Yên Tử - Vịnh Hạ Long: Hai di sản, một tương lai

Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà sở hữu vẻ đẹp tuyệt tác của đá và nước, còn Quần thể di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc lại hàm chứa chiều sâu lịch sử văn hóa dân tộc gắn với nhà Trần và một dòng Phật giáo đề cao tinh thần hòa giải, hòa hợp, hòa bình, có sức cảm hóa lớn trong một thế giới còn nhiều biến động. Tự hào sở hữu cả hai di sản thế giới liên tỉnh ấy, Quảng Ninh đã và đang khai thác các giá trị di sản theo định hướng phát triển xanh, bền vững.



Vịnh Hạ Long đã hai lần được ghi danh là Di sản thiên nhiên thế giới về giá trị thẩm mỹ và giá trị địa chất, địa mạo; gần đây tiếp tục được UNESCO công nhận khi mở rộng phạm vi di sản đến quần đảo Cát Bà của Hải Phòng. Di sản được đánh giá cao về giá trị đặc biệt của cảnh quan thiên nhiên mà hiếm nơi nào trên thế giới có được.

Vẻ đẹp vịnh Hạ Long được kiến tạo bởi hàng ngàn đảo đá vôi lớn nhỏ, trập trùng giữa làn nước xanh ngọc, tạo nên vô số cảnh quan thơ mộng mà hùng vĩ. Những hang động tuyệt mỹ của di sản được bao phủ bởi các thảm thực vật nhiệt đới xanh tươi quanh năm. Nơi đây cũng là chứng tích của quá trình trái đất kiến tạo trong hàng tỷ năm, làm nên những giá trị địa chất, địa mạo có một không hai với điển hình phát triển lớn nhất, mạnh nhất trên thế giới về cảnh quan tháp karst bị biển làm chìm ngập, mang ý nghĩa toàn cầu.

Không chỉ vậy, vịnh Hạ Long còn mang trong mình giá trị đa dạng sinh học và giá trị lịch sử - văn hoá quý giá. Di sản có những hệ sinh thái điển hình của vùng biển nhiệt đới và cả trăm loài động, thực vật quý hiếm có giá trị toàn cầu, hoặc khu vực, trong đó có 17 loài thực vật đặc hữu vô cùng quý hiếm. Theo những nhà nghiên cứu lịch sử, vịnh Hạ Long còn là một trong những cái nôi của người Việt cổ với 3 nền văn hóa nối tiếp nhau, niên đại từ 18.000 đến 3.500 năm cách ngày nay, đó là văn hóa Soi Nhụ, văn hóa Cái Bèo và văn hóa Hạ Long.

Ở khu vực đồi núi phía Bắc gắn với dãy Yên Tử hùng vĩ lại là câu chuyện gắn với Quần thể di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Vùng đất đặc biệt này đã chứng kiến nhiều quá trình biến đổi về địa chất, địa mạo và cũng là một vùng địa chính trị chiến lược của Đại Việt xưa. Vào thế kỷ XIII, đây là quê hương của nhà Trần, dòng họ đã tạo nên một triều đại “võ công - văn trị” rực rỡ bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Cũng ở vùng đất này, các vị vua đầu triều Trần, đặc biệt là Phật hoàng Trần Nhân Tông và rất nhiều thiền sư, cư sĩ khác đã khởi xướng lên Thiền phái Trúc Lâm, trở thành một bệ đỡ tư tưởng cho việc đoàn kết, huy động sức mạnh toàn dân trong việc tu dưỡng đạo đức, đánh đuổi giặc xâm lăng và xây dựng đất nước hùng cường. Giá trị của dòng Phật giáo này từ Yên Tử đã lan toả ra nhiều vùng miền khác của Đại Việt và các nước lân bang. Trải qua những thăng trầm lịch sử, Thiền phái Trúc Lâm đến giờ vẫn sống động, tiếp tục lan toả không chỉ ở trong nước mà cả trên thế giới, góp phần ngăn chặn chiến tranh, gìn giữ hoà bình cho nhân loại...

Quần thể di sản văn hóa thế giới này trên địa phận Quảng Ninh gồm có 12 điểm/cụm di tích thuộc 3 khu di tích quốc gia đặc biệt là Yên Tử, nhà Trần và Bạch Đằng, đây là những hợp phần quan trọng của di sản thế giới. Trong đó, các di tích tại Yên Tử liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp tu hành của Phật hoàng Trần Nhân Tông và sự ra đời của Phật giáo Trúc Lâm trên dãy núi Yên Tử. Các di tích nhà Trần liên quan đến nơi sinh thành của họ Trần và nơi yên nghỉ của nhiều vị vua, hoàng tộc nhà Trần, đặc biệt có am - chùa Ngọa Vân là nơi Trần Nhân Tông hóa Phật, được xem là “thánh địa” của Thiền phái. Bãi cọc Bạch Đằng 1288 lại là chứng tích của trận chiến bảo vệ đất nước oanh liệt năm xưa, thể hiện truyền thống sáng tạo, linh hoạt trong khai thác các điều kiện tự nhiên của người Việt.

