Gặt lúa, đi rừng, theo thuyền buồm… vốn là chuyện mưu sinh thường ngày của người dân Quảng Ninh. Nay chính những công việc bình dị ấy, lại trở thành trải nghiệm mới lạ, hấp dẫn du khách khám phá từ vùng biển tới vùng núi cao.
Trải nghiệm thú vị từ những sinh hoạt thường ngày
Ở Lục Hồn những ngày vào mùa vàng, ruộng bậc thang nối nhau men theo sườn núi, cạnh những mái nhà thấp thoáng sau vườn cây. Với người trồng lúa, đó là mùa thu hoạch; còn khách đến chơi lại muốn trải nghiệm việc gặt lúa như thế nào.
Trong chuyến lên Lục Hồn mùa thu này, ông Lê Minh Thứ (phường Hạ Long), Chủ nhiệm Câu lạc bộ Du lịch cộng đồng Quảng Ninh, thích thú tìm hiểu những sinh hoạt gắn với ruộng đồng và nếp nhà của đồng bào vùng cao.
Ruộng bậc thang đang ngả vàng, những món ăn từ gạo mới, cách người dân gìn giữ nghề thủ công... đều có thể trở thành một phần của hành trình. Chuyến đi vì thế còn là dịp khám phá những nét sinh hoạt thường ngày của bà con dân bản.
Những điều ông Thứ quan tâm cũng được giới thiệu tại Hội Mùa vàng Lục Hồn 2026, khai mạc tối 24/10 tại Đình Lục Nà. Du khách có dịp tìm hiểu cách giã bánh dày của người Sán Chỉ, thêu trang phục Dao, thưởng thức ẩm thực, tham quan bản làng.
Đặc biệt, năm nay lúa chín muộn nên hoạt động theo chân bà con xuống ruộng ở Cao Thắng, Ngàn Vàng sẽ diễn ra trong những ngày đầu tháng 11 tới. Khi ấy, du khách có thể học cầm liềm, bó lúa và tìm hiểu cách thu hoạch trên ruộng bậc thang. Với nông dân, đó là việc vất vả mỗi mùa còn với du khách, một buổi làm nông dân lại rất đáng mong đợi.
Không riêng Lục Hồn, những trải nghiệm gắn với nếp sống bản địa cũng đang thu hút khách ở nhiều bản làng vùng cao. Tại thôn Khe Tiền (xã Hoành Mô), gia đình anh Dường Phúc Thím đón khách ở homestay Hương Hồi Quế, giữa rừng hồi và ruộng bậc thang. Hai căn nhà trình tường mang dáng dấp nhà truyền thống của người Dao là chỗ nghỉ; không gian xung quanh mở ra những chuyến đi bộ qua bản, tìm hiểu nếp sống, bữa ăn và mùa vụ. Trải nghiệm mùa lúa chín hẳn khác chuyến trở lại vào mùa hồi.
Rời ruộng bậc thang, câu chuyện ấy lại có hình dáng khác trên mặt vịnh Hạ Long. Với anh Hoàng Văn Mạnh, chuyến trải nghiệm thuyền ba vách là dịp tiếp cận phương tiện từng gắn với đời sống ngư dân. Anh chia sẻ: Giữa những tàu du lịch hiện đại, cánh buồm và thân thuyền gỗ gợi nhớ thời người dân đi lại, đánh bắt, chở hàng nhờ sức gió. Khách hôm nay thong thả ngắm bờ vịnh, còn chuyện mưu sinh phía sau con thuyền làm nên nét riêng của hành trình".
Để có trải nghiệm ấy, từ cuối tháng 6/2026, sáu chiếc thuyền ba vách được đưa vào khai thác trên tuyến ven bờ, xuất phát tại khu vực chợ Hạ Long I (phường Hồng Gai). Mỗi thuyền chở tối đa 12 khách, hành trình khoảng một giờ. Được phục dựng theo kiểu thuyền truyền thống với hai cột buồm và những cánh buồm hình cánh dơi, phương tiện từng gắn với những chuyến đi biển nay giúp khách hình dung phần nào nếp sống sông nước một thời.
