Cháy có thể bắt đầu từ một sự cố rất nhỏ, nhưng chỉ trong ít phút đã có thể gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Trong khi nguy cơ cháy, nổ vẫn hiện hữu tại khu dân cư, chợ, cơ sở sản xuất, kinh doanh, Quảng Ninh đang chú trọng đưa công tác phòng cháy về sát hơn với từng địa bàn, cơ sở và người dân.
Không chờ cháy mới học cách thoát nạn
Hơn 40 năm bán giày dép tại chợ Cột, phường Đông Triều, TP Quảng Ninh, bà Phạm Thị Nhuần luôn giữ thói quen kiểm tra hệ thống điện, sắp xếp hàng hóa gọn gàng, bảo đảm lối đi trước khi bắt đầu buôn bán. Quầy hàng có nhiều vật liệu dễ cháy, phía trên còn có lớp xốp nên chỉ một sơ suất cũng có thể gây hậu quả lớn. “Quầy hàng có nhiều chất dễ cháy, nhất là xốp trên mái, nên tôi luôn phải cẩn trọng”, bà Nhuần chia sẻ.
Sự cẩn trọng ấy không phải không có cơ sở. Đến hết tháng 8/2026, cả nước xảy ra 1.985 vụ cháy, làm 56 người chết, 73 người bị thương, thiệt hại tài sản hơn 618 tỷ đồng. So với cùng kỳ năm 2025, số vụ cháy giảm 207 vụ, số người chết giảm 5 người, nhưng thiệt hại tài sản tăng gần 3 lần, cao hơn 406 tỷ đồng; số người bị thương cũng tăng. Phía sau những con số ấy là những nguy cơ vẫn thường trực trong đời sống, từ sự cố điện, nguồn nhiệt, vật liệu dễ cháy đến những bất cập về lối thoát nạn, điều kiện tiếp cận hiện trường.
Tại Quảng Ninh, quá trình đô thị hóa, sự phát triển của các khu dân cư, chợ, cơ sở sản xuất, kinh doanh, khu công nghiệp, cụm công nghiệp khiến yêu cầu về an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) ngày càng cao. Không phải nơi nào xe chữa cháy cũng có thể tiếp cận nhanh. Khu Hồng Hải 7, phường Hạ Long là một ví dụ. Từ tuyến đường chính vào khu dân cư đến vị trí sâu nhất khoảng 600m, nhiều ngõ nhỏ, quanh co, có đoạn dốc khiến xe chữa cháy khó vào.
Ông Đinh Văn Hòa, Bí thư, Trưởng khu Hồng Hải 7, cho rằng đây là vấn đề hết sức nan giải tại các khu dân cư, bởi hạ tầng giao thông không theo kịp sự phát triển, khi xảy ra cháy, việc tiếp cận hiện trường càng chậm thì nguy cơ thiệt hại càng lớn.
Với lực lượng chữa cháy, những con ngõ nhỏ cũng đồng nghĩa với việc phải thay đổi cách triển khai đội hình. Trung úy Bùi Văn Hưng, Đội Chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ khu vực 4, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an TP Quảng Ninh, cho biết khi xe chữa cháy không thể vào sâu, cán bộ, chiến sĩ phải kéo vòi từ ngoài vào, nối thêm các đoạn vòi để tiếp cận đám cháy. Quãng đường càng xa, việc triển khai càng mất thời gian, trong khi lửa và khói vẫn tiếp tục phát triển. Bởi vậy, khả năng phát hiện sớm, báo cháy kịp thời và xử lý ban đầu của người dân có ý nghĩa rất lớn.
Từ thực tế đó, kỹ năng PCCC và thoát nạn được đưa vào các hoạt động thực hành thay vì chỉ dừng ở tuyên truyền. Tại Trường THPT Hòn Gai, học sinh được tiếp cận các tình huống giả định, thực hành thoát nạn và sử dụng phương tiện chữa cháy.
