70 năm Phát thanh Quảng Ninh: Thanh âm nối nhịp thời đại

Đúng 8h ngày 2/9/1956, tiếng loa Đài Truyền thanh Hòn Gai lần đầu vang lên giữa Vùng mỏ, mở đầu hành trình 70 năm của tiếng nói quê hương. Từ những chiếc loa công cộng đơn giản năm nào đến không gian truyền thông đa nền tảng hôm nay, phát thanh Quảng Ninh đã đi cùng chiến tranh, kiến thiết và đổi mới, luôn giữ một giá trị cốt lõi là đưa thông tin chính thống đến gần công chúng, phản ánh hơi thở cuộc sống và đồng hành cùng từng bước phát triển của Vùng mỏ.

Ngày 2/9/1956, Đài Truyền thanh Hòn Gai chính thức tiếp âm. Đúng 8h, những âm thanh đầu tiên từ buổi tiếp âm Đài Tiếng nói Việt Nam vang lên qua hệ thống loa công cộng, đưa không khí Lễ kỷ niệm Quốc khánh tại Thủ đô Hà Nội về với người dân vùng Mỏ. Đến 17h cùng ngày, câu xưng danh “Đây là Đài Truyền thanh Hòn Gai” vang lên, đánh dấu sự ra đời của một tiếng nói riêng từ Vùng mỏ.

Phía sau những thanh âm tưởng như giản dị ấy là nhiều tháng chuẩn bị trong điều kiện thiếu thốn. Đài khi đó chỉ có 11 cán bộ, nhân viên nhưng phải đảm nhiệm gần như toàn bộ công việc, từ kéo đường dây, lắp đặt, vận hành thiết bị đến biên tập, đọc và phát chương trình. Suốt 5 tháng, những người làm truyền thanh cần mẫn hoàn thiện hệ thống; cả thị xã khi ấy chỉ có khoảng 10 chiếc loa do Liên Xô sản xuất và thêm một số thiết bị của Trung Quốc.

Sau buổi tiếp âm đầu tiên, Đài nhanh chóng xây dựng chương trình riêng. 17h ngày 2/9/1956, bản tin đầu tiên đến với thính giả bằng câu xưng danh “Đây là Đài Truyền thanh Hòn Gai”. Từ đó, tiếng nói của Đài dần trở thành một phần quen thuộc trong đời sống người dân vùng Mỏ, đều đặn chuyển tải tin tức, chủ trương, chính sách và những câu chuyện từ cơ sở. Đài duy trì chương trình tin tức 15 phút vào buổi sáng, phát từ 5h15 đến 5h30 hằng ngày, ngay trước bản tin đầu tiên của Đài Tiếng nói Việt Nam.

Tiếng loa vừa vang lên, bà con chăm chú lắng nghe, ai cũng phấn khởi. Với chúng tôi, đó là khoảnh khắc không thể quên, bởi lần đầu tiên được nhìn thấy những thông tin mình góp phần thực hiện thực sự đến được với người dân.

---

Nhà báo Nguyễn Sơn Hải, nguyên phóng viên Đài Truyền thanh Hòn Gai

Từ một hệ thống loa còn đơn sơ, một đội ngũ ít ỏi nhưng giàu nhiệt huyết, phát thanh Hòn Gai đã bắt đầu hành trình của mình như thế, từ những thanh âm đầu tiên giữa Vùng mỏ, từng bước trở thành một kênh thông tin gần gũi, tin cậy của nhân dân.

Tháng 9/1959, các đài Truyền thanh Hòn Gai, Cẩm Phả, Quảng Yên được hợp nhất thành Đài Truyền thanh khu Hồng Quảng. Đến tháng 10/1963, khi khu Hồng Quảng và tỉnh Hải Ninh hợp nhất thành tỉnh Quảng Ninh, Đài Truyền thanh khu Hồng Quảng cũng được đổi tên thành Đài Truyền thanh Quảng Ninh, từng bước trở thành tiếng nói quen thuộc của Vùng mỏ.

