Trong không gian phát triển mới, du lịch, thương mại và dịch vụ đang trở thành những động lực quan trọng để thành phố Quảng Ninh nâng cao chất lượng tăng trưởng. Từ mở rộng không gian trải nghiệm, phát triển kinh tế ban đêm đến khai thác chiều sâu các giá trị văn hóa, di sản, một hệ sinh thái dịch vụ ngày càng đa dạng đang được hình thành, tạo thêm dư địa để tăng giá trị từ mỗi dòng khách và nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Thành phố Quảng Ninh chính thức được thành lập từ ngày 1/9/2026, mở ra không gian phát triển rộng lớn, nơi đô thị, biển đảo, cửa khẩu, khu công nghiệp, vùng di sản và các trung tâm dịch vụ được đặt trong một cấu trúc liên kết mới. Trong không gian đó, du lịch không chỉ tạo nguồn thu trực tiếp mà còn có khả năng kích hoạt nhiều lĩnh vực khác, từ lưu trú, vận tải, ăn uống, bán lẻ đến vui chơi, giải trí, văn hóa và các ngành công nghiệp sáng tạo.
Những kết quả 8 tháng năm 2026 cho thấy sức lan tỏa ngày càng rõ. Quảng Ninh đón gần 17,1 triệu lượt khách, tăng 6% so với cùng kỳ; khách lưu trú đạt gần 6,6 triệu lượt, tăng 10%; tổng thu du lịch trên 51.000 tỷ đồng, tăng 23%. Doanh thu tăng nhanh hơn lượng khách cho thấy hiệu quả khai thác đang từng bước chuyển theo hướng nâng giá trị mỗi chuyến đi, thay vì chỉ tập trung mở rộng quy mô dòng khách.
Kỳ nghỉ Quốc khánh 2/9 tiếp tục cho thấy sức hút của điểm đến trong thời điểm Quảng Ninh bước vào vị thế mới. Trong 5 ngày từ 29/8 đến 2/9, thành phố đón khoảng 568.000 lượt khách, tăng 60% so với cùng kỳ năm 2025; khách lưu trú khoảng 227.500 lượt, tăng 70%; tổng thu du lịch ước 1.800 tỷ đồng, tăng 84%. Vịnh Hạ Long đón gần 41.800 lượt khách, Sun World Hạ Long khoảng 31.000 lượt, Bảo tàng Quảng Ninh khoảng 23.400 lượt. Đáng chú ý, sức hấp dẫn không còn chỉ tập trung ở một vài điểm tham quan mà đang được phân bổ qua nhiều không gian, sản phẩm và hình thức trải nghiệm.
Cùng với đó, cấu trúc sản phẩm đang thay đổi. Các chương trình nghệ thuật, vui chơi, ẩm thực, mua sắm, thể thao và trải nghiệm về đêm được tổ chức ngày càng phong phú, tạo thêm thời gian để du khách lưu trú và chi tiêu. Trong Tuần lễ kích cầu “Quảng Ninh - Chào thành phố mới”, Halo Bay Show, chợ đêm VuiFest, trình diễn pháo hoa cùng các hoạt động văn hóa, thể thao, trải nghiệm cộng đồng đã tạo thành chuỗi sản phẩm liên tục, thay vì những điểm đến và sự kiện tách rời.
Sự xuất hiện của các sản phẩm nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe và trải nghiệm cao cấp cũng mở thêm dư địa nâng giá trị dịch vụ. Hilton Quang Hanh Onsen Resort với 178 biệt thự, 38 phòng nghỉ phong cách Nhật Bản và khu tắm nóng onsen công cộng là một trong những sản phẩm cho thấy thị trường đang hướng tới phân khúc có mức chi tiêu cao hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng dịch vụ và trải nghiệm.
