Tạo sức mạnh nội sinh từ Nghị quyết 17-NQ/TU- Bài 1:Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong phát triển văn hóa, con người

Quảng Ninh đã ban hành nhiều nghị quyết, chương trình, kế hoạch nhằm xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người, gắn phát triển văn hóa với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Việc triển khai đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở tập trung vào bảo tồn di sản, xây dựng đời sống văn hóa, phát triển nghệ thuật biểu diễn và tuyên truyền lịch sử, truyền thống địa phương.

Quảng Ninh là vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa, nơi sinh sống của 43 dân tộc anh em. Người Kinh chiếm khoảng 87,69% dân số; các dân tộc Dao, Tày, Sán Chỉ, Sán Dìu, Hoa... chiếm khoảng 12,31%, tập trung chủ yếu ở khu vực miền núi, trung du và biên giới. Sự giao thoa giữa văn hóa miền núi, đồng bằng và biển đảo tạo nên những nét đặc trưng trong phong tục, tập quán, tín ngưỡng và lễ hội của cộng đồng dân cư.

Quảng Ninh lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa tiêu biểu, trong đó có các di chỉ thuộc Văn hóa Hạ Long, những địa danh gắn với chiến thắng Bạch Đằng năm 938 và năm 1288, cùng hệ thống di tích, danh thắng liên quan đến Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử. Vịnh Hạ Long, quần thể di tích và danh thắng Yên Tử cùng các di sản khác là nguồn lực quan trọng để địa phương phát triển du lịch văn hóa, dịch vụ và các ngành công nghiệp văn hóa.

Nhận thức rõ vai trò của văn hóa, con người trong phát triển, Quảng Ninh đã ban hành các nghị quyết chuyên đề để lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện. Ngày 9/3/2018, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Ngày 30/10/2023, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh tiếp tục ban hành Nghị quyết số 17-NQ/TU về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững.

Triển khai Nghị quyết số 17-NQ/TU, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Kế hoạch số 383-KH/TU ngày 26/3/2024, xác định 64 nhiệm vụ cụ thể. UBND tỉnh ban hành Chương trình hành động số 869/CTr-UBND ngày 12/4/2024. Các cấp ủy, địa phương, cơ quan, đơn vị xây dựng kế hoạch thực hiện, xác định nhiệm vụ, tiến độ và giải pháp theo lĩnh vực được phân công.

Công tác học tập, quán triệt nghị quyết được tổ chức tại các chi bộ, đảng bộ và cơ quan, đơn vị. Theo số liệu tổng hợp trong quá trình triển khai, 100% chi bộ, đảng bộ trực thuộc đã tổ chức học tập, quán triệt; tỷ lệ cán bộ, đảng viên tham gia đạt trên 97%. Các cấp ủy tổ chức sinh hoạt chuyên đề về đặc trưng địa phương và hệ giá trị con người Quảng Ninh. Ban Tuyên giáo Thành ủy tổ chức điều tra dư luận xã hội trong các năm 2024 và 2026 để đánh giá nhận thức, sự đồng thuận và kết quả thực hiện nghị quyết.

Tuyên truyền về lịch sử, truyền thống, văn hóa và con người được triển khai trên báo chí, phát thanh, truyền hình, nền tảng số và trong hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội. Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh đã đăng tải, phát sóng gần 7.100 tin, bài, ảnh, phóng sự, phỏng vấn, chuyên đề, chương trình và sản phẩm đa phương tiện về các nội dung này. Đề án “Tuyên truyền về lịch sử, truyền thống, văn hóa, con người Quảng Ninh thông qua truyền thông sáng tạo trên nền tảng số đến năm 2030” được triển khai nhằm mở rộng hình thức tiếp cận công chúng.

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội lồng ghép tuyên truyền nghị quyết trong các phong trào, cuộc vận động, sinh hoạt hội, diễn đàn và hoạt động tại khu dân cư. Trong trường học, nội dung lịch sử, văn hóa, con người Quảng Ninh được cập nhật trong tài liệu giáo dục địa phương, gắn với các cuộc thi và hoạt động ngoại khóa.

Công tác kiểm tra, giám sát được thực hiện cùng với quá trình triển khai nghị quyết. Trước ngày 1/7/2025, các đảng ủy trực thuộc đã tổ chức 7 cuộc kiểm tra, giám sát chuyên đề và 54 cuộc kiểm tra, giám sát lồng ghép. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các cấp ủy tiếp tục kiểm tra chuyên đề hoặc lồng ghép nội dung xây dựng văn hóa, con người vào các chương trình kiểm tra, giám sát có liên quan.

Thực hiện Kết luận số 156-KL/TW, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Kế hoạch số 558-KH/TU ngày 7/7/2025, yêu cầu các đảng ủy trực thuộc tích hợp mục tiêu, nhiệm vụ của Nghị quyết số 17-NQ/TU vào kế hoạch thực hiện kết luận của Trung ương. Ngày 13/2/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chương trình số 12-CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, kế thừa và tích hợp phần lớn mục tiêu, nhiệm vụ của Nghị quyết số 17-NQ/TU.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI tiếp tục xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng; yêu cầu khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, phát huy truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, phát triển kinh tế di sản, kinh tế đêm và kinh tế đô thị.

