Với chính sách hỗ trợ trực tiếp, sát thực tế, Quảng Ninh đang tạo nhiều động lực để các cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp từng bước di dời khỏi khu dân cư, vào cụm công nghiệp (CCN). Đây được coi là giải pháp tháo gỡ khó khăn về mặt bằng, chi phí đầu tư, góp phần khắc phục những bất cập trong quản lý đất đai, xây dựng, môi trường, an toàn sản xuất, hướng tới hình thành các khu vực sản xuất tập trung, ổn định và bền vững.
Thực tế tại nhiều địa bàn cho thấy sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp quy mô nhỏ vẫn tồn tại đan xen trong khu dân cư. Các cơ sở sửa chữa, cơ khí, chế biến gỗ, sản xuất nội thất, vật liệu xây dựng, chế biến nông sản, thủy sản, thu gom, tái chế phế liệu… tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, cháy nổ, tiếng ồn và ảnh hưởng đến đời sống người dân nếu không được quản lý phù hợp.
Giai đoạn 2019-2025, Quảng Ninh đã triển khai chính sách hỗ trợ di dời các cơ sở tiểu thủ công nghiệp gây ô nhiễm hoặc không phù hợp quy hoạch. Tuy nhiên, trong tổng số 2.361 cơ sở thuộc diện xử lý, mới có 862 cơ sở được xử lý, đạt khoảng 36,5%; chỉ 76 cơ sở thực hiện di dời đến địa điểm sản xuất mới. Phần lớn những trường hợp còn lại lựa chọn chấm dứt hoạt động, hoặc chuyển đổi ngành nghề.
Kết quả này cho thấy, việc di dời cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư không đơn thuần là câu chuyện vận động, tuyên truyền, mà cần có cơ chế hỗ trợ đủ mạnh để doanh nghiệp, hộ kinh doanh có thể thực hiện. Bởi hầu hết cơ sở có quy mô nhỏ, năng lực tài chính hạn chế; trong khi chi phí đầu tư nhà xưởng, thuê hạ tầng, vận chuyển, lắp đặt máy móc, dây chuyền khá lớn. Cùng với đó, tại một số địa bàn, hạ tầng CCN và quỹ đất chưa đáp ứng ngay các nhu cầu.
Từ thực tiễn đó, ngày 28/4/2026, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp thực hiện di dời, đầu tư vào CCN trên địa bàn Quảng Ninh giai đoạn 2026-2030, đồng thời UBND thành phố cũng ban hành Quyết định số 55/2026/QĐ-UBND (ngày 25/6/2026) quy định mức hỗ trợ kinh phí lập dự án, chi phí vận chuyển, lắp đặt máy móc, dây chuyền thiết bị vào CCN, qua đó tạo hành lang chính sách mới cho giai đoạn 2026-2030. Điểm đáng chú ý là chính sách chuyển mạnh từ cách tiếp cận thiên về yêu cầu xử lý sang tạo động lực kinh tế, hỗ trợ trực tiếp những khoản chi phí thiết yếu để cơ sở có điều kiện di dời, đầu tư và duy trì hoạt động lâu dài tại CCN.
Theo đó, chính sách xác định rõ 2 nhóm đối tượng gồm các cơ sở đang hoạt động trong khu dân cư thực hiện di dời vào CCN và các cơ sở đầu tư mới vào CCN. Đối tượng được hỗ trợ là hộ kinh doanh, hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa, không bao gồm doanh nghiệp có vốn nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Đối với cơ sở thực hiện di dời, mức hỗ trợ được thiết kế sát hơn với các khoản chi phí thực tế. Trong đó, hỗ trợ 30% chi phí xây dựng nhà xưởng, tối đa 550 triệu đồng/cơ sở; hỗ trợ 100% chi phí thuê hạ tầng CCN trong 5 năm, tối đa 300 triệu đồng/cơ sở. Ngoài ra, theo Quyết định số 55/2026/QĐ-UBND, cơ sở di dời còn được hỗ trợ 100% chi phí lập dự án đầu tư, tối đa 180 triệu đồng/dự án và 100% chi phí vận chuyển, lắp đặt máy móc, dây chuyền thiết bị vào CCN, tối đa 120 triệu đồng.
Hiện nay, qua rà soát bước đầu, toàn thành phố đã xác định 1.336 cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; trong đó 460 cơ sở có nhu cầu di dời, mở rộng, hoặc đầu tư vào CCN, chiếm khoảng 34,4%. Tổng nhu cầu mặt bằng khoảng 501.448m², tương đương hơn 50ha, bình quân khoảng 1.090m²/cơ sở.
Nhu cầu tập trung tại nhiều địa bàn, như đặc khu Vân Đồn (118 cơ sở); phường Quang Hanh (30 cơ sở); phường Hà An (29 cơ sở); phường Cao Xanh (26 cơ sở); phường An Sinh (24 cơ sở); phường Móng Cái 1 (22 cơ sở); phường Móng Cái 2 (18 cơ sở); phường Việt Hưng (17 cơ sở)…
Tuy nhiên, khả năng tiếp nhận của các CCN hiện có sự khác nhau. Một số địa phương đã có CCN đang hoạt động, có thể triển khai di dời sớm; một số CCN đang được đầu tư hạ tầng, dự kiến đưa vào vận hành trong thời gian tới; trong khi nhiều địa bàn vẫn đang ở bước chuẩn bị hồ sơ thành lập, hoặc chưa có dự án đủ điều kiện tiếp nhận.
Theo Quy hoạch Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, toàn thành phố có 62 CCN với tổng diện tích 3.237,15ha. Đến nay đã thành lập, mở rộng 21 CCN, tổng diện tích 1.173,2ha; trong đó 7 CCN đã đi vào hoạt động, với khoảng 40,49ha đất công nghiệp chưa cho thuê. Đây là nguồn lực quan trọng để từng bước bố trí các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư.
Phát biểu tại hội nghị quán triệt, phổ biến, triển khai các nghị quyết của HĐND thành phố do Sở Công Thương tổ chức mới đây, đồng chí Lê Văn Ánh, Phó Chủ tịch UBND thành phố, cho biết: Việc di dời các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp vào CCN là yêu cầu cần thiết, nhưng phải được thực hiện theo hướng thiết thực, hợp lý, hài hòa giữa phát triển sản xuất và bảo vệ môi trường. Thành phố tiếp tục rà soát, phân loại cụ thể từng cơ sở, xác định rõ nhu cầu mặt bằng, ngành nghề, khả năng đầu tư và thời gian di dời để có phương án phù hợp. Đồng thời, tăng cường hướng dẫn, đồng hành để các cơ sở tháo gỡ khó khăn trong quá trình di dời, đầu tư nhà xưởng, máy móc, dây chuyền sản xuất. Mục tiêu là từng bước khắc phục tình trạng sản xuất xen kẽ trong khu dân cư, hạn chế ô nhiễm và nguy cơ mất an toàn, đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở ổn định sản xuất, đổi mới công nghệ và phát triển lâu dài trong môi trường sản xuất tập trung.