Khi dòng khách tăng, thương mại cũng có thêm không gian để mở rộng. Hội chợ OCOP và Không gian ẩm thực tại phường Hạ Long diễn ra từ ngày 28/8 đến 6/9 thu hút trên 127.000 lượt người dân, du khách, doanh thu đạt hơn 29,6 tỷ đồng; riêng khu vực Hội chợ OCOP đạt trên 28,2 tỷ đồng với hơn 83.000 lượt khách. Từ một hoạt động xúc tiến thương mại, sự kiện trở thành điểm giao giữa mua sắm, ẩm thực và du lịch, đưa sản phẩm địa phương trực tiếp vào dòng tiêu dùng của du khách.
Cách làm này mở ra dư địa lớn hơn cho OCOP, đặc sản và hàng hóa địa phương. Khi sản phẩm được đưa vào khách sạn, nhà hàng, điểm tham quan, hội chợ, không gian trải nghiệm và các nền tảng thương mại điện tử, giá trị của chuyến đi không kết thúc khi du khách rời điểm đến. Ngược lại, trải nghiệm du lịch có thể mở đường cho hàng hóa tiếp cận thị trường rộng hơn, còn thương mại trở thành một phần của trải nghiệm điểm đến.
Không gian tiêu dùng cũng đang được kéo dài về thời gian. Sau hơn hai năm thí điểm phát triển kinh tế ban đêm, Quảng Ninh từng bước hình thành các sản phẩm như VUI-Fest, phố đi bộ, chợ đêm, chương trình nghệ thuật, nhạc nước, pháo hoa, trải nghiệm về đêm; Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh cũng thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ phục vụ kinh tế ban đêm. Từ yêu cầu “đón khách”, cách tiếp cận đang chuyển sang “giữ khách”, kéo dài thời gian lưu trú và mở rộng mức chi tiêu.
Không gian lễ hội tràn đầy màu sắc tại Phố đi bộ VUI Fest.
Một hướng khác đang được đẩy mạnh là tạo dòng khách quanh năm, giảm phụ thuộc vào mùa cao điểm hè. Yên Tử Ultra Trail 2026 thu hút gần 2.000 vận động viên đến từ 12 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 5 cự ly từ 5km đến 70km. Việc kết hợp thể thao với thiên nhiên, văn hóa và di sản không chỉ tạo thêm một sản phẩm du lịch mà còn đưa những dòng khách mới đến Quảng Ninh vào mùa Thu - Đông.
Cùng với mở rộng sản phẩm là mở rộng không gian hành trình. Từ Vịnh Hạ Long, các tuyến tham quan đã được kết nối với Vịnh Bái Tử Long; từ năm 2024 đã công bố 10 hành trình trên Vịnh Bái Tử Long và 3 tuyến kết nối Hạ Long - Bái Tử Long. Trên tuyến Hạ Long - Cát Bà, trong tháng 4 và 5/2026, các tàu du lịch của Quảng Ninh và Hải Phòng thực hiện 51 chuyến, phục vụ hơn 2.200 lượt khách, phần lớn là khách quốc tế. Khi các điểm đến được kết nối thành hành trình, thời gian trải nghiệm được kéo dài, dòng khách được phân bổ rộng hơn và nhiều dịch vụ cùng được hưởng lợi.
Như vậy, sức bật của du lịch không chỉ nằm ở gần 17,1 triệu lượt khách sau 8 tháng mà ở sự thay đổi trong cách tạo giá trị từ dòng khách. Từ tham quan sang trải nghiệm, từ ngày sang đêm, từ một điểm đến sang chuỗi hành trình, từ tiêu dùng dịch vụ tại chỗ sang kết nối với thương mại và hàng hóa địa phương. Đây chính là nền tảng để khu vực dịch vụ chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tạo giá trị theo chiều sâu.
