Kính thiên văn NASA rơi xuống Trái đất sau 22 năm hoạt động

Ngày 4/11 (giờ địa phương), kính thiên văn không gian Swift của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã rơi trở lại trái đất, khép lại hành trình 22 năm nghiên cứu các vụ nổ lớn trong vũ trụ.

Lực lượng Không gian Mỹ xác nhận kính thiên văn Swift đã quay trở lại khí quyển trái đất tại khu vực gần Indonesia. Trước đó, các chuyên gia theo dõi và phát hiện quỹ đạo của thiết bị này liên tục hạ thấp do ảnh hưởng từ hoạt động mạnh của Mặt trời trong những năm gần đây.

Các cơn bão Mặt trời khiến lớp khí quyển phía trên của trái đất nóng lên và giãn nở, làm tăng lực cản đối với những thiết bị hoạt động ở quỹ đạo thấp. Tác động này khiến các vệ tinh và kính thiên văn không gian dần mất độ cao, có nguy cơ rơi trở lại trái đất nếu không kịp thời điều chỉnh quỹ đạo.

Nhằm kéo dài thời gian hoạt động của Swift, NASA đã thuê Công ty tư nhân Katalyst Space thực hiện nhiệm vụ đưa kính thiên văn lên quỹ đạo cao hơn. Tuy nhiên, tàu vũ trụ robot có ba cánh tay của công ty gặp sự cố sau khi phóng vào tháng 7 và rơi trở lại trái đất vào tháng 9. Nỗ lực giải cứu Swift vì vậy không thành công.

Hiện các chuyên gia chưa xác định được bao nhiêu phần trong tổng khối lượng khoảng 1,5 tấn của Swift đã cháy hết khi đi vào khí quyển. NASA nhận định một số bộ phận làm từ vật liệu có mật độ cao có thể không cháy hết trong quá trình này.

NASA phóng Swift lên quỹ đạo năm 2004, với nhiệm vụ ban đầu kéo dài hai năm nhằm nghiên cứu các vụ bùng phát tia gamma và hiện tượng sao phát nổ. Tia gamma là dạng bức xạ có năng lượng rất cao, thường xuất hiện trong những sự kiện dữ dội của vũ trụ, chẳng hạn khi một ngôi sao lớn kết thúc vòng đời hoặc hai ngôi sao neutron va chạm.

Tuy nhiên, Swift đã hoạt động suốt 22 năm, lâu gấp 11 lần kế hoạch ban đầu. Trong thời gian này, kính thiên văn ghi nhận hàng nghìn vụ bùng phát tia gamma và nhiều hiện tượng thiên văn khác, cung cấp dữ liệu quan trọng giúp các nhà khoa học tìm hiểu quá trình hình thành lỗ đen, sự phát nổ của các ngôi sao và những biến đổi trong vũ trụ.

Một trong những đóng góp nổi bật của Swift là khả năng nhanh chóng phát hiện vị trí các vụ nổ và chuyển thông tin đến những đài thiên văn khác để phối hợp quan sát. Nhờ đó, các nhà khoa học có thể nghiên cứu những hiện tượng diễn ra trong thời gian ngắn mà các kính thiên văn thông thường dễ bỏ lỡ.

Việc Swift kết thúc sứ mệnh cũng đặt ra vấn đề duy trì hoạt động của những thiết bị nghiên cứu không gian đã vượt xa tuổi thọ thiết kế.

Hiện NASA đang tìm kiếm giải pháp kéo dài thời gian hoạt động của kính thiên văn không gian Hubble, một trong những thiết bị quan sát vũ trụ quan trọng của cơ quan này. NASA phóng Hubble vào năm 1990 và kính thiên văn vẫn tiếp tục cung cấp dữ liệu khoa học sau hơn ba thập kỷ.

Tuy nhiên, tương tự Swift, Hubble đang dần mất độ cao quỹ đạo do ảnh hưởng từ hoạt động của mặt trời. Theo các phân tích gần đây, kính thiên văn này có nguy cơ rơi trở lại trái đất vào khoảng giữa thập niên 2030 nếu không có biện pháp can thiệp.

NASA đang tham khảo ý kiến các doanh nghiệp tư nhân về những phương án như nâng quỹ đạo để Hubble tiếp tục hoạt động, nâng cấp các hệ thống kỹ thuật hoặc chủ động điều khiển thiết bị quay trở lại khí quyển một cách an toàn khi kết thúc sứ mệnh. NASA cho biết cần triển khai các phương án này chậm nhất vào năm 2032.

Bà Nicky Fox, người đứng đầu bộ phận phụ trách các sứ mệnh khoa học của NASA, cho biết cơ quan này có nhiều thời gian hơn để nghiên cứu giải pháp cho Hubble, thay vì phải triển khai gấp rút như trường hợp Swift.

Giám đốc NASA Jared Isaacman nhấn mạnh Hubble vẫn có thể tiếp tục đóng góp những kết quả nghiên cứu quan trọng. Vì vậy, NASA cần xem xét mọi giải pháp khả thi để duy trì hoạt động của kính thiên văn trong thời gian dài nhất có thể.