Trong hành trình ấy, những người làm phát thanh không chỉ gắn với phòng thu, bàn máy hay chiếc micro, mà luôn có mặt ở những nơi cuộc sống đang diễn ra, kể cả trong những thời khắc đặc biệt của quê hương. Với ông Phạm Đình Chương, nguyên cán bộ kỹ thuật Đài Truyền thanh Quảng Ninh, một trong những kỷ niệm sâu sắc nhất trong cuộc đời làm nghề là lần được phục vụ Bác Hồ khi Người về thăm và nói chuyện với đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt khu Mỏ. Ông Chương xúc động nhớ lại: “Được đi theo Bác, được phục vụ Bác là hạnh phúc lớn nhất đối với những người làm công tác tuyên truyền. Khi ấy, do điều kiện thiết bị còn hạn chế, dây micro phải đặt rất gần nên tôi may mắn được ngồi ngay bên Bác để thu tiếng Người. Được ở gần Bác, được ngẩng lên nhìn Bác, đó là khoảnh khắc tôi không bao giờ quên”.

Với ông, ký ức ấy không chỉ là một kỷ niệm đẹp của đời người mà còn là phần ký ức nghề nghiệp thiêng liêng, theo ông suốt những năm tháng làm phát thanh. Những khoảnh khắc được trực tiếp ghi lại tiếng nói của những người làm nên lịch sử, được góp phần đưa thông tin đến với nhân dân đã trở thành một phần máu thịt trong hành trình của các thế hệ làm phát thanh Quảng Ninh.

Chiến tranh ngày càng đến gần Vùng mỏ. Năm 1968, khi đế quốc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, Đài Truyền thanh Quảng Ninh nhiều lần phải sơ tán, thiết bị được di chuyển từ Bến Đoan lên khu vực hang trên núi Bài Thơ. Trong điều kiện bom đạn, những người làm phát thanh vừa duy trì hoạt động chuyên môn, vừa trực tiếp bám địa bàn, ghi nhận từng diễn biến của chiến trường để thông tin kịp thời đến người dân.

Nhà báo Phạm Trọng Trung, nguyên Trưởng phòng Chuyên đề, Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Ninh, nhớ lại những ngày tác nghiệp giữa chiến tranh: “Biết đó là nơi Mỹ sẽ ném bom, nhưng anh em vẫn phải trực ở đấy để kịp ghi âm tiếng nổ của bom, tiếng bắn của pháo, tiếng hò hét của chỉ huy... cốt làm sao thực hiện được nội dung của mình. Có như thế giá trị của tiếng nổ, của âm thanh mới đắt, mới thật”.

Trong những năm tháng ấy, giữ cho tiếng loa truyền thanh không bị gián đoạn cũng là một nhiệm vụ đặc biệt. Mỗi bản tin, mỗi âm thanh từ hiện trường không chỉ mang giá trị thông tin mà còn góp phần chuyển tải kịp thời chủ trương, chỉ đạo, phản ánh tinh thần chiến đấu và cuộc sống của quân, dân Vùng mỏ. Những người làm báo khi ấy, trong hoàn cảnh đặc biệt, vừa là phóng viên, kỹ thuật viên, phát thanh viên, vừa mang trong mình trách nhiệm của những người trực tiếp đứng ở tuyến đầu của mặt trận thông tin.

Hòa bình lập lại, đất nước bước vào thời kỳ kiến thiết và đổi mới, tổ chức phát thanh Quảng Ninh cũng từng bước phát triển cùng yêu cầu mới. Năm 1976, Đài Truyền thanh Quảng Ninh được đổi tên thành Đài Phát thanh Quảng Ninh; đến năm 1983, Đài mang tên Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Ninh. Từ chiếc loa truyền thanh giữa phố phường đến những chương trình phát thanh, truyền hình ngày càng chuyên nghiệp, hoạt động của Đài từng bước mở rộng, đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng đa dạng của công chúng.

