Quảng Ninh có nhiều nghề, làng nghề truyền thống mang giá trị văn hóa đặc trưng, góp phần tạo việc làm, thu nhập cho người dân. Để phát huy tiềm năng này, thành phố đang đẩy mạnh bảo tồn, phát triển làng nghề gắn với du lịch, nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và tạo thêm sinh kế cho người dân nông thôn.
Làng nghề đóng tàu thuyền vỏ gỗ Cống Mương (phường Liên Hòa) có lịch sử hàng trăm năm, gắn với đời sống của cư dân vùng cửa sông Bạch Đằng. Có thời điểm, làng nghề có gần 30 cơ sở đóng tàu, tạo việc làm cho khoảng 500 lao động. Tuy nhiên, những năm gần đây, nhu cầu đóng tàu gỗ giảm, nhiều cơ sở chuyển sang sửa chữa tàu thuyền hoặc tìm hướng sản xuất khác.
Gắn bó cả cuộc đời với nghề đóng thuyền truyền thống, nghệ nhân nhân dân Lê Đức Chắn (khu phố Đông Hải, phường Liên Hòa) luôn mong muốn gìn giữ kỹ thuật truyền thống của cha ông. Ông đã tham gia phục dựng thuyền ba vách theo nguyên mẫu cổ, đồng thời cải tiến, lắp thêm động cơ để phục vụ du lịch. Cuối tháng 6/2026, những chiếc thuyền buồm đỏ chính thức được đưa vào khai thác trên vịnh Hạ Long, với hành trình tham quan khoảng một giờ, mang đến cho du khách trải nghiệm văn hóa sông nước đặc trưng của Quảng Ninh.
Việc đưa thuyền buồm truyền thống trở lại vịnh Hạ Long mở thêm hướng phát triển cho nghề đóng tàu Cống Mương. Một số cơ sở cũng chuyển sang chế tác mô hình thuyền gỗ lưu niệm, sản phẩm trưng bày phục vụ du khách, góp phần duy trì nghề và tạo thêm việc làm cho người dân.
Ông Vũ Khắc Hoàn, Phó Chủ tịch UBND phường Liên Hòa, cho biết: Phát triển kinh tế du lịch là một trong những định hướng quan trọng của địa phương trong nhiệm kỳ 2025-2030. Phường khuyến khích các hộ duy trì, truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và kết nối các tour tham quan, trải nghiệm làng nghề.
Tại xã Đường Hoa, nghề trồng và chế biến chè cũng đang được phát triển gắn với du lịch trải nghiệm. Vùng chè có lịch sử hơn nửa thế kỷ, với nông trường Đường Hoa được thành lập năm 1960. Chè Đường Hoa từng được lựa chọn phục vụ Hội nghị Paris năm 1973, nổi tiếng với hương thơm bền, vị chát đậm, ngọt hậu.
Hiện vùng chè có khoảng 120ha, trong đó trên 100ha đang cho thu hoạch, sản lượng chè búp tươi đạt 1.400-1.500 tấn/năm. Toàn xã có 3 doanh nghiệp, 27 cơ sở chế biến và trên 270 hộ trồng chè. Tuy nhiên, sản xuất còn phân tán, sản phẩm chưa đa dạng, việc tiêu thụ có thời điểm gặp khó khăn. Để nâng cao giá trị cây chè, một số doanh nghiệp, hộ dân đã cải tiến quy trình chế biến, phát triển sản phẩm chất lượng cao và tổ chức các hoạt động tham quan, trải nghiệm hái chè, sao chè, thưởng thức sản phẩm tại vùng nguyên liệu.
Theo bà Phạm Thị Thanh Hương, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Đầu tư xây dựng và Thương mại Việt Tú, việc kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm giúp quảng bá thương hiệu chè Đường Hoa. Khi trực tiếp tham quan vùng trồng, tìm hiểu quy trình sản xuất, khách hàng có thêm niềm tin vào chất lượng sản phẩm. Để phát triển lâu dài, các cơ sở cần bảo đảm an toàn thực phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường liên kết trong tổ chức hoạt động du lịch cộng đồng.
Ông Nguyễn Sơn Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Đường Hoa, cho biết: Địa phương định hướng mỗi hộ sản xuất chè trở thành một điểm đến để du khách trải nghiệm hái chè, sao chè và thưởng thức sản phẩm. Cùng với xây dựng Đề án phát triển, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của vùng chè giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2040, xã đang đề xuất ứng dụng công nghệ chế biến chè đặc sản chất lượng cao và hệ thống quản lý thâm canh chè thông minh. Đồng thời, tập trung thay thế giống chè chất lượng cao, phát triển sản xuất theo hướng hữu cơ, mở rộng liên kết tiêu thụ.
Quảng Ninh hiện có trên 30 làng nghề đang hoạt động trong các lĩnh vực chế biến nông, lâm, thủy sản; thủ công mỹ nghệ; sinh vật cảnh và du lịch trải nghiệm, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 6.000-7.000 lao động nông thôn. Nhiều sản phẩm đã có thương hiệu trên thị trường như miến dong Bình Liêu, trà hoa vàng Ba Chẽ, nước mắm Vân Đồn, gốm sứ Đông Triều… Tuy nhiên, phần lớn cơ sở sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết, việc ứng dụng công nghệ và khai thác tiềm năng du lịch còn hạn chế.
Nhằm tạo cơ sở phát triển lâu dài, UBND thành phố Quảng Ninh ban hành Quyết định số 213/QĐ-UBND (16/1/2026) phê duyệt Đề án phát triển các làng nghề truyền thống trở thành sản phẩm văn hóa, du lịch giai đoạn 2026-2030. Theo đó, đến năm 2030, thành phố phấn đấu công nhận 13 làng nghề, trong đó có 4 làng nghề truyền thống gồm chế biến củ cải, trồng và chế biến chè Đường Hoa, trồng và chế biến miến dong Bình Liêu, đan lưới Cái Đước; phát triển 13 làng nghề thành sản phẩm văn hóa, du lịch và bảo tồn 7 làng nghề gắn với du lịch.
Đề án đặt mục tiêu hình thành ít nhất 3-5 mô hình làng nghề gắn với du lịch văn hóa cộng đồng; 60% sản phẩm làng nghề tham gia chuỗi OCOP, lượng khách tham quan tăng 10-15% mỗi năm. Để thực hiện, thành phố sẽ ưu tiên đầu tư hạ tầng, bố trí không gian sản xuất, trưng bày, giới thiệu sản phẩm; hỗ trợ đổi mới thiết bị, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, phát triển thương mại điện tử và tăng cường liên kết tiêu thụ. Công tác đào tạo nghề, truyền nghề và bảo vệ môi trường làng nghề cũng được chú trọng.
Theo bà Nguyễn Chi Mai, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Quảng Ninh (Sở NN&MT), bên cạnh giá trị kinh tế, các làng nghề còn là nơi lưu giữ tri thức dân gian, kỹ năng thủ công, phong tục, tập quán và bản sắc cộng đồng. Khi được phát triển thành sản phẩm văn hóa, du lịch, người dân có thêm cơ hội giới thiệu, quảng bá những giá trị truyền thống, tạo sinh kế bền vững và nâng cao đời sống.
