Ngày 16/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp tạm hoãn thực thi gói trừng phạt quy mô lớn nhằm vào nền kinh tế Nga, dù chính ông mới ký ban hành đạo luật này 1 tháng trước. Tổng thống Trump thông báo với Quốc hội rằng quyết định tạm hoãn xuất phát từ lợi ích quốc gia.
Động thái của ông Trump diễn ra chỉ 2 ngày trước thời hạn triển khai các biện pháp trừng phạt theo quy định của đạo luật, đồng thời vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ từ các nghị sĩ đảng Dân chủ tại Quốc hội Mỹ.
Đạo luật mang tên cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham của bang Nam Carolina, với mục tiêu nhanh chóng siết chặt các nguồn tài chính giúp Nga duy trì cuộc xung đột tại Ukraine.
Quyết định bất ngờ của Tổng thống Trump được đưa ra 1 tuần sau khi ông tuyên bố Mỹ đạt thỏa thuận mua dầu diesel từ Nga nhằm hạ nhiệt giá năng lượng toàn cầu, bất chấp nguy cơ gây bất lợi cho Ukraine trong cuộc xung đột với Nga.
Theo kết quả khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu các vấn đề công AP-NORC công bố ngày 1/10, người dân Mỹ không hài lòng với cách Tổng thống Trump xử lý cuộc chiến tại Iran và cho rằng ông phải chịu trách nhiệm về tình trạng giá cả tăng cao. Tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump đã giảm xuống gần mức thấp nhất trong lịch sử. Trong khi đó, đảng Cộng hòa đang đối mặt với sức ép ngày càng lớn trong nỗ lực duy trì quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11.
Gói trừng phạt gắn với di sản chính trị của Thượng nghị sĩ Lindsey Graham
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, đồng minh thân cận và là bạn của Tổng thống Trump, đột ngột qua đời hồi tháng 7, ngay sau chuyến thăm Ukraine. Trước khi qua đời, ông Graham tích cực thúc đẩy các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc hơn đối với Nga, coi đây là công cụ gây sức ép buộc Moskva chấm dứt cuộc xung đột tại Ukraine.
Sau khi ông Graham qua đời, các nghị sĩ thuộc cả hai đảng tại Quốc hội Mỹ đã ủng hộ đạo luật mang tên ông. Tổng thống Trump sau đó ký ban hành đạo luật, nhưng đến ngày 16/10 lại quyết định tạm hoãn thực thi.
Gói trừng phạt nhằm hạn chế những nguồn lực tài chính mà Tổng thống Nga Vladimir Putin và Moskva cần để tiếp tục cuộc xung đột tại Ukraine, sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại quốc gia láng giềng này hơn bốn năm trước.
Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal, đảng Dân chủ, bang Connecticut, cũng tham gia soạn thảo dự luật. Văn bản hướng tới việc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với quan chức, ngân hàng Nga và đội tàu chở dầu hoạt động trong bóng tối, vốn đóng vai trò duy trì hoạt động xuất khẩu năng lượng của nước này.
Đạo luật còn yêu cầu Tổng thống Mỹ áp thuế lên tới 100% đối với 5 quốc gia nhập khẩu dầu mỏ hoặc khí đốt tự nhiên lớn nhất của Nga. Tuy nhiên, đạo luật đưa ra ngoại lệ đối với những nước nhập khẩu dưới 15% tổng lượng khí đốt tự nhiên xuất khẩu của Nga và đã thực hiện các biện pháp đáng kể nhằm giảm nhập khẩu mặt hàng này.
Trong một tuyên bố, Thượng nghị sĩ Blumenthal chỉ trích Tổng thống Trump quay lưng với "đa số người dân Mỹ, các đại diện của họ tại cả hai viện Quốc hội và các đồng minh châu Âu".
Ông Blumenthal cho rằng quyết định miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt không liên quan đến an ninh quốc gia Mỹ, mà chỉ nhằm lấy lòng Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Hạ nghị sĩ Don Beyer của bang Virginia, thuộc đảng Dân chủ, cũng lên tiếng chỉ trích quyết định này trên mạng xã hội. Ông cho biết bản thân cùng một số nghị sĩ khác từng cảnh báo về khả năng Tổng thống Trump thực hiện động thái như vậy. Từng phản đối dự luật trong quá trình Quốc hội thảo luận, ông Beyer kêu gọi các nghị sĩ sửa đổi những điểm bất cập của đạo luật nhằm ngăn Tổng thống Trump nhượng bộ Tổng thống Putin, đồng thời bảo đảm đạo luật thực sự hỗ trợ Ukraine.