Trong hành trình ấy, những giọng đọc đã góp phần tạo nên diện mạo riêng cho phát thanh Quảng Ninh. Với nhiều thế hệ thính giả, đó không chỉ là những giọng nói trên sóng, mà đã trở thành âm thanh thân thuộc gắn với từng giai đoạn của cuộc sống. Phát thanh viên, Nghệ sĩ Vùng mỏ Vân Sáng về công tác tại Đài từ năm 1979. Từng trải qua những năm tháng trong quân ngũ và chiến tranh biên giới, bà bước vào nghề phát thanh - truyền hình trong những điều kiện còn nhiều thiếu thốn. Những ngày đầu, việc học nghề chủ yếu dựa vào tự rèn luyện, lắng nghe các giọng đọc chuẩn trên sóng để học cách phát âm, nhấn nhá và xử lý câu chữ.

Ngày ấy không có trường lớp bài bản như bây giờ, chúng tôi học bằng cách nghe các phát thanh viên trên sóng rồi tự tập, tự sửa. Sau này, tôi may mắn được Nghệ sĩ Tuyết Mai trực tiếp hướng dẫn, đào tạo. Đó là một sự may mắn rất lớn trong nghề và cũng là động lực để tôi luôn ý thức phải giữ gìn tiếng nói, cách đọc và trách nhiệm của người làm phát thanh.

---

Phát thanh viên, Nghệ sĩ Vùng mỏ Vân Sáng

Từ những ngày đầu còn thiếu thốn đến khi nghề phát thanh - truyền hình ngày càng chuyên nghiệp, các thế hệ người làm nghề đã truyền lại cho nhau không chỉ kỹ năng, mà còn cả tình yêu với tiếng nói quê hương. Những giọng đọc, những chương trình, những câu chuyện được truyền đi qua từng thời kỳ đã góp phần lưu giữ ký ức của Vùng mỏ và phản ánh từng bước chuyển mình của Quảng Ninh.

Đi qua chiến tranh, kiến thiết và đổi mới, phát thanh Quảng Ninh cũng không ngừng trưởng thành cùng quê hương. Thiết bị có thể thay đổi, phương thức truyền tải có thể đổi mới, nhưng phía sau mỗi thanh âm vẫn là sự tận tâm, trách nhiệm và mong muốn đưa những câu chuyện của đất và người Quảng Ninh đến gần hơn với công chúng.

Tháng năm đi qua, những ký ức về một thời làm nghề gian khó mà đầy nhiệt huyết vẫn in đậm trong tâm trí các thế hệ làm phát thanh Quảng Ninh. Đó không chỉ là ký ức nghề nghiệp, mà còn là một phần ký ức của Vùng mỏ, được trao truyền qua từng thế hệ và tiếp tục hiện diện trong những thanh âm của hôm nay.

Cùng với bước chuyển mạnh mẽ của Quảng Ninh trong những năm đầu thế kỷ XXI, phát thanh cũng đứng trước một không gian phát triển mới. Hệ thống máy phát được đầu tư, nâng cấp; chất lượng thu - phát ngày càng được cải thiện; nội dung chương trình từng bước chuyên biệt, gần gũi hơn với nhu cầu của thính giả. Từ chỗ chủ yếu cung cấp thông tin một chiều, phát thanh bắt đầu tìm kiếm những cách làm mới để tăng tính tương tác, đưa người nghe trở thành một phần của chương trình.

Dấu ấn rõ nét cho tinh thần đổi mới ấy là cầu phát thanh giao thừa Tết Bính Tuất 2006, lần đầu tiên kết nối Quảng Ninh, Ninh Bình và Hà Nội. Không còn bó hẹp trong một phòng thu, chương trình mở ra không gian kết nối trực tiếp giữa các địa phương, giữa người làm chương trình với thính giả và giữa những người nghe với nhau.