Cô Nguyễn Thị Thanh Tâm, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho rằng nội dung tuyên truyền cần được thể hiện bằng hình ảnh, video và các tình huống gần với thực tế để học sinh dễ nhớ, dễ thực hiện; việc thực hành cũng cần duy trì thường xuyên để khi xảy ra sự cố, các em không bị lúng túng.
Với nhà ở kết hợp kinh doanh, việc chủ động phương án thoát nạn càng cần được tính đến ngay trong quá trình sử dụng. Văn phòng giao dịch của Công ty TNHH Anh Việt Asia tại phường Hạ Long vừa là nơi kinh doanh (với nhiều loại hàng hóa thiết bị điện), vừa là nơi sinh hoạt của gia đình. Hàng hóa nếu sắp xếp không hợp lý có thể cản trở lối đi, trong khi không gian sinh hoạt và kinh doanh dùng chung làm cho việc thoát nạn khi xảy ra cháy thêm khó khăn.
Ông Hoàng Văn Vững, Giám đốc Công ty, cho biết sau khi được lực lượng công an tuyên truyền, hướng dẫn, gia đình và doanh nghiệp chú trọng hơn việc sắp xếp hàng hóa, giữ lối đi thông thoáng và chủ động bảo đảm các điều kiện an toàn PCCC. Từ lâu gia đình đã trang bị đầy đủ năm tầng nhà đều có cửa thoát hiểm và thang dây hạ chậm, cũng thông báo đến từng nhân viên và người thân trong gia đình vị trí các chỗ để búa, chìa khóa và thang dây sẵn sàng khi gặp sự cố.
Bình chữa cháy đặt ở nơi dễ thấy, dễ lấy; hành lang, cầu thang, cửa ra vào phải thông thoáng; nhà ở kết hợp kinh doanh cần tính đến lối thoát thứ hai. Với những gia đình ở sâu trong ngõ nhỏ, phương án thoát nạn càng cần được tính toán cụ thể. Đó là những yêu cầu bắt buộc. Khi xe chữa cháy chưa thể tiếp cận, chính những người có mặt tại hiện trường là lực lượng đầu tiên có thể phát hiện, báo động, hỗ trợ người mắc kẹt và xử lý đám cháy trong điều kiện cho phép.
Khoảng thời gian đó thường chỉ được tính bằng phút. Vì vậy, đưa kỹ năng PCCC vào thực tế đời sống không đơn thuần là trang bị thêm kiến thức, mà nhằm giúp người dân biết phải làm gì khi sự cố xảy ra, tránh tình trạng lúng túng hoặc chờ đợi hoàn toàn vào lực lượng chuyên nghiệp.
Đưa phòng cháy về sát từng khu dân cư
Nhận diện nguy cơ và nâng cao khả năng xử lý ban đầu đang là một trong những yêu cầu được Quảng Ninh chú trọng trong công tác PCCC tại cơ sở. Việc kiểm tra, hướng dẫn an toàn PCCC được duy trì tại khu dân cư, chợ, trường học, cơ sở sản xuất, kinh doanh, khu công nghiệp, cụm công nghiệp; lực lượng PCCC cơ sở, dân phòng và các lực lượng tình nguyện cũng được củng cố, tập huấn để sẵn sàng tham gia khi có tình huống.
Hơn 800 mô hình Tổ liên gia an toàn PCCC, điểm chữa cháy công cộng, tổ chữa cháy tình nguyện được duy trì trên địa bàn. Giá trị của những mô hình này không nằm ở con số mà ở khả năng hoạt động thực chất. Một bình chữa cháy được đặt đúng vị trí nhưng người dân không biết sử dụng sẽ khó phát huy tác dụng; một tổ liên gia được thành lập nhưng không có người nắm phương án xử lý khi xảy ra cháy cũng khó đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, cùng với xây dựng mô hình, việc tập huấn, thực hành và kiểm tra khả năng phối hợp của lực lượng tại chỗ được chú trọng hơn.
