Quảng Ninh hiện có 609 di tích, trong đó có 2 di sản thế giới, 8 di tích quốc gia đặc biệt, 57 di tích quốc gia, 103 di tích cấp thành phố; 13 Bảo vật Quốc gia; 132 lễ hội, trong đó 76 lễ hội đã được kiểm kê, đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể. Công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị các di sản được triển khai theo hướng vừa bảo vệ giá trị gốc, vừa gắn di sản với phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Thời gian qua, Quảng Ninh đã và đang tập trung triển khai các khuyến nghị của UNESCO đối với Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Tăng cường phối hợp bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản theo các cam kết, khuyến nghị của UNESCO, đồng thời tuyên truyền, quảng bá các giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.
Trong 9 tháng vừa qua, Quảng Ninh đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng 2 di tích cấp quốc gia đối với Di tích khảo cổ khu vực Thiên Long Uyển (phường Hoàng Quế) và Khu di tích lịch sử Vũng Đục (phường Cẩm Phả); thẩm định 1 hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đối với Di tích kiến trúc nghệ thuật đình, miếu Phong Cốc. Địa phương cũng đã có quyết định công nhận thêm 3 di tích cấp thành phố, gồm: Đình, miếu Cộng Hòa (xã Hải Hòa), di tích lịch sử - danh thắng Cao Ba Lanh (xã Hoành Mô) và di tích đền Cậu (đặc khu Vân Đồn).
Đồng thời rà soát hiện trạng, phân loại mức độ xuống cấp để xây dựng kế hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích giai đoạn 2026-2030. Ngành văn hóa đã hướng dẫn, thẩm định 30 dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích; trong đó 5 dự án được phê duyệt chủ trương đầu tư, thẩm định 10 dự án và tham gia ý kiến đối với hơn 10 dự án liên quan. Từ nay tới cuối năm, đơn vị dự kiến sẽ hoàn thành thẩm định, phê duyệt hồ sơ các dự án bảo quản, tu bổ, tôn tạo 8 di tích được thành phố giao năm 2026 và các dự án tu bổ, tôn tạo đang thực hiện.
Công tác bảo vệ di sản được lồng ghép trong quá trình thẩm định các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Theo đó, ngành văn hóa thành phố đã tham gia ý kiến đối với trên 100 dự án nuôi trồng thủy sản, hơn 100 dự án điều chỉnh quy hoạch và các dự án phát triển kinh tế - xã hội, góp phần bảo đảm yêu cầu bảo vệ di tích, cảnh quan và phát triển bền vững.
Sau khi vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trong 9 tháng đầu năm nay, Quảng Ninh đã ban hành nhiều quy chế, quyết định là hành lang cơ sở cho việc triển khai các hoạt động quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị các di tích trong thực tiễn. Đó là Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa; Quyết định phân cấp một số thẩm quyền quyết định quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn; Kế hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích trên địa bàn giai đoạn 2026-2030. Ngành văn hóa cũng đã xin chủ trương xây dựng Quy định về tu bổ, phục hồi di tích từ nguồn công đức, tài trợ và quản lý thu chi tiền công đức, tài trợ cho di tích và hoạt động lễ hội, dự kiến trình UBND thành phố ban hành Quyết định trong những tháng cuối năm nay.
Bên cạnh đó, công tác quản lý lễ hội tiếp tục được tăng cường. Mùa lễ hội đầu xuân cho tới nay ở Quảng Ninh đã ghi nhận việc bảo tồn, phục dựng nhiều lễ hội truyền thống, lễ hội đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Ngành văn hóa đã rà soát, khảo sát xây dựng nhiệm vụ, đề xuất chủ trương thực hiện số hóa 65 di tích trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026-2027, với dự kiến kinh phí thực hiện trên 13,2 tỷ đồng. Sau khi có ý kiến của các sở, ngành sẽ hoàn thiện, thẩm định, phê duyệt chủ trương và triển khai thực hiện.
Trong những tháng cuối năm, ngành văn hóa sẽ triển khai công tác kiểm kê di sản văn hóa trên địa bàn; xây dựng, hoàn thiện hồ sơ di sản văn hóa giai đoạn 2026-2030. Dự kiến trình UBND thành phố ban hành Kế hoạch nghiên cứu, xây dựng kịch bản phát huy giá trị lễ hội truyền thống khu vực Quan Lạn - Vân Đồn, khu vực Trà Cổ gắn với phát triển du lịch văn hóa và kinh tế di sản. Cùng với đó, triển khai lập nhiệm vụ Quy hoạch di tích Bạch Đằng và các di tích quốc gia đặc biệt khác. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản và bảo tàng; số hóa tài liệu, hiện vật, cơ sở dữ liệu di sản; nghiên cứu triển khai các giải pháp trưng bày số, 3D/VR, phòng đọc thông minh và kết nối, tích hợp cơ sở dữ liệu dùng chung.
