Ngành Than là một trong những trụ cột đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Với vị trí quan trọng, trong giai đoạn phát triển mới, xanh, bền vững, ngành Than đang từng bước ứng dụng khoa học, công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa phương thức sản xuất, nâng cao năng suất, hiệu quả công việc.
Sau thời gian dài khai thác, hiện tại, hầu hết các mỏ than trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đều trong điều kiện khai thác ngày càng xuống sâu, đi xa, gặp nhiều khó khăn. Điều này đồng nghĩa với việc tiếp tục khai thác theo phương thức truyền thống không còn là lựa chọn phù hợp. Chính vì vậy, "3 hóa": Cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa, áp dụng công nghệ khai thác hiện đại được Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) xác định là những giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất, giảm sức lao động và bảo đảm an toàn.
Trong đó, với khai thác hầm lò, TKV xác định, đầu tư, đưa vào vận hành các lò chợ cơ giới hóa đồng bộ với máy khai thác, giàn chống, băng tải hiện đại thay thế dần sức người; trong đào lò và vận tải, sử dụng máy đào lò chuyên dụng kết hợp hệ thống băng tải than tự động có công suất lớn. Đối với khai thác lộ thiên, đầu tư các loại xe tải trọng lớn, máy xúc thủy lực công suất cao và máy khoan đường kính lớn. Chú trọng tự động hóa quy trình sản xuất với việc tự động đo lường, cảnh báo nồng độ khí cháy nổ, thông gió trong hầm lò thời gian thực, vận hành tự động các tuyến băng tải chuyển than và trạm bơm chống dịch thủy lực. Trong tin học hóa và chuyển đổi số, các doanh nghiệp ngành Than đẩy mạnh số hóa toàn diện công tác quản lý nhân sự, tiền lương, vật tư, tài chính; kết nối dữ liệu sản xuất từ các mỏ về trung tâm điều hành của công ty và tập đoàn; ứng dụng công nghệ định vị để quản lý vị trí thợ lò dưới lòng đất nhằm tối ưu hóa công tác cứu hộ và an toàn lao động…
Thực hiện chủ trương của TKV, các đơn vị ngành Than đã và đang đẩy mạnh đầu tư, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, cơ giới hóa các khâu, dây chuyền sản xuất, đây là giải pháp hữu hiệu để các đơn vị bứt phá trong sản xuất, phát triển bền vững, bảo đảm các tiêu chí mỏ sạch, mỏ xanh, hiện đại, tiết kiệm tài nguyên.
Đến hết năm 2025, TKV đã đưa vào vận hành 14 dây chuyền lò chợ cơ giới hóa đồng bộ, với sản lượng khoảng 4,5 triệu tấn than, chiếm 16% tổng sản lượng than hầm lò. Mục tiêu trong giai đoạn 2026–2030 là tiếp tục nâng tỷ lệ khai thác bằng cơ giới hóa lên khoảng 25–30%.
Ở các doanh nghiệp ngành Than, chữ ký số được áp dụng rộng rãi, cùng các phần mềm giao ca, nhật lệnh, quản lý vật tư, thiết bị, điều hành sản xuất được cập nhật, kết nối và khai thác trên môi trường số. Qua đó giúp rút ngắn thời gian xử lý công việc, giảm các khâu trung gian, nâng cao tính chính xác trong quản lý, đồng thời hỗ trợ lãnh đạo doanh nghiệp theo dõi sát tình hình sản xuất.
Hiện TKV và các đơn vị thành viên đang nỗ lực lớn, quyết tâm cao, phát huy tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Ngành Than phải quyết tâm đổi mới, đẩy mạnh tái cơ cấu, trở thành tập đoàn công nghiệp năng lượng - khoáng sản hiện đại, giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh nguyên liệu và xây dựng nền công nghiệp tự chủ.
Những năm qua, ngành Than không ngừng đổi mới, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số vào tất cả các khâu, dây chuyền sản xuất, kinh doanh, qua đó góp phần hoàn thành mọi chỉ tiêu, kế hoạch đề ra cho từng năm. Như năm 2025 vừa qua, sản lượng than sạch đạt 38,63 triệu tấn, vượt kế hoạch đề ra; doanh thu toàn tập đoàn ước đạt 161.035 tỷ đồng; lợi nhuận đạt 6.980 tỷ đồng, bằng 205% kế hoạch năm; nộp ngân sách nhà nước đạt 25.500 tỷ đồng, tiếp tục khẳng định vai trò đóng góp lớn của ngành Than đối với nền kinh tế.
Từ đầu năm 2026 đến nay, mặc dù còn gặp không ít khó khăn, ảnh hưởng của thời tiết bất lợi, nhưng với sự chủ động, ứng phó tốt với các điều kiện không thuận lợi, bám sát kế hoạch và chấp hành nghiêm túc kỷ luật điều hành sản xuất, tiêu thụ nên dự kiến 9 tháng nhiều chỉ tiêu đạt và vượt mục tiêu đề ra, góp phần đáp ứng yêu cầu tăng trưởng. Trong đó, than sạch sản xuất tại Quảng Ninh 9 tháng đạt 28,2 triệu tấn, bằng 80,1% kế hoạch năm; dự kiến cả năm 2026 ước đạt 36,9 triệu tấn, tăng gần 2 triệu tấn so với kế hoạch đầu năm. Nộp ngân sách nhà nước trên địa bàn Quảng Ninh 9 tháng đạt trên 14.000 tỷ đồng, bằng 85% kế hoạch năm; cả năm 2026 bảo đảm nộp ngân sách 16.400 tỷ đồng.
Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ với mục tiêu đến năm 2030 trở thành doanh nghiệp số. Đây chắc chắn là hướng đi đúng từng bước xây dựng mỏ xanh, mỏ sạch, hiện đại, năng suất cao, phát triển bền vững.
