Với nhiều lợi thế, Kỳ Thượng từng bước định hướng phát triển vùng trồng dược liệu theo hướng tập trung hàng hóa. Đây được xác định là một trong những hướng đi quan trọng nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nâng cao giá trị sản xuất, tạo sinh kế bền vững cho người dân miền núi và khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, tài nguyên thiên nhiên của địa phương.
Có ưu thế về địa hình đồi núi, khí hậu mát mẻ, diện tích đất lâm nghiệp lớn, xã Kỳ Thượng có nhiều điều kiện để phát triển các loại cây dược liệu có giá trị kinh tế như ba kích tím, trà hoa vàng, cát sâm, sâm nam... Xác định đây là hướng đi phù hợp để nâng cao thu nhập cho người dân, cấp ủy, chính quyền địa phương tập trung quy hoạch vùng trồng, bảo tồn các giống dược liệu bản địa, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa.
Hội Nông dân xã phát huy vai trò nòng cốt trong việc kết nối hội viên với doanh nghiệp, hợp tác xã và các mô hình liên kết sản xuất. Trong 6 tháng đầu năm, hội đã vận động 16 hộ hội viên trồng mới 3,6ha cây dược liệu, gồm 1,5ha sâm nam và 2,1ha ba kích tím, đạt 36% kế hoạch năm. Cùng với đó, địa phương tiếp tục rà soát các hộ có điều kiện để mở rộng diện tích trồng dược liệu, khuyến khích chuyển đổi những diện tích đất lâm nghiệp kém hiệu quả sang phát triển cây dược liệu theo hướng hữu cơ, gắn với liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, từng bước hình thành các mô hình kinh tế tập thể bền vững.
Là một trong những hộ tiên phong chuyển đổi sang trồng dược liệu, anh Bàn Văn Thanh (thôn Khe Tre, xã Kỳ Thượng) cho biết, trước đây gia đình chủ yếu trồng keo. Năm 2024, được chính quyền địa phương tuyên truyền, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn, anh mạnh dạn chuyển một phần diện tích sang trồng thử nghiệm 4.000 gốc sâm nam. Sau gần 3 năm chăm sóc, cây sinh trưởng tốt, củ phát triển đồng đều. Dự kiến, sau khoảng 4 năm, diện tích sâm sẽ cho thu hoạch, với giá trị ước đạt từ 600-700 triệu đồng theo giá thị trường hiện nay.
Không chỉ mở rộng diện tích, xã Kỳ Thượng còn tập trung quy hoạch các vùng trồng dược liệu tập trung, tạo điều kiện áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ, ứng dụng khoa học kỹ thuật, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường tiêu thụ. Định hướng này từng bước hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm, đồng thời gắn phát triển vùng dược liệu với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm.
Hiệu quả kinh tế từ cây dược liệu cũng đang được khẳng định qua nhiều mô hình thực tế. Sau khi thu khoảng 600 triệu đồng từ 0,7ha ba kích tím sau 3 năm canh tác, tháng 5/2026, anh Trần Văn Linh, Phó Giám đốc HTX Bảo tồn và Phát triển dược liệu Kỳ Thượng, tiếp tục đầu tư mở rộng thêm 0,5ha ba kích tím theo hướng hữu cơ tại thôn Làng Lốc. Dù yêu cầu kỹ thuật và công chăm sóc cao hơn cây lâm nghiệp truyền thống, nhưng ba kích tím phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương, cho giá trị kinh tế vượt trội và đang trở thành cây trồng triển vọng.
Anh Trần Văn Linh chia sẻ: Cây dược liệu có giá trị kinh tế rất lớn nếu được sản xuất bài bản. Hợp tác xã đang áp dụng quy trình trồng theo hướng hữu cơ, ứng dụng kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng, đồng thời chủ động liên kết với các doanh nghiệp ngoài tỉnh nhằm xây dựng đầu ra ổn định, hướng tới bao tiêu sản phẩm. Khi có thị trường và chuỗi liên kết bền vững, người dân sẽ yên tâm mở rộng vùng trồng.
Hiện nay, xã Kỳ Thượng đã hình thành khoảng 15ha ba kích tím, 20ha trà hoa vàng và 5ha cát sâm. Đây đều là những cây dược liệu phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương và mang lại giá trị kinh tế cao. Trong đó, sản phẩm Trà hoa vàng Ba Chẽ đã được công nhận đạt OCOP 5 sao, góp phần khẳng định thương hiệu dược liệu của địa phương và tạo điều kiện mở rộng thị trường tiêu thụ.
Phát huy lợi thế sẵn có, Kỳ Thượng định hướng phát triển dược liệu theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng quy trình hữu cơ, gắn với xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Giai đoạn 2026-2030, địa phương đặt mục tiêu xây dựng 100ha ba kích tím, 100ha trà hoa vàng và 20ha cát sâm, với tổng nguồn lực đầu tư dự kiến khoảng 11 tỷ đồng.
Ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Chủ tịch UBND xã Kỳ Thượng, cho biết địa phương đang tích cực thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp và phát triển dược liệu. Đến nay, đã có 3 doanh nghiệp đến khảo sát, đề xuất đầu tư chế biến dược liệu. Xã sẽ tiếp tục quy hoạch quỹ đất, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và tạo điều kiện để doanh nghiệp liên kết với người dân trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Mục tiêu của địa phương là từng bước hình thành vùng dược liệu tập trung quy mô lớn, tạo chuỗi liên kết bền vững từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Đây không chỉ là hướng đi giúp nâng cao thu nhập, tạo sinh kế ổn định cho người dân miền núi mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen dược liệu quý, bảo vệ hệ sinh thái rừng và tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội của Kỳ Thượng trong những năm tới.
