Tạo sức mạnh nội sinh từ Nghị quyết 17-NQ/TU - Bài 3: Bồi đắp con người Quảng Ninh, đặt nền tảng cho phát triển bền vững

Với quan điểm lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển, Quảng Ninh đang cụ thể hóa các định hướng của Nghị quyết số 17-NQ/TU về xây dựng văn hóa, con người thành những chính sách thiết thực. Trong không gian phát triển mới khi Quảng Ninh trở thành thành phố, bồi đắp con người toàn diện, giàu bản sắc, có tri thức và năng lực sáng tạo chính là nền tảng nâng cao chất lượng tăng trưởng, tạo sức mạnh nội sinh cho chặng đường phát triển dài hạn.

Nếu văn hóa tạo nên bản sắc thì con người chính là chủ thể gìn giữ, sáng tạo và chuyển hóa những giá trị ấy thành sức mạnh phát triển. Bởi vậy, Quảng Ninh luôn chú trọng kết hợp tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, con người; coi đầu tư cho con người là đầu tư cho tương lai, tạo nền tảng nâng cao chất lượng phát triển và năng lực cạnh tranh của địa phương.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục nhấn mạnh vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh và động lực phát triển của văn hóa, đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Theo đó, phát triển con người không chỉ là nâng cao sức khỏe, học vấn và tri thức, mà còn phải chú trọng phẩm chất đạo đức, lối sống, trách nhiệm xã hội, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng với những biến đổi của thời đại.

Tại Quảng Ninh, quan điểm này được cụ thể hóa trước hết bằng việc ưu tiên nguồn lực cho giáo dục và đào tạo. Trong bối cảnh cơ cấu kinh tế và không gian đô thị chuyển đổi nhanh, yêu cầu đặt ra đối với giáo dục không chỉ là trang bị kiến thức, mà còn phải hình thành tư duy độc lập, kỹ năng thực hành, năng lực số và tinh thần đổi mới sáng tạo. Nguồn nhân lực tương lai cần có khả năng thích ứng với sự phát triển của khoa học - công nghệ, đáp ứng nhu cầu của các ngành kinh tế mới, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa và phát huy tinh thần trách nhiệm với cộng đồng.

Giai đoạn 2021-2025, địa phương đã bố trí gần 3.300 tỷ đồng từ ngân sách cho lĩnh vực này. Toàn địa bàn hiện có 346 cơ sở giáo dục, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia đạt 92,07%, phòng học kiên cố đạt 100%. Những kết quả đó góp phần cải thiện điều kiện dạy và học, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, tạo nền tảng nâng cao dân trí và chuẩn bị nguồn nhân lực cho giai đoạn phát triển mới.

Cùng với giáo dục, chăm sóc sức khỏe, nâng cao thể chất, đời sống tinh thần và bảo đảm an sinh xã hội là những trụ cột quan trọng trong phát triển con người. Các chính sách hỗ trợ học phí, chăm sóc sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc và hỗ trợ dinh dưỡng cho trẻ em góp phần cải thiện chất lượng sống, mở rộng cơ hội tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Việc tiếp tục nâng cao năng lực hệ thống y tế, củng cố mạng lưới chăm sóc sức khỏe từ cơ sở và đầu tư cho các cơ sở y tế chuyên sâu cũng tạo điều kiện để người dân được chăm sóc tốt hơn. Đầu tư cho con người vì thế không thể chỉ thực hiện bằng những chính sách riêng lẻ, mà cần được triển khai đồng bộ từ giáo dục, y tế, văn hóa đến việc làm, an sinh và xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh. Khi người dân có điều kiện học tập, rèn luyện, làm việc và phát triển năng lực, nguồn lực con người sẽ được khơi thông, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Cùng với nâng cao các điều kiện phát triển, xây dựng hệ giá trị con người là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài. Nghị quyết số 17-NQ/TU về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững đã xác định yêu cầu xây dựng con người phát triển toàn diện, chú trọng nhân cách, trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân và ý thức tuân thủ pháp luật. Trọng tâm là bồi đắp hệ giá trị con người Quảng Ninh với tám phẩm chất: “Bản lĩnh, tự cường, kỷ cương, đoàn kết, nghĩa tình, hào sảng, sáng tạo, văn minh”. Đây không chỉ là những giá trị được đúc kết từ truyền thống mà còn là định hướng cho quá trình xây dựng con người trong thời kỳ mới. Tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” của Vùng mỏ tiếp tục là điểm tựa bồi đắp ý chí, trách nhiệm và tinh thần đoàn kết; trong khi yêu cầu phát triển hiện đại đòi hỏi mỗi người không ngừng học tập, đổi mới tư duy, nâng cao năng lực và chủ động hội nhập.

Để hệ giá trị ấy đi vào cuộc sống, công tác giáo dục, tuyên truyền cần gắn với thực tiễn, được thực hiện thường xuyên trong gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp và cộng đồng. Điều quan trọng không chỉ là nhận thức đúng về các phẩm chất cần có, mà còn chuyển hóa thành hành vi cụ thể, chuẩn mực ứng xử và ý thức công dân. Qua đó, mỗi người chủ động hoàn thiện bản thân, có trách nhiệm với cộng đồng và đóng góp tích cực cho xã hội.

Trong chuyến thăm và làm việc tại Quảng Ninh sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận những kết quả Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh đạt được qua quá trình đổi mới; đồng thời kỳ vọng địa phương tiếp tục phát huy bản lĩnh, tinh thần đoàn kết, kỷ cương, sáng tạo, mạnh dạn thí điểm, tiên phong và dẫn dắt trong một số lĩnh vực chiến lược. Cùng với đó là yêu cầu chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài, biến tiềm năng, lợi thế thành động lực phát triển thực chất.

