Hiện nay, hầu hết công nghệ chống giữ, khai thác bằng giá khung, giàn mềm trong các mỏ hầm lò hay sơ đồ khai thác trình tự hợp lý các mỏ lộ thiên của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đã cơ bản giảm tỷ lệ tổn thất tài nguyên đến mức thấp. Bên cạnh đó, công nghệ sàng tuyển, chế biến và dây chuyền tiêu thụ than hiện đại, liên hoàn, đồng bộ của TKV cũng đã thêm một lần nữa tận thu tài nguyên một cách tối đa.
Trong mô hình sản xuất than hầm lò, tỷ lệ thu hồi than sạch thường đạt thấp do các điều kiện địa chất và đặc thù công nghệ khoan nổ mìn trực tiếp vào các vỉa than. Công nghệ này làm cho tỷ lệ đất đá lẫn trong than cao. Theo quy trình công nghệ, sau khi nổ mìn, than được vận chuyển bằng máng cào từ lò chợ xuống hệ thống vận tải bằng băng tải hay goòng đều được loại đất đá kẹp bằng thủ công để nâng cao tỷ lệ thu hồi than sạch.
Nhiều đơn vị khai thác than hầm lò, ngoài việc áp dụng kỹ thuật nổ mìn phù hợp với tính chất của từng vỉa than còn phải vận động công nhân loại đất đá kẹp ngay trong quá trình khai thác. Để giải quyết bài toán tận thu tài nguyên, TKV chỉ đạo các đơn vị lựa chọn công nghệ khai thác hiện đại, phù hợp với điều kiện địa chất.
Theo ông Nguyễn Mạnh Tuyên, Trưởng ban Kỹ thuật - Công nghệ mỏ TKV, trong giai đoạn từ năm 2021 đến nay, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đã tập trung đầu tư thiết bị, đổi mới công nghệ, theo hướng cơ giới hóa, tự động hóa các khâu khai thác, vận tải, sàng tuyển và chế biến than. Việc cơ giới hóa, tự động hóa được triển khai thực hiện có trọng tâm, phù hợp với điều kiện địa chất - kỹ thuật và quy mô sản xuất của từng đơn vị, qua đó góp phần quan trọng nâng cao năng suất lao động, mức độ an toàn, cải thiện điều kiện làm việc, tiết giảm chi phí và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Đối với khai thác lò chợ, phạm vi và quy mô áp dụng cơ giới hóa đồng bộ tiếp tục được mở rộng. Số dây chuyền cơ giới hóa khai thác lò chợ toàn