Mục tiêu những tháng cuối năm càng đặt rõ yêu cầu đó. Để hướng tới 23 triệu lượt khách và trên 70.000 tỷ đồng doanh thu du lịch trong năm 2026, Quảng Ninh còn khoảng 5,9 triệu lượt khách và trên 19.000 tỷ đồng doanh thu cần thực hiện trong 4 tháng cuối năm. Bài toán vì thế không chỉ là tăng tốc về lượng mà phải tiếp tục nâng chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu. Và để tạo ra sự khác biệt lâu dài, dư địa lớn hơn nằm ở chính những giá trị văn hóa, lịch sử và di sản của vùng đất.
Theo bà Nguyễn Thùy Yên, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cùng với làm mới sản phẩm, Quảng Ninh sẽ đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá tại các thị trường trọng điểm trong nước và quốc tế, kết hợp hội chợ, roadshow, Famtrip, Presstrip để kết nối doanh nghiệp lữ hành, hãng hàng không và các cơ quan truyền thông với điểm đến. Qua đó, mở rộng thị trường cho các sản phẩm mới, đồng thời hướng tới mục tiêu không chỉ tăng lượng khách mà còn kéo dài thời gian lưu trú, nâng mức chi tiêu và chất lượng tăng trưởng du lịch.
Quảng Ninh có điều kiện đặc biệt để đi theo hướng này khi sở hữu Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh, cùng hệ thống hơn 600 di tích, danh thắng và hàng trăm di sản văn hóa phi vật thể. Đây không chỉ là tài sản văn hóa mà còn là nguồn lực có khả năng tạo ra những sản phẩm khác biệt cho nền kinh tế dịch vụ.
Tư duy kinh tế di sản vì thế đang đặt di sản vào một cấu trúc rộng hơn, đó là bảo tồn để giữ giá trị, sáng tạo để gia tăng giá trị, du lịch để đưa giá trị ra thị trường và dịch vụ, thương mại để tiếp tục chuyển hóa giá trị thành doanh thu. Một câu chuyện lịch sử có thể trở thành chương trình nghệ thuật; một lễ hội có thể trở thành sản phẩm du lịch; một không gian di sản có thể trở thành điểm trải nghiệm; đặc sản địa phương có thể đi từ làng nghề đến nhà hàng, khách sạn, cửa hàng, điểm tham quan và các nền tảng số.
Nền tảng cho quá trình này đã được tích lũy trong nhiều năm. Giai đoạn 2021-2025, Quảng Ninh thực hiện 31 dự án tu bổ di tích với tổng vốn khoảng 850 tỷ đồng, trong đó nguồn xã hội hóa và các nguồn hợp pháp khác chiếm 95,72%. Cùng với đầu tư bảo tồn, giá trị kinh tế từ du lịch di sản ngày càng rõ nét, góp phần hình thành thị trường cho các dịch vụ lưu trú, ẩm thực, vận tải, mua sắm, nghệ thuật và trải nghiệm.
Năm 2026, Quảng Ninh xây dựng Đề án phát triển kinh tế di sản, sản phẩm du lịch đêm và công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Theo dự thảo Đề án, đến năm 2030 địa phương hướng tới hình thành các không gian kinh tế di sản, khu vực phát triển kinh tế ban đêm, đẩy mạnh số hóa di sản và gắn phát triển du lịch với công nghiệp văn hóa. Xa hơn, mục tiêu là xây dựng Quảng Ninh trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật và du lịch di sản có vị thế trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, theo hướng xanh và bền vững.
Giá trị của cách tiếp cận này nằm ở việc tạo ra một chuỗi kinh tế thay vì chỉ khai thác một điểm đến. Di sản thu hút du khách; trải nghiệm giữ chân du khách; dịch vụ đáp ứng nhu cầu; thương mại đưa sản phẩm địa phương vào dòng tiêu dùng; công nghệ mở rộng thị trường. Khi các mắt xích được kết nối, một lượt khách có thể tạo ra giá trị cho nhiều ngành, nhiều doanh nghiệp và nhiều cộng đồng hơn.
