Không chỉ phục dựng một ngôi đình cổ, dự án phục dựng đình Giang Võng đang mở ra hành trình khôi phục những ký ức, lễ hội và giá trị văn hóa từng gắn bó với cộng đồng cư dân làng biển bên vịnh Cửa Lục.
Cuối tháng 5 vừa qua, lễ động thổ phục dựng đình chính Giang Võng tại khu di tích đình Giang Võng (phường Cao Xanh) không chỉ khởi đầu một công trình, mà còn mở ra hành trình tìm lại ký ức của làng biển Giang Võng. Trước sự kiện này, ông Lê Tuấn Vũ, Chủ tịch UBND phường Cao Xanh, cho biết, việc phục dựng đình Giang Võng vừa nhằm khôi phục một di tích vừa hướng tới bảo tồn, hồi sinh không gian văn hóa gắn với đời sống tinh thần của cư dân vùng biển Cửa Lục.
Theo đó, hơn cả một công trình kiến trúc, việc phục dựng đình Giang Võng không đơn thuần là bảo tồn một di tích lịch sử - văn hóa mà còn là hành trình gìn giữ những lớp ký ức, nét đẹp văn hóa về một làng biển cổ từng tồn tại bên cửa ngõ vịnh Cửa Lục.
Theo các tư liệu địa phương còn lưu giữ, đình Giang Võng từ lâu đã là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cư dân làng biển Giang Võng bên cửa ngõ Cửa Lục. Đây là cộng đồng ngư dân có từ lâu đời, gắn bó với nghề chài lưới. Đình vừa là nơi thờ thành hoàng, các bậc tiền nhân có công khai phá vùng đất, vừa là không gian tế lễ, hội họp và gắn kết cộng đồng. Dù không còn nguyên vẹn sau nhiều biến động của thời gian, ký ức về ngôi đình và làng biển Giang Võng vẫn được nhiều thế hệ người dân gìn giữ.
Đáng chú ý, dự án phục dựng đình Giang Võng không chỉ dừng ở việc tái tạo một công trình kiến trúc truyền thống mà còn hướng tới khôi phục không gian văn hóa gắn với di tích. Trên một không gian rộng rãi dưới chân đồi Cái Đá, việc phục dựng được triển khai gồm các hạng mục chính như: nghi môn, sân đình, tòa đại đình và các công trình phụ trợ, theo định hướng hài hòa với cảnh quan tự nhiên, góp phần tái hiện dấu ấn của làng biển Giang Võng xưa và tạo điều kiện để tổ chức các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng truyền thống.
Ngoài việc phục dựng đình, địa phương đặc biệt chú trọng khôi phục các giá trị văn hóa phi vật thể gắn với làng biển Giang Võng. Tiêu biểu là nghi lễ rước nước - nét tín ngưỡng đặc sắc phản ánh mối gắn bó của cư dân với biển cả. Mỗi mùa lễ hội, đoàn thuyền ra vùng nước Cửa Lục lấy nước thiêng về đình. Với người dân vùng biển xưa, nước là nguồn sống, là biểu tượng của mùa biển thuận lợi và những chuyến ra khơi bình an. Vì vậy, nghi lễ không chỉ thể hiện lòng thành kính với thần linh, tổ tiên mà còn gửi gắm ước vọng về cuộc sống no đủ, thuận buồm xuôi gió cho cộng đồng.
Cùng với nghi lễ rước nước, các hoạt động tế lễ, rước kiệu và sinh hoạt cộng đồng trong lễ hội đình Giang Võng đã góp phần lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của cư dân vùng biển. Đó cũng là lý do dù ngôi đình từng xuống cấp theo thời gian, lễ hội vẫn được cộng đồng quan tâm duy trì, trở thành sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa lớp người đi trước với thế hệ hôm nay.
Ít ai biết rằng, phía sau lễ động thổ là hành trình bảo tồn bền bỉ của cộng đồng địa phương. Từ năm 2009, lễ hội đình Giang Võng được khôi phục qua việc sưu tầm tư liệu, ký ức dân gian và phục dựng nghi thức cổ truyền. Từ năm 2019, cùng với hoàn thiện hồ sơ khoa học, công tác xã hội hóa được đẩy mạnh; người dân, doanh nghiệp và con em quê hương chung tay phục dựng đình làng, gìn giữ các giá trị văn hóa gắn với đình và lễ hội.
Khi đình Giang Võng hoàn thành, điều người dân mong đợi không chỉ là sự trở lại của một mái đình, mà còn là sự hồi sinh của những giá trị văn hóa đặc sắc. Theo lãnh đạo địa phương, phục dựng đình Giang Võng không chỉ khôi phục một di tích lịch sử - văn hóa mà còn gìn giữ lễ hội, tín ngưỡng và ký ức cộng đồng cư dân biển. Địa phương kỳ vọng nơi đây sẽ trở thành không gian sinh hoạt văn hóa, giáo dục truyền thống và phát huy giá trị di sản gắn với du lịch cộng đồng trong tương lai.
