Ngày 16/10, Trung Quốc đề xuất hạn chế hoặc cấm xuất khẩu 40 công nghệ thuộc các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), thiết kế chip bán dẫn, năng lượng mặt trời và y sinh, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ giữa nước này với Mỹ và các quốc gia khác ngày càng gay gắt.
Bộ Thương mại và Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc phối hợp công bố dự thảo sửa đổi danh mục công nghệ thuộc diện cấm hoặc hạn chế xuất khẩu. Trong một tuyên bố, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định đây là biện pháp cần thiết, đồng thời viện dẫn yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia là một trong những lý do chính.
Đề xuất trên được đưa ra trong bối cảnh Trung Quốc và Mỹ đạt được tiến triển trong các cuộc đối thoại về an toàn và quản trị AI, cũng như việc thiết lập cơ chế thông báo giữa hai nước về những sự cố AI có nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia. Theo hai bộ của Trung Quốc, danh mục công bố ngày 16/10 bao gồm 23 công nghệ AI, từ các mô hình ngôn ngữ lớn tiên tiến đến các tác nhân AI (AI agent).
Trong những năm qua, các biện pháp hạn chế do Mỹ dẫn đầu đã cản trở hoạt động xuất khẩu một số công nghệ tiên tiến sang Trung Quốc, khiến nước này khó tiếp cận những dòng chip AI hiện đại nhất thế giới và các thiết bị chế tạo chip tiên tiến.
Theo dự thảo, Trung Quốc sẽ cấm xuất khẩu những công nghệ cốt lõi phục vụ các mô hình AI lớn sử dụng dữ liệu nhạy cảm của quốc gia để huấn luyện, cũng như các tác nhân AI phục vụ những môi trường đặc biệt nhạy cảm như quốc phòng và cơ sở hạ tầng thông tin trọng yếu.
Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh: “Chính phủ Trung Quốc triển khai những biện pháp cần thiết nhằm củng cố nền tảng an ninh, ngăn chặn việc sử dụng sai mục đích và lạm dụng công nghệ, đồng thời bảo đảm AI luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người”.
Bên cạnh đó, Trung Quốc có thể hạn chế xuất khẩu các mô hình AI có từ 2.000 tỷ tham số trở lên hoặc sở hữu một số năng lực thuộc nhóm hàng đầu thế giới. Số lượng tham số là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh khả năng học hỏi của mô hình AI.
Một số mô hình AI của Trung Quốc, như Kimi K3 của Moonshot và Qwen 3.8-Max của Alibaba, có hơn 2.000 tỷ tham số. Tuy nhiên, dự thảo không đề cập cụ thể tên bất kỳ mô hình nào.
Danh mục đề xuất hạn chế xuất khẩu còn bao gồm một số công nghệ thiết kế chip, trong đó có công nghệ thiết kế chip xử lý AI và chip nhớ.
Ngoài ra, Trung Quốc dự kiến đưa 12 công nghệ liên quan đến năng lượng mặt trời vào diện kiểm soát, bao gồm công nghệ sản xuất polysilicon, nguyên liệu quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng mặt trời. Danh mục cũng bao gồm 5 công nghệ y sinh, trong đó có công nghệ phục vụ liệu pháp tế bào và liệu pháp gene.
Ông Lian Jye Su, Trưởng bộ phận phân tích của Tổ chức nghiên cứu và tư vấn công nghệ Omdia (Anh), nhận định động thái của Trung Quốc có thể là phản ứng trước việc các nước phương Tây đưa ra các yêu cầu về chủ quyền công nghệ trong các lĩnh vực AI, robot, viễn thông và những công nghệ then chốt khác. Theo ông, Trung Quốc muốn tăng cường quản lý hoạt động tiếp cận các công nghệ do nước này phát triển.
Trước đó, vào tháng 6/2026, Bộ Thương mại Mỹ đã yêu cầu công ty Anthropic ngăn công dân nước ngoài sử dụng một số mô hình AI mạnh nhất của hãng, gồm Fable 5 và Mythos 5, với lý do bảo đảm an ninh quốc gia. Tuy nhiên, Mỹ sau đó đã dỡ bỏ các hạn chế này.
Ông Gary Ng, chuyên gia kinh tế cấp cao của Ngân hàng Natixis (Pháp), cho rằng AI ngày càng giữ vai trò chiến lược đối với cả Trung Quốc và Mỹ.
“Thế giới đang ngày càng phân mảnh, không chỉ trong thương mại và đầu tư mà còn ở cả khả năng tiếp cận công nghệ”, ông Gary Ng nhận định.