Quảng Ninh hiện có hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao và vui chơi giải trí gắn với các hoạt động du lịch, từ bảo tàng, thư viện, phố đi bộ, công viên đến các không gian tổ chức lễ hội, sự kiện nghệ thuật. Các khu vực có những thế mạnh riêng: Hạ Long - Cửa Lục tập trung các hoạt động bảo tàng, thư viện, lễ hội và trình diễn; Uông Bí - Yên Tử - Đông Triều - Quảng Yên gắn với di sản, lịch sử, tâm linh; Vân Đồn - Cô Tô - Trà Cổ - Móng Cái gắn với biển đảo, thương cảng và giao lưu quốc tế; Bình Liêu, Tiên Yên, Ba Chẽ, Hải Hà, Đầm Hà lưu giữ nhiều giá trị văn hóa dân tộc thiểu số.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục được triển khai tại các địa phương, cơ quan, đơn vị và khu dân cư. Hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao ở cơ sở góp phần đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tinh thần của người dân. Việc xây dựng môi trường văn hóa được gắn với chỉnh trang cảnh quan đô thị, nông thôn, giữ gìn vệ sinh môi trường và bảo tồn phong tục, lễ hội truyền thống.

Đối với các địa bàn miền núi, biên giới, công tác bảo tồn văn hóa dân tộc được thực hiện thông qua việc duy trì lễ hội, phong tục, tập quán và các hình thức sinh hoạt cộng đồng. Việc phát huy vai trò của người dân trong bảo tồn di sản góp phần gìn giữ bản sắc của các dân tộc Dao, Tày, Sán Chỉ, Sán Dìu, Hoa... đồng thời tạo điều kiện gắn hoạt động văn hóa với phát triển du lịch tại địa phương.

Các chương trình nghệ thuật, thể thao quy mô lớn được tổ chức để phục vụ nhiệm vụ chính trị, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa và quảng bá hình ảnh Quảng Ninh. Năm 2025, địa phương tổ chức chuỗi chương trình nghệ thuật kết hợp âm nhạc, ánh sáng, sân khấu, mỹ thuật và công nghệ trình diễn hiện đại, thu hút người dân và du khách. Phát triển nghệ thuật biểu diễn được xác định là một trong những hướng ưu tiên nhằm hình thành sản phẩm văn hóa có sức hút, phục vụ du lịch và phát triển công nghiệp văn hóa.

Trong lĩnh vực mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm, giai đoạn 2021-2025, Quảng Ninh tổ chức hoặc tham gia hơn 200 cuộc triển lãm, 50 cuộc thi quy mô cấp tỉnh, khu vực và toàn quốc. Trên địa bàn có 45 công trình tượng đài, phù điêu phục vụ tuyên truyền, giáo dục truyền thống và tạo điểm nhấn cảnh quan. Hệ thống quảng cáo ngoài trời gồm hơn 2.000 cơ sở đăng ký kinh doanh hoạt động quảng cáo, 104 biển quảng cáo thương mại tấm lớn và khoảng 80 biển tấm lớn tuyên truyền, cổ động chính trị.

Hệ thống công viên, cây xanh được phát triển gắn với nhu cầu vui chơi, giải trí và sinh hoạt cộng đồng. Sun World Hạ Long Park là tổ hợp vui chơi, giải trí lớn với công viên ven biển, công viên chủ đề và khu Ba Đèo. Công viên công cộng Tuần Châu đang được triển khai xây dựng theo định hướng sinh thái, văn hóa, thể thao. Tại các khu vực khai thác than cũ ở Hà Tu, Hà Lầm, Cao Xanh, địa phương định hướng hoàn nguyên thành công viên sinh thái và không gian công cộng xanh.

Cùng với phát triển thiết chế văn hóa, Quảng Ninh tiếp tục đặt nhiệm vụ bảo tồn di sản trong quy hoạch phát triển. Vịnh Hạ Long, quần thể di tích và danh thắng Yên Tử cùng các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn cần được quản lý, bảo vệ và khai thác phù hợp với giá trị di sản. Việc thành lập thành phố Quảng Ninh đặt ra yêu cầu tổ chức không gian phát triển đồng bộ, nâng cao chất lượng quản lý di tích, cảnh quan và hoạt động du lịch.

Trong giai đoạn 2025-2030, Quảng Ninh xác định tiếp tục gắn phát triển văn hóa, con người với tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Mục tiêu xây dựng Quảng Ninh giàu mạnh, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, sớm đạt tiêu chí thành phố trực thuộc Trung ương và trở thành vùng đô thị lớn mang tầm khu vực, quốc tế vào năm 2045 đòi hỏi các cấp ủy, chính quyền tiếp tục triển khai nghị quyết bằng những nhiệm vụ cụ thể, tăng cường kiểm tra, giám sát và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực dành cho văn hóa.

Đặc biệt, từ đầu năm 2026, việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mở thêm cơ sở chính trị và định hướng để Quảng Ninh tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 17-NQ/TU, đưa văn hóa và con người trở thành nguồn lực trực tiếp cho phát triển. Trong giai đoạn mới, khi thành phố Quảng Ninh hướng tới mục tiêu trở thành vùng đô thị lớn mang tầm khu vực và quốc tế, yêu cầu đặt ra là phát triển kinh tế phải gắn với bảo tồn di sản, nâng cao đời sống tinh thần và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Các giá trị của Vịnh Hạ Long, quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, văn hóa vùng Mỏ cùng bản sắc của 43 dân tộc cần tiếp tục được gìn giữ, phát huy gắn với phát triển du lịch văn hóa, kinh tế di sản và các ngành công nghiệp văn hóa. Trên cơ sở đó, các cấp ủy, chính quyền cần cụ thể hóa chủ trương của Trung ương và của địa phương thành nhiệm vụ, giải pháp phù hợp, gắn trách nhiệm tổ chức thực hiện với kết quả bảo tồn di sản, phát triển sản phẩm văn hóa và nâng cao chất lượng hưởng thụ văn hóa của nhân dân. Đây cũng là hướng đi để thành phố Quảng Ninh phát triển hiện đại mà vẫn giữ được bản sắc, phát huy truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” và sức mạnh con người vùng Mỏ.

Hà Chi – Minh Thu – Thu Chung
Trình bày: Hùng Sơn