Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và thời tiết ngày càng cực đoan, ngập úng không còn là vấn đề riêng của từng tuyến phố hay khu dân cư, mà đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực chống chịu của toàn đô thị. Từ việc xử lý các điểm ngập trước mắt đến đầu tư, chỉnh trang hạ tầng và hoàn thiện hệ thống tiêu thoát nước, Quảng Ninh đang quyết tâm xây dựng một đô thị an toàn, phát triển bền vững hơn.
Bài toán từ những điểm nghẽn hạ tầng
Nhiều năm trở lại đây, mỗi đợt mưa lớn lại là một phép thử đối với năng lực tiêu thoát nước của các đô thị trên địa bàn TP Quảng Ninh. Mưa tập trung trong thời gian ngắn, có lúc trùng với triều cường, khiến một số tuyến phố và khu dân cư rơi vào cảnh ngập úng, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt và giao thông đi lại của người dân tại nhiều khu vực đô thị.
Qua rà soát, các cơ quan chức năng bước đầu xác định khoảng 131 vị trí có nguy cơ ngập, chủ yếu tại đô thị, khu dân cư phát triển nhanh, vùng trũng thấp, ven biển và những lưu vực tiêu thoát nước hạn chế. Phần lớn các điểm ngập mang tính cục bộ, nước rút sau khi mưa ngớt. Tuy nhiên, một số khu vực vẫn ngập sâu, phạm vi ảnh hưởng lớn, cần được ưu tiên xử lý. Đáng chú ý là khu vực Khe Sim - Mông Dương, nơi mức ngập trung bình từ 0,7-1,2m, có vị trí trên 2m, ảnh hưởng khoảng 115 hộ dân. Tại các đô thị trung tâm, những điểm ngập có tính chất liên phường ở Cao Xanh, Hồng Gai, Hạ Long, Hà Lầm, Hà Tu cũng cần phối hợp giải quyết.
Tình trạng ngập úng xuất phát từ nhiều nguyên nhân cùng tác động. Mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn, có thời điểm kết hợp với triều cường, vượt quá năng lực tiêu thoát. Trong khi, hệ thống thoát nước hiện hữu được đầu tư qua nhiều thời kỳ, có nơi xuống cấp, thiếu đồng bộ hoặc chưa kết nối hiệu quả với hệ thống tiêu thoát nước liên lưu vực. Một số tuyến cống, mương bị bồi lắng; cửa thu bị rác che kín, làm giảm khả năng thu và dẫn nước. Đáng lưu ý, do phần lớn đô thị sử dụng hệ thống thoát nước chung cho nước mưa và nước thải, một bộ phận người dân đã che đậy cửa thu để ngăn mùi, vô tình cản trở đường thoát nước khi mưa xuống.
Ông Đỗ Xuân Điệp, Giám đốc Sở Xây dựng, cho biết: Đơn vị đang xây dựng kế hoạch xử lý tổng thể các điểm ngập đã được rà soát, phân loại theo mức độ ảnh hưởng, nguyên nhân và thẩm quyền giải quyết. Theo báo cáo của các địa phương, 52 điểm ngập tại 18 địa phương đã được xử lý hoặc đang triển khai xử lý bằng nguồn lực địa phương. Một số địa phương đã chủ động tổ chức nạo vét hệ thống tiêu thoát nước, cải tạo cống rãnh, hố ga, mở rộng cửa thu nước, xử lý các điểm ngập cục bộ, góp phần từng bước nâng cao năng lực tiêu thoát nước và giảm thiểu tình trạng ngập úng trong mùa mưa.
Đối với các khu vực ngập liên xã, liên phường, liên lưu vực hoặc vượt khả năng cân đối nguồn lực của địa phương, Sở Xây dựng đang phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I cùng các địa phương nghiên cứu phương án tổng thể, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét hỗ trợ đầu tư. Các dự án tiêu thoát lũ, chống ngập khi thủy triều dâng tại lưu vực Cao Xanh - Hồng Gai, Cao Xanh - Hà Lầm và phương án chống ngập khu dân cư Khe Sim đang được nghiên cứu theo chỉ đạo. Đồng thời, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I được giao nghiên cứu lập chủ trương đầu tư hai dự án thoát nước liên phường tại khu vực Hà Lầm, Hạ Long, Cao Xanh, Hồng Gai.
Chủ động trước nguy cơ, căn cơ từ quy hoạch
Song song với việc xử lý các điểm ngập, Quảng Ninh đang tăng cường theo dõi rủi ro và rà soát khả năng kết nối của toàn hệ thống thoát nước. Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng bản đồ rủi ro ngập lụt trực tuyến, cùng hệ thống giám sát ngập theo thời gian thực tại các khu vực đô thị, khu dân cư nông thôn tập trung, khu công nghiệp và cụm công nghiệp ở vùng trũng thấp.
Ngành cũng hỗ trợ chuyên môn về thủy lợi cho các địa phương triển khai dự án tiêu thoát lũ, chống ngập do triều cường; đồng thời rà soát hiện trạng đê điều, cống tiêu và công trình thủy lợi tại những khu vực thường xuyên ngập úng. Từ đó, các điểm nghẽn trong kết nối giữa hệ thống thủy lợi, tiêu thoát nước và hạ tầng đô thị, khu dân cư sẽ được nhận diện để đề xuất giải pháp đồng bộ.
Về lâu dài, Sở Xây dựng sẽ tiếp tục tham mưu UBND thành phố triển khai Kế hoạch thực hiện Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075; đồng thời rà soát, cập nhật các quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn và quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật, trong đó có quy hoạch cao độ nền và thoát nước. Qua đó, bảo đảm các giải pháp chống ngập, tiêu thoát nước được nghiên cứu đồng bộ với các quy hoạch chuyên ngành có liên quan và phương án tiêu thoát nước tổng thể, ngay từ khâu quy hoạch đến đầu tư xây dựng.
Thành phố định hướng phát triển hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hiện đại và có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo đó, mạng lưới thoát nước sẽ từng bước được nâng cấp, mở rộng; khả năng điều tiết nước mưa được tăng cường, đồng thời bảo đảm kết nối hệ thống thoát nước đô thị với hệ thống thủy lợi và mạng lưới tiêu thoát nước liên lưu vực. Thành phố cũng ưu tiên đầu tư công trình chống ngập tại những khu vực thường xuyên ngập úng hoặc chịu tác động của mưa lớn, thủy triều.
Song song với đó, Quảng Ninh tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu về ngập úng và ứng dụng công nghệ số để quản lý, giám sát hệ thống thoát nước. Việc phối hợp giữa các sở, ngành và địa phương trong quy hoạch, đầu tư, quản lý hạ tầng kỹ thuật cũng sẽ được đẩy mạnh, qua đó nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, hạn chế nguy cơ ngập úng và hướng tới phát triển đô thị bền vững.
Với Quảng Ninh, xử lý ngập úng không chỉ là khắc phục từng điểm ngập sau mỗi trận mưa, mà cần bắt đầu từ quy hoạch và sự kết nối đồng bộ của toàn hệ thống. Khi dữ liệu, nguồn lực và trách nhiệm giữa các cấp, ngành được gắn kết, các giải pháp trước mắt sẽ phát huy hiệu quả hơn, đồng thời tạo nền tảng để hạ tầng thoát nước theo kịp tốc độ đô thị hóa và thích ứng tốt hơn với những diễn biến thời tiết ngày càng khó lường.