Nhà báo Đỗ Bích, nguyên Giám đốc Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Ninh, nhớ lại: Đây là một chương trình có ý nghĩa đặc biệt đối với những người làm phát thanh. Lần đầu tiên, thính giả có thể gọi điện trực tiếp vào phòng thu để trò chuyện, giao lưu với biên tập viên và kết nối với các đầu cầu khác. Sự tham gia trực tiếp của lãnh đạo tỉnh tại phòng thu cùng không khí đặc biệt của lễ khánh thành cầu Bãi Cháy đã tạo nên một chương trình giàu tính tương tác, cho thấy phát thanh Quảng Ninh đã bắt đầu mạnh dạn bước ra khỏi phương thức thể hiện truyền thống.

Từ dấu mốc ấy, tinh thần đổi mới ngày càng trở thành một yêu cầu xuyên suốt trong hoạt động phát thanh. Công nghệ được ứng dụng mạnh hơn, cách tổ chức chương trình linh hoạt hơn, nội dung ngày càng chú trọng đến nhu cầu và tiếng nói của công chúng. Những thay đổi đó tạo nền tảng để phát thanh Quảng Ninh từng bước thích ứng với môi trường truyền thông mới, chuẩn bị cho quá trình chuyển dịch từ phát thanh truyền thống sang mô hình truyền thông đa phương tiện, đa nền tảng sau này.

Tiếp nối tinh thần đó, năm 2008, chương trình phát thanh tương tác "60 phút bạn và tôi" với thời lượng 60 phút ra đời, mở thêm một không gian giao lưu trực tiếp giữa người làm chương trình và người nghe. Ngày 21/6/2013, kênh phát thanh thứ hai - QNR2, thương hiệu “Giai điệu Hạ Long” trên tần số 94,7 MHz - chính thức lên sóng, song song với QNR1 trên tần số 97,8 MHz. Việc mở rộng các kênh phát sóng không chỉ tăng thời lượng và phạm vi phục vụ mà còn tạo điều kiện để nội dung phát thanh ngày càng chuyên biệt, đa dạng hơn.

Nhưng cũng từ đây, phát thanh phải đối diện với một thách thức hoàn toàn khác, đó là sự bùng nổ của Internet và mạng xã hội. Khi công chúng có thể lựa chọn thông tin ở bất kỳ thời điểm và trên bất kỳ nền tảng nào, chiếc radio không còn là phương tiện duy nhất để tiếp cận người nghe. Thói quen tiếp nhận thông tin thay đổi nhanh chóng, đặt phát thanh trước yêu cầu phải tự đổi mới để không bị bỏ lại phía sau.

Năm 2019, Quảng Ninh thực hiện mô hình hợp nhất các cơ quan báo chí, thành lập Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh. Trong mô hình mới, phát thanh được đặt trong yêu cầu đổi mới toàn diện, gắn với chuyển đổi số, sản xuất nội dung đa phương tiện và hình thành phương thức tiếp cận công chúng đa nền tảng.

Từ đây, ranh giới của sóng AM, FM từng bước được mở rộng sang không gian số. Các chương trình được phát triển thành podcast, bản tin âm thanh ngắn, sản phẩm đa phương tiện, đồng thời phân phối trên website, ứng dụng và mạng xã hội. Thính giả không còn phụ thuộc vào thời điểm phát sóng mà có thể chủ động lựa chọn nội dung, thời gian và cách thức tiếp nhận.

Sự thay đổi ấy cũng kéo theo một yêu cầu mới đối với người làm nghề, không chỉ biết sản xuất một chương trình phát thanh tốt mà phải biết kể một câu chuyện bằng nhiều hình thức khác nhau. Phóng viên, biên tập viên vừa phải giữ được đặc trưng của báo nói, vừa phải làm chủ công nghệ, hình ảnh, dữ liệu và các phương thức truyền tải mới.

Việc ứng dụng công nghệ số giúp các sản phẩm phát thanh tiếp cận công chúng rộng hơn, không chỉ trong tỉnh mà ở nhiều địa phương trên cả nước. Bởi vậy, muốn chương trình có sức sống thì trước hết chính người làm phải luôn làm mới mình từ tư duy, cách thể hiện đến cách tiếp cận thính giả...