Cùng với tuyên truyền, công tác kiểm tra, hướng dẫn và xử lý vi phạm tiếp tục được tăng cường. Những nguy cơ phát sinh từ hệ thống điện, nguồn nhiệt, vật liệu dễ cháy, lối thoát nạn bị che chắn hay việc thiếu phương tiện chữa cháy cần được phát hiện và khắc phục ngay tại cơ sở. Với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, trách nhiệm trước hết thuộc về người đứng đầu; tại khu dân cư, mỗi gia đình cũng phải tự rà soát các nguy cơ trong chính ngôi nhà của mình.
Điều này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của chính quyền cơ sở, lực lượng chuyên nghiệp và người dân. Lực lượng PCCC có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra, huấn luyện và xử lý sự cố; nhưng trong những phút đầu tiên, người phát hiện cháy, người biết cách báo động, người có kỹ năng sử dụng phương tiện tại chỗ hay hỗ trợ người bị nạn lại chính là những người đang có mặt tại hiện trường. Xây dựng lực lượng tại chỗ vì thế không phải để thay thế lực lượng chuyên nghiệp, mà tạo thêm khả năng ứng phó trong khoảng thời gian quyết định trước khi lực lượng chuyên trách tiếp cận.
Ông Ngụy Hải Yến, Trưởng Phòng An toàn, Công ty Trách nhiệm kỹ thuật điện tử Tonly Việt Nam, khu công nghiệp Đông Mai cho biết: Chúng tôi thường xuyên phối hợp với Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH (Công an TP Quảng Ninh) trong việc thực hiện các yêu cầu về đảm bảo an toàn PCCC tại doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cũng được sự hỗ trợ rất nhiều của lực lượng chữa cháy chuyên ngành của khu công nghiệp trong việc đào tạo thường xuyên về kỹ năng chữa cháy, cũng như việc vận hành các thiết bị chữa cháy tại chỗ đã được trang bị sao cho hiệu quả.
Có thể thấy, nhận thức, ý thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn dân về PCCC đã được nâng lên rõ rệt, với nhiều kết quả tích cực, song nguy cơ cháy, nổ vẫn luôn hiện hữu. Cùng với kiểm tra, xử lý vi phạm, việc duy trì các mô hình tự quản, củng cố lực lượng tại chỗ và nâng cao kỹ năng cho người dân cần được thực hiện thường xuyên, thực chất hơn.
Theo Đại tá Nguyễn Thuận, Phó Giám đốc Công an TP Quảng Ninh, phòng ngừa phải được xác định là nhiệm vụ thường xuyên của các cấp, ngành, cơ quan, đơn vị và chính quyền cơ sở. Các phương án PCCC, CNCH phải sát với đặc điểm từng địa bàn; lực lượng tại chỗ được củng cố, tập huấn, trang bị phù hợp và sẵn sàng xử lý tình huống ngay từ ban đầu. Phong trào “Toàn dân tham gia PCCC, CNCH” cũng cần gắn với trách nhiệm của từng gia đình, khu dân cư, cơ quan, doanh nghiệp; những mô hình hiệu quả, cá nhân có hành động dũng cảm, chủ động cứu người, cứu tài sản cần được biểu dương, nhân rộng, trong khi các vi phạm về an toàn PCCC phải được kiểm tra, chấn chỉnh, xử lý nghiêm.
“Phòng cháy hơn chữa cháy, tận dụng năm phút vàng ngay sau khi xảy ra sự cố - đó là trách nhiệm, nghĩa vụ và cũng là hành động thiết thực bảo vệ tính mạng, tài sản và sự phát triển an toàn, bền vững của mỗi người dân, mỗi địa phương và toàn thành phố”, Đại tá Nguyễn Thuận nhấn mạnh.