Sớm được UNESCO ghi danh từ năm 1994, sức hút của vịnh Hạ Long rất lớn, luôn là một trong những di sản nổi tiếng nhất trên thế giới. Không chỉ giành được vô số danh hiệu do các tạp chí du lịch, tổ chức quốc tế bình chọn, vịnh Hạ Long còn được du khách quốc tế xem là điểm phải đến một lần trong đời. Các khu di sản Yên Tử, Bạch Đằng, nhà Trần cũng là những điểm đến linh thiêng hướng về miền đất Phật của du khách, nhất là vào mùa hội xuân và mùa thu - đông, để tưởng niệm công đức của Phật hoàng và các vị tổ sư phái thiền Trúc Lâm.

Các di sản này được Quảng Ninh quan tâm nghiên cứu, đầu tư bảo tồn, tôn tạo và thu hút nhiều doanh nghiệp khai thác cho phát triển du lịch, tạo thành những khu vực du lịch trọng điểm trong mục tiêu phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa theo định hướng phát triển xanh, bền vững của địa phương những năm qua. Mới đây, theo Quyết định số 2778/QĐ-UBND ngày 31/7/2026, Quảng Ninh đã phê duyệt Đề án bảo vệ, khai thác, phát huy giá trị Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, gắn kết với vịnh Bái Tử Long, tiếp tục khẳng định quan điểm quản lý, bảo tồn và khai thác bền vững các di sản trong mối liên kết vùng, khu vực và quốc tế.

Theo đó, Quảng Ninh sẽ khai thác, phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của vùng biển, đảo để hình thành trung tâm du lịch sinh thái biển đảo chất lượng cao tầm cỡ khu vực và quốc tế; bảo đảm mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn, khai thác và phát triển. Địa phương sẽ nghiên cứu áp dụng những cơ chế, chính sách mới, vượt trội để xây dựng Quảng Ninh thành một điểm đến đặc trưng của Việt Nam gắn với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, hùng vĩ, hoang sơ, văn hóa lịch sử phong phú, trải nghiệm hiện đại; một trung tâm kinh tế biển hiện đại, mang tầm quốc tế, hàng đầu ở Đông Nam Á, là cửa ngõ, động lực phát triển của vùng.

Mục tiêu chung là đóng góp từ khai thác, phát huy giá trị Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử vào GRDP của Quảng Ninh chiếm tỷ trọng cao, có sức lan toả, cũng như đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số của địa phương và đất nước giai đoạn 2026-2030; bảo đảm phát triển toàn diện, bền vững, trong đó phát triển không chỉ đo bằng quy mô, mà còn được đo bằng mức độ thụ hưởng, chất lượng cuộc sống của cộng đồng và môi sinh đạt chuẩn. Quảng Ninh trở thành trung tâm kinh tế di sản - văn hóa - du lịch đẳng cấp quốc tế.

Các mục tiêu cũng được lượng hóa thành những con số cụ thể, với nhiều con số mang giá trị tuyệt đối. Theo đó, Quảng Ninh phấn đấu đến năm 2030, 100% điểm tham quan trên vịnh Hạ Long, Yên Tử được giám sát sức tải; 100% dữ liệu về giá trị di sản, hiện trạng môi trường và cơ sở hạ tầng du lịch được số hóa và ứng dụng trên nền tảng số. 100% điểm du lịch, cơ sở lưu trú du lịch và cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch đầu tư và ứng dụng năng lượng tái tạo, có hệ thống xử lý nước thải đồng bộ, hiện đại, không sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và túi ni lông khó phân hủy. 100% tàu du lịch là tàu vỏ thép, hoặc chất liệu tương đương. 100% những điểm nhạy cảm về môi trường được giám sát, bảo vệ bằng camera AI, viễn thám GIS…

Định hướng phát triển thị trường và sản phẩm du lịch tại các di sản theo mục tiêu nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú. Cụ thể, hằng năm xây dựng và phát triển ít nhất 5 sản phẩm du lịch mới, đều là sản phẩm du lịch sinh thái và mô hình kinh tế tuần hoàn. Số lượt khách tham quan vịnh Hạ Long - vịnh Bái Tử Long đạt khoảng 10-11 triệu lượt/năm; khách tham quan Yên Tử đạt khoảng 4 triệu lượt/năm. Doanh thu từ hoạt động du lịch và dịch vụ liên quan tại vịnh Hạ Long - vịnh Bái Tử Long đạt khoảng 52.000 tỷ đồng/năm (gấp 2,2 lần so với năm 2025); con số này tại Yên Tử đạt khoảng 10.000 tỷ đồng/năm. Tỷ lệ đóng góp từ khai thác, phát huy giá trị di sản vịnh Hạ Long, Yên Tử và vịnh Bái Tử Long vào GRDP của tỉnh đạt 5-6%/năm…

Thực hiện: Ngọc Mai
Trình bày: Hùng Sơn