---

Phóng viên Thu Hằng, Phòng Thư ký Biên tập Phát thanh, Truyền hình (Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh)

Tinh thần ấy được thể hiện rõ trong cách Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh tổ chức nội dung trên mô hình tòa soạn hội tụ. Cùng một sự kiện, thông tin có thể được sản xuất thành tin phát thanh, truyền hình, bài viết, video ngắn, podcast hoặc các sản phẩm số phù hợp với từng nhóm công chúng. Phát thanh không mất đi vai trò trong môi trường truyền thông mới, mà đang thay đổi cách tồn tại để tiếp tục có mặt trong đời sống.

Ngay sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết về việc thành lập thành phố Quảng Ninh ngày 24/8/2026, Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh cũng ra mắt chuyên trang “Thành phố Quảng Ninh” trên nền tảng truyền hình số quốc gia VTVGo, đồng thời triển khai nhiều sản phẩm báo chí, truyền thông đặc biệt. Những cách làm ấy cho thấy truyền thông Quảng Ninh đang chủ động nắm bắt những sự kiện lớn của quê hương và chuyển tải thông tin trên nhiều nền tảng cùng lúc.

Quá trình đô thị hóa, cùng sự gia tăng của phương tiện giao thông cá nhân, mở ra thêm một không gian đáng kể cho phát thanh tiếp cận nhóm công chúng di động. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là phương tiện; yếu tố quyết định sức sống của phát thanh vẫn là nội dung và bản sắc. Phát thanh Quảng Ninh sẽ tiếp tục chú trọng đầu tư cho con người, nâng cao chất lượng chương trình, phát triển những nội dung có dấu ấn riêng của vùng Mỏ, đồng thời chủ động đón bắt những xu hướng mới của truyền thông và không gian phát triển của thành phố Quảng Ninh.

---

Nhà báo Nguyễn Thế Lãm, Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh

Nhìn lại 70 năm, có thể thấy phát thanh Quảng Ninh chưa bao giờ đứng yên. Từ những chiếc loa công cộng đến cầu phát thanh, phát thanh tương tác, rồi podcast và các nền tảng số, mỗi bước chuyển đều bắt đầu từ một câu hỏi quen thuộc là làm thế nào để tiếng nói của mình đến gần công chúng hơn?

Câu hỏi ấy hôm nay vẫn còn nguyên ý nghĩa. Chỉ khác rằng công chúng đã thay đổi, công nghệ đã thay đổi và không gian truyền thông đã rộng hơn rất nhiều. Vì thế, hành trình phía trước không phải là giữ nguyên cách làm cũ, mà là giữ lấy giá trị cốt lõi của nghề trong một hình thức mới. Đó là đưa thông tin chính xác, kịp thời và có trách nhiệm đến với công chúng; phản ánh chân thực đời sống; đồng hành với những đổi thay của quê hương.

70 năm qua, tiếng nói Vùng mỏ đã đi qua chiến tranh, kiến thiết, đổi mới và bước vào kỷ nguyên số. Từ một vài chiếc loa giữa Hòn Gai năm nào, hôm nay những thanh âm ấy có thể đi xa hơn, nhanh hơn và đến với nhiều công chúng hơn. Nhưng ở đâu tiếng nói ấy cất lên, phía sau vẫn là những con người làm nghề bằng sự tận tâm, trách nhiệm và tình yêu đối với quê hương. Đó cũng là nền tảng để phát thanh Quảng Ninh tiếp tục giữ lửa, làm mới mình và đi tiếp trên hành trình mới - hành trình của một nền báo chí hiện đại, chuyên nghiệp, nhân văn, đồng hành cùng thành phố Quảng Ninh và những bước chuyển mình của vùng đất Mỏ.

Thực hiện: Hoàng Nga
Trình bày: Hùng Sơn