Không gian phát triển mới của thành phố Quảng Ninh càng tạo điều kiện để tổ chức lại chuỗi giá trị đó. Hạ Long có thể phát huy vai trò trung tâm du lịch biển và dịch vụ cao cấp; Yên Tử tạo dấu ấn về văn hóa, tâm linh, sinh thái; Vân Đồn mở rộng các sản phẩm nghỉ dưỡng và kinh tế biển; Móng Cái kết hợp thương mại biên giới với du lịch văn hóa, mua sắm; Cô Tô phát triển du lịch biển đảo xanh. Khi được kết nối thành những hành trình liên vùng, các giá trị riêng sẽ bổ trợ cho nhau, thay vì cạnh tranh trong những không gian khép kín.
Điều quan trọng là cộng đồng phải trở thành một chủ thể trong quá trình đó. Người dân tại các vùng di sản không chỉ tham gia bảo tồn mà còn có thể trực tiếp cung cấp dịch vụ, ẩm thực, sản phẩm văn hóa, nghề truyền thống và các trải nghiệm bản địa. Khi di sản tạo ra sinh kế, lợi ích kinh tế sẽ trở thành động lực để cộng đồng gìn giữ cảnh quan, văn hóa và bản sắc. Đây là điều kiện để kinh tế di sản không rơi vào vòng khai thác ngắn hạn mà trở thành một mô hình phát triển bền vững.
Theo PGS.TS Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Quảng Ninh cần tăng cường liên kết giữa kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch đêm, lấy công nghệ số làm nền tảng để gia tăng giá trị di sản, đa dạng hóa sản phẩm và tạo trải nghiệm mới. Trong khi đó, TS Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, nhấn mạnh vai trò của cộng đồng, nhất là phát triển giáo dục di sản và tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia bảo tồn, sáng tạo và hưởng lợi từ các giá trị văn hóa. Đây là nền tảng để vừa gìn giữ bản sắc, vừa hình thành sinh kế và tạo sức cạnh tranh khác biệt cho du lịch Quảng Ninh.
Từ góc nhìn đó, kinh tế di sản không phải một sản phẩm bổ sung cho du lịch mà là bước phát triển cao hơn trong tổ chức hệ sinh thái dịch vụ. Nếu du lịch tạo dòng khách, thương mại tạo dòng hàng, dịch vụ tạo trải nghiệm thì di sản cung cấp chiều sâu về văn hóa, bản sắc và sự khác biệt. Chính sự cộng hưởng này quyết định khả năng tạo ra giá trị cao hơn từ cùng một nguồn tài nguyên.
Trong không gian mới, Quảng Ninh vì thế đứng trước một yêu cầu lớn hơn, không chỉ khai thác tốt những gì đang có mà phải tổ chức lại các nguồn lực để tạo ra những giá trị mới. Với du lịch là nâng giá trị mỗi chuyến đi; với thương mại là mở rộng chuỗi phân phối; với dịch vụ là hình thành hệ sinh thái trải nghiệm; với di sản là kết hợp bảo tồn, sáng tạo, sinh kế và phát triển bền vững.
Đó là cách để những lợi thế vốn có không chỉ tạo nên những con số tăng trưởng trước mắt mà hình thành năng lực cạnh tranh dài hạn. Khi cảnh quan và di sản tạo sức hút, văn hóa tạo khác biệt, dịch vụ tạo trải nghiệm, thương mại tạo sức mua và công nghệ mở rộng thị trường, du lịch, thương mại và dịch vụ sẽ không còn là những khu vực phát triển song song mà trở thành một chuỗi giá trị thống nhất. Trong chuỗi đó, kinh tế di sản chính là lớp giá trị tạo chiều sâu, giúp thành phố Quảng Ninh khai mở thêm dư địa tăng trưởng và nâng tầm vị thế trong không gian phát triển mới.
Thực hiện: HOÀI ANH
Trình bày: MẠNH HÀ