Những định hướng này đặt ra yêu cầu phát huy tốt hơn nguồn lực con người, từ đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đến lực lượng lao động trong doanh nghiệp và mỗi người dân. Năng lực quản trị, tinh thần dám nghĩ, dám làm, khả năng tiếp cận công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực tác động trực tiếp đến hiệu quả vận hành bộ máy, năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Với vị thế mới khi trở thành thành phố, Quảng Ninh có thêm điều kiện tổ chức lại không gian phát triển, tăng cường liên kết giữa các địa bàn, khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực kinh tế, văn hóa và xã hội. Tuy nhiên, quy mô không gian phát triển mở rộng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng quản trị, dịch vụ công, khả năng tiếp cận cơ hội và sự đồng đều trong thụ hưởng thành quả tăng trưởng của người dân.

Trong bối cảnh đó, phát huy sức mạnh con người phải gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Thành phố không chỉ cần đội ngũ nhân lực có chuyên môn mà còn cần những con người có khả năng hợp tác, tư duy sáng tạo, tinh thần trách nhiệm, ý thức tuân thủ pháp luật và năng lực hội nhập. Đây là điều kiện để chuyển hóa lợi thế về hạ tầng, tài nguyên và vị trí địa lý thành năng lực phát triển lâu dài.

Yêu cầu này càng rõ nét trong quá trình phát triển kinh tế di sản, du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa. Di sản chỉ có thể trở thành nguồn lực phát triển khi được bảo tồn đúng giá trị, sáng tạo thành sản phẩm có sức hấp dẫn và gắn với lợi ích của cộng đồng. Trong quá trình đó, người dân, nghệ nhân, nhà nghiên cứu, nghệ sĩ và doanh nghiệp vừa là chủ thể sáng tạo, vừa trực tiếp gìn giữ, trao truyền và làm giàu thêm bản sắc địa phương.

Theo PGS.TS. Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, Quảng Ninh cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách khai thác thế mạnh văn hóa và con người; thúc đẩy hợp tác công - tư trong lĩnh vực văn hóa; gắn kinh tế di sản với công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo để hình thành những sản phẩm, giá trị mới. Những gợi mở này cho thấy phát huy nguồn lực văn hóa phải đi cùng xây dựng đội ngũ nhân lực có chuyên môn, khuyến khích sáng tạo và tạo môi trường thuận lợi để các chủ thể cùng tham gia.

Bên cạnh phát triển nhân lực chất lượng cao, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cũng là yêu cầu không thể thiếu. Việc này cần bắt đầu từ gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp, khu dân cư và mở rộng sang không gian số. Các thiết chế văn hóa cần phát huy vai trò phục vụ cộng đồng, tạo điều kiện để người dân tiếp cận, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Đồng thời, cần chú trọng nâng cao kỹ năng số, thu hút chuyên gia, trọng dụng nhân tài và tạo cơ hội để người trẻ phát huy năng lực.

Phát triển con người toàn diện còn đòi hỏi quan tâm đến những nhóm dân cư, địa bàn còn khó khăn, bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế, văn hóa và việc làm. Những chính sách hỗ trợ cần hướng tới thu hẹp khoảng cách về cơ hội phát triển, để người dân ở các khu vực khác nhau đều có điều kiện nâng cao năng lực, cải thiện đời sống và tham gia đóng góp cho cộng đồng. Chỉ khi thành quả phát triển được chuyển hóa thành chất lượng sống tốt hơn, sức mạnh nội sinh mới có thể phát huy đầy đủ.

Hiệu quả đầu tư cho con người cũng cần được nhìn nhận từ những chuyển biến thực chất trong đời sống. Bên cạnh các chỉ số về giáo dục, y tế và chất lượng nguồn nhân lực, cần quan tâm đến khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, cơ hội việc làm, thu nhập, môi trường sống và mức độ hài lòng của người dân. Đây là những căn cứ quan trọng để đánh giá chất lượng phát triển, thay vì chỉ nhìn vào quy mô kinh tế hay tốc độ tăng trưởng. Sâu xa hơn, mục tiêu xuyên suốt của quá trình ấy là hạnh phúc của nhân dân. Một thành phố phát triển không chỉ cần diện mạo hiện đại, hạ tầng đồng bộ hay những chỉ số kinh tế tích cực, mà còn phải là nơi người dân được sống trong môi trường an toàn, có cơ hội học tập, làm việc, cống hiến, sáng tạo và thụ hưởng thành quả phát triển.

Từ truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của Vùng mỏ đến hệ giá trị con người Quảng Ninh hôm nay, những phẩm chất được hun đúc qua lịch sử cần tiếp tục được trao truyền và phát huy trong đời sống hiện đại. Khi văn hóa trở thành nền tảng tinh thần, con người là trung tâm và nguồn lực quyết định, thành phố Quảng Ninh sẽ có thêm cơ sở để nâng cao chất lượng tăng trưởng, phát triển hài hòa giữa kinh tế với xã hội, giữa hiện đại hóa với gìn giữ bản sắc.

Bồi đắp con người Quảng Ninh vì thế không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà là quá trình đầu tư lâu dài cho tương lai. Từ việc nâng cao chất lượng giáo dục, chăm sóc sức khỏe, bảo đảm an sinh đến xây dựng hệ giá trị và môi trường văn hóa lành mạnh, mỗi chính sách hướng tới con người đều góp phần tạo dựng nền tảng phát triển bền vững. Đó cũng là cơ sở để Quảng Ninh phát huy lợi thế, thích ứng với những biến đổi của thời đại, xây dựng thành phố văn minh, hiện đại, giàu bản sắc, nơi chất lượng sống và hạnh phúc của nhân dân là thước đo quan trọng của thành công.

Hà Chi – Minh Thu – Thu Chung