Trên thực tế, những trải nghiệm du lịch gắn với sinh hoạt thường ngày của người dân đã xuất hiện ở nhiều địa phương Quảng Ninh. Tại Quan Lạn, du khách theo ngư dân đào sá sùng, đánh bắt hải sản; ở làng quê Yên Đức là xay thóc, giã gạo, mò cua, bắt cá. Lên miền núi Bình Liêu, khách có thể khám phá rừng Ngàn Chi, thác Đỏ, lội suối, bắt ốc; tìm hiểu nghề thêu trang phục Dao Thanh Y ở Bằng Cả (xã Quảng La), đan lát mây tre tại Bản Cáu (xã Lục Hồn) hay trải nghiệm hái măng, tìm hiểu mùa hồi ở Hoành Mô. Mỗi hoạt động mang một nét riêng, giúp du khách hiểu thêm về nếp sống, nghề truyền thống của người dân bản địa.
Dẫu ở ruộng lúa, bãi triều, cánh rừng hay mặt vịnh, điều hấp dẫn du khách vốn đã hiện diện lâu đời. Người dân không cần nghĩ ra công việc xa lạ để giới thiệu quê mình. Điều cần làm là giúp người đến hiểu vì sao người ở đây sống và làm việc như thế.
Để trải nghiệm giữ được chất "thật"
Dẫu vậy, việc nhà nông, nghề biển không mặc nhiên thành sản phẩm du lịch khi mời khách đến thử. Cầm liềm trên ruộng khác với gặt cả vụ; ra bãi cùng ngư dân cũng khác cuộc mưu sinh theo con nước. Khách cần được chỉ dẫn, có thời gian nghe kể chuyện, trải nghiệm vừa sức; người dân phải được bảo đảm an toàn, quyền riêng tư và không bị đảo lộn sinh hoạt.
Theo PGS.TS Phạm Hồng Long, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), nghề truyền thống, sản vật hay nếp sống bản địa mới là chất liệu ban đầu. Sức hút nằm ở cách để khách trực tiếp tham gia, nghe chuyện nghề, tìm hiểu giá trị phía sau. Muốn duy trì, sản phẩm cần người tổ chức, bảo đảm chất lượng và kết nối lữ hành. Ngay một buổi gặt lúa cũng cần lịch hẹn, người hướng dẫn, dụng cụ phù hợp và phương án khi thời tiết thay đổi.
Cách làm ấy đang được Lục Hồn cụ thể hóa tại Hội Mùa vàng. Theo Chủ tịch UBND xã Vi Tiến Vượng, phương châm “Mỗi người dân là một đại sứ du lịch” gắn việc giới thiệu bản sắc với tạo sinh kế. Trải nghiệm gặt lúa phải được chủ ruộng đồng thuận, phù hợp mùa vụ, không ảnh hưởng sản xuất; đồng thời mở thêm cơ hội cho các hộ làm ẩm thực, lưu trú, bán nông sản. Có vậy, người dân mới thực sự hưởng lợi khi khách tìm đến bản làng.
Tuy nhiên, muốn có khách thường xuyên, sản phẩm còn phải được nhiều người biết đến, cập nhật làm mới. Ông Ngô Duy Ninh, đại diện Công ty CP Ngắm cảnh Việt tại Quảng Ninh, cho biết đơn vị đang kết nối các hãng lữ hành, đại lý tàu biển và đối tác để giới thiệu thuyền ba vách. Đồng thời tiếp tục nghiên cứu làm mới, kết nối với các chương trình lễ hội, trải nghiệm phong tục tập quán, ẩm thực đặc sắc của đồng bào Sán Dìu ở gần đó.
Song ngay cả khi được tổ chức tốt, không phải sinh hoạt nào cũng nên đưa lên lịch phục vụ hằng ngày. Mùa gặt chỉ đến đúng vụ, thuyền buồm phụ thuộc thời tiết, bãi triều theo con nước, còn du lịch núi rừng có giới hạn cần tôn trọng.
Làm du lịch phải biết thuận theo nhịp sống địa phương, thay vì ép nhịp sống ấy chạy theo khách. Ngày không có mùa gặt, có thể học giã bánh, nấu món ăn, nghe chuyện bản; khi biển động, có thể tìm hiểu nghề và văn hóa ngư dân trên bờ.
Một bó lúa tự tay gặt, đường thêu được bà con chỉ dẫn hay câu chuyện về con thuyền cũ sẽ để lại những cảm nhận riêng cho du khách. Qua mỗi trải nghiệm, những công việc mưu sinh bình dị của người dân Quảng Ninh cũng được hiểu và trân trọng hơn.