Nhà Trắng chưa đưa ra lời giải thích cụ thể về việc quyết định tạm hoãn các biện pháp trừng phạt phục vụ lợi ích quốc gia Mỹ như thế nào.
Tối 16/10, Nhà Trắng đăng tải quyết định trên trang thông tin chính thức, đồng thời cho biết chính quyền đã gửi Quốc hội báo cáo giải trình về động thái này. Quyết định trên diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Trump ngày càng gia tăng chỉ trích Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, cho rằng nhà lãnh đạo Ukraine không đạt được thỏa thuận với Tổng thống Putin nhằm chấm dứt giao tranh.
Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Trump hầu như không đưa ra bình luận kể từ khi Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật với sự ủng hộ áp đảo tại cả Hạ viện và Thượng viện, sau khi Thượng nghị sĩ Graham đột ngột qua đời. Trước đó, Tổng thống Zelenskyy đã kêu gọi các nghị sĩ Mỹ thúc đẩy việc thông qua các biện pháp trừng phạt.
Quyết định tạm hoãn trừng phạt diễn ra sau thỏa thuận mua dầu diesel của Nga
Theo thỏa thuận mà Tổng thống Trump công bố tuần trước, Nga sẽ lập tức cung cấp cho Mỹ hơn 300.000 tấn dầu diesel, tiếp đó là 500.000 tấn trong tháng 11 và thêm 1 triệu tấn ngay sau đó.
Thỏa thuận mua dầu diesel giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Putin vấp phải sự chỉ trích từ cả nghị sĩ đảng Cộng hòa lẫn đảng Dân chủ. Các nghị sĩ cho rằng thỏa thuận sẽ giúp Nga có thêm nguồn lực để tiếp tục cuộc xung đột tại Ukraine, trong khi không tạo ra tác động đáng kể đối với giá nhiên liệu toàn cầu. Theo họ, cuộc chiến do Tổng thống Trump phát động nhằm vào Iran là nguyên nhân chủ yếu khiến giá nhiên liệu duy trì ở mức cao.
Trong khi đó, gói trừng phạt mà Tổng thống Trump vừa quyết định tạm hoãn cũng trở thành một nội dung trọng tâm trong chiến dịch tranh cử của Thượng nghị sĩ Darline Graham, em gái cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham.
Bà Darline Graham hiện đảm nhiệm những tháng còn lại trong nhiệm kỳ của anh trai sau khi nhận quyết định bổ nhiệm thay thế. Bà đang tranh cử để tiếp tục giữ ghế Thượng viện này trong nhiệm kỳ tiếp theo. Sau khi Tổng thống Trump ký ban hành đạo luật, bà Darline Graham từng tuyên bố: "Tôi ước Lindsey có mặt ở đây để cùng chúng tôi ăn mừng ngày lịch sử này".
Trong cuộc tranh luận hồi đầu tuần với ứng cử viên đảng Dân chủ Annie Andrews, bà Graham cho biết bản thân rất tự hào vì đã góp phần thúc đẩy Quốc hội thông qua đạo luật.
Bà Graham nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Trump và dự kiến cùng ông tham gia vận động tranh cử tại bang Nam Carolina vào tuần tới. Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận Tổng thống có thẩm quyền quyết định cách thức triển khai các biện pháp trừng phạt.
Trong cuộc tranh luận tại thành phố Columbia hôm 11/10, bà Graham nói: "Đạo luật trao cho Tổng thống những công cụ để chấm dứt chiến tranh thông qua các biện pháp trừng phạt kinh tế, nếu ông muốn sử dụng".
Theo bà, Tổng thống có quyền lựa chọn sử dụng những công cụ này hoặc áp dụng biện pháp khác. Bà cho rằng mục tiêu của đạo luật là góp phần hạ giá xăng dầu và tiến tới chấm dứt chiến tranh. "Khi chiến tranh kết thúc, giá xăng dầu sẽ giảm", bà Graham nhận định.
