Trong giai đoạn 2019-2025, Quảng Ninh triển khai thực hiện Nghị quyết số 201/2019/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về hỗ trợ di dời các cơ sở tiểu thủ công nghiệp (TTCN) gây ô nhiễm, hoặc không phù hợp quy hoạch đô thị. Chính sách nhằm xử lý tình trạng sản xuất nhỏ lẻ trong khu dân cư, tiềm ẩn nguy cơ về môi trường và an toàn. Tuy nhiên, sau hơn 5 năm thực hiện, vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ.
Ngay sau khi Nghị quyết 201/2019/NQ-HĐND được ban hành, các địa phương trong tỉnh đã chủ động xây dựng kế hoạch di dời các cơ sở TTCN; thành lập ban chỉ đạo để tổ chức thực hiện; đồng thời phối hợp với các sở, ngành liên quan trong việc hướng dẫn, giải đáp khó khăn, vướng mắc phát sinh. Nhìn chung, công tác tổ chức triển khai được thực hiện khá đồng bộ, bước đầu tạo chuyển biến trong nhận thức và hành động của chính quyền cơ sở, cũng như các cơ sở sản xuất.
Theo thống kê của Sở Công Thương, toàn tỉnh có 2.361 cơ sở thuộc diện xem xét di dời, phân bố tại hầu hết các địa phương. Phần lớn là những hộ sản xuất quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, vừa là nơi ở, vừa là nơi sản xuất. Các ngành nghề chủ yếu gồm cơ khí nhỏ, chế biến gỗ, sản xuất vật liệu xây dựng, giết mổ gia súc, gia cầm, sửa chữa phương tiện, chế biến thủy sản, tái chế phế liệu… Đây là nhóm chịu tác động trực tiếp của chính sách di dời.
Sau hơn 5 năm triển khai, toàn tỉnh đã xử lý được 862/2.361 cơ sở, đạt khoảng 36,5%. Trong số này, 532 cơ sở chấm dứt hoạt động, 254 cơ sở chuyển đổi ngành nghề và 76 cơ sở thực hiện di dời đến địa điểm sản xuất mới. Kết quả này cho thấy chính sách bước đầu phát huy hiệu quả, song tỷ lệ di dời thực tế còn thấp so với yêu cầu đề ra.
Một số cụm công nghiệp trên địa bàn đã tiếp nhận các cơ sở di dời, cũng như các doanh nghiệp đầu tư mới, góp phần hình thành bước đầu quỹ đất sản xuất tập trung, tạo việc làm cho người lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 37 cơ sở tại 4 địa phương được hưởng chính sách hỗ trợ với tổng kinh phí khoảng 10,03 tỷ đồng. Nội dung hỗ trợ tập trung vào tháo dỡ, di dời cơ sở cũ; hỗ trợ thuê mặt bằng tại cụm công nghiệp và hỗ trợ đầu tư xây dựng nhà xưởng mới.
Song song với việc triển khai chính sách di dời, tỉnh cũng từng bước xây dựng hệ thống cụm công nghiệp, nhằm tạo nền tảng cho việc sắp xếp lại không gian sản xuất. Đến nay, toàn tỉnh đã thành lập 18 cụm công nghiệp với tổng diện tích khoảng 994,1ha. Trong đó, 7 cụm công nghiệp đã hoàn thành đầu tư hạ tầng kỹ thuật và đi vào hoạt động, với diện tích 373,19ha, diện tích đất công nghiệp khoảng 278,34ha. Các cụm công nghiệp này đã thu hút nhiều dự án thứ cấp, giải quyết việc làm cho hàng nghìn lao động, đồng thời tạo điều kiện tiếp nhận các cơ sở TTCN và doanh nghiệp nhỏ, vừa.
Tuy nhiên, kết quả đạt được sau hơn 5 năm vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng khi tỷ lệ xử lý các cơ sở TTCN mới đạt 36,5%. Đáng chú ý, số cơ sở thực hiện di dời đến địa điểm sản xuất mới còn rất hạn chế, trong khi phần lớn lựa chọn chấm dứt hoạt động, hoặc chuyển đổi ngành nghề. Điều này không chỉ làm gián đoạn sản xuất, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và sinh kế của nhiều hộ gia đình.
Theo Sở Công Thương, việc triển khai Nghị quyết 201/2019/NQ-HĐND còn nhiều vướng mắc, như: Tiêu chí xác định đối tượng di dời chưa rõ, áp dụng giữa các địa phương chưa thống nhất; quỹ đất và hạ tầng cụm công nghiệp còn hạn chế; nhiều cơ sở quy mô nhỏ, năng lực tài chính yếu, khó khăn khi di dời; mức hỗ trợ chưa đủ tạo động lực. Để khắc phục, tại Kỳ họp thứ 2, HĐND tỉnh khóa XV đã ban hành nghị quyết mới giai đoạn 2026-2030. Theo đó, các cơ sở di dời được hỗ trợ 30% chi phí xây dựng nhà xưởng (tối đa 550 triệu đồng/cơ sở) và hỗ trợ 100% chi phí thuê hạ tầng trong 5 năm (tối đa 300 triệu đồng/cơ sở).
Chính sách mới được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để các cơ sở sản xuất mạnh dạn di dời, ổn định hoạt động lâu dài, đồng thời góp phần hình thành môi trường sản xuất tập trung, an toàn và bền vững hơn, phù hợp với định hướng phát triển đô thị và kinh tế của tỉnh trong giai đoạn tới.
