Ngày 15/10, Thủ tướng Canada Mark Carney cảnh báo các thế lực bên ngoài đang tìm cách chia rẽ đất nước nhằm giành quyền kiểm soát, đồng thời kêu gọi người dân tỉnh Alberta không ủng hộ tiến trình ly khai trong cuộc trưng cầu ý dân ngày 19/10.
Bất đồng kéo dài dẫn đến cuộc trưng cầu ý dân
Cuộc trưng cầu ý dân tại Alberta, tỉnh giàu dầu mỏ của Canada, bắt nguồn từ những bất đồng kéo dài giữa chính quyền tỉnh và chính phủ liên bang, đặc biệt về chính sách năng lượng, quyền quản lý tài nguyên và phân chia quyền lực.
Alberta sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn thứ 4 thế giới. Tuy nhiên, nhiều người dân cho rằng các chính sách của chính quyền liên bang tại Ottawa hạn chế khả năng phát triển ngành năng lượng và quyền tự quyết kinh tế của tỉnh. Sau đại dịch COVID-19, làn sóng phản đối các biện pháp hạn chế phòng dịch tiếp tục thúc đẩy tâm lý bất mãn với chính quyền liên bang, tạo điều kiện cho phong trào đòi độc lập tại Alberta phát triển.
Những người ủng hộ ly khai coi cuộc bỏ phiếu ngày 19/10 là cơ hội gia tăng sức ép trong đàm phán với Ottawa. Trong khi đó, Thủ hiến Alberta Danielle Smith ủng hộ tỉnh tiếp tục thuộc Canada, nhưng cho rằng chính phủ liên bang cần giải quyết những bất bình kéo dài của người dân.
Cuộc bỏ phiếu không trực tiếp quyết định nền độc lập của Alberta. Thay vào đó, cử tri sẽ lựa chọn duy trì vị thế hiện nay hoặc yêu cầu chính quyền khởi động tiến trình pháp lý hướng tới một cuộc trưng cầu ý dân về ly khai trong tương lai.
Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Mark Carney đã đến Calgary ngày 15/10 để vận động người dân ủng hộ duy trì sự thống nhất của Canada. Phát biểu tại cuộc mít-tinh Forever Canadian (Mãi mãi là người Canada), ông cảnh báo: “Cuộc trưng cầu ý dân này diễn ra vào thời điểm tồi tệ nhất. Thế giới đang trở nên nguy hiểm và chia rẽ hơn. Một số thế lực bên ngoài biên giới đang tìm cách chia rẽ chúng ta để có thể kiểm soát chúng ta”.
Mặc dù không trực tiếp nhắc đến Mỹ hay Tổng thống Donald Trump, ông Carney từng đưa ra những cảnh báo tương tự. Phát biểu của ông diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Trump tiến hành cuộc chiến thương mại với Canada và nhiều lần đe dọa biến nước này thành bang thứ 51 của Mỹ.
Thủ tướng Carney cho rằng Canada cần tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế và giảm phụ thuộc vào Mỹ.
Ông cũng kêu gọi người dân Alberta không sử dụng lá phiếu chỉ để bày tỏ sự bất mãn với chính quyền liên bang, vì kết quả có thể dẫn đến những hệ quả chính trị lâu dài.
“Đừng nghĩ rằng các bạn có thể đơn thuần gửi một thông điệp thông qua lá phiếu. Đây không phải trò chơi poker. Một lá phiếu chống lại Canada là hành động đánh cược nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiều năm chia rẽ sâu sắc và bất ổn nghiêm trọng”, ông nhấn mạnh.
Nỗ lực củng cố đoàn kết và giải quyết bất đồng
Thủ tướng Carney lớn lên tại Alberta. Trong chuyến vận động tại Calgary ngày 15/10, ông nhấn mạnh sự gắn bó giữa Alberta và các tỉnh khác của Canada.
Ông dẫn chứng nhiều người dân Alberta sinh ra hoặc học tập tại những địa phương khác, trong khi lực lượng cứu hỏa từ khắp đất nước thường xuyên đến hỗ trợ tỉnh ứng phó cháy rừng.
Đồng thời, Thủ tướng Canada thừa nhận những bất bình của người dân Alberta đối với chính quyền liên bang có cơ sở thực tế. “Những bức xúc mà nhiều người dân Alberta từng trải qua là có thật”, ông nói.
Theo ông Carney, trong nhiều năm, các chính sách của Ottawa khiến người dân Alberta cảm thấy không có đầy đủ quyền quyết định đối với nguồn tài nguyên của mình. Gần đây, tỉnh này tiếp tục có cảm giác rằng những đóng góp của ngành năng lượng không phù hợp với định hướng phát triển chung của đất nước.
Trong nhiều thập kỷ, Alberta thường xuyên bất đồng với các chính phủ thuộc đảng Tự do tại Ottawa, đặc biệt về chính sách năng lượng và quyền hạn của chính quyền liên bang.
Tuy nhiên, kể từ khi nắm quyền, ông Carney đã điều chỉnh một số chính sách gắn với người tiền nhiệm Justin Trudeau, thúc đẩy dự án đường ống dẫn dầu mới ra Thái Bình Dương và khẳng định Canada có tiềm năng trở thành một cường quốc năng lượng.
Ông dẫn dự án đường ống Pacific Link làm minh chứng cho sự thay đổi trong quan hệ giữa chính quyền liên bang và Alberta. Theo Thủ tướng Canada, dự án có thể tạo hơn 140.000 việc làm, giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ và mang lại nguồn thu cho các chương trình xã hội.
Giáo sư khoa học chính trị Daniel Béland thuộc Đại học McGill nhận định mức độ ủng hộ dành cho ông Carney tại Alberta là điều hiếm thấy đối với một thủ tướng thuộc đảng Tự do.
Theo ông, cuộc chiến thương mại và những tuyên bố của Tổng thống Trump về việc biến Canada thành bang thứ 51 của Mỹ đã thúc đẩy tinh thần đoàn kết dân tộc, kể cả tại Alberta.
Tuy nhiên, những bất đồng về quyền quản lý tài nguyên và chính sách năng lượng vẫn tồn tại. Kết quả cuộc trưng cầu ý dân ngày 19/10 vì vậy sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với quan hệ giữa Alberta và chính quyền liên bang, cũng như triển vọng duy trì sự thống nhất của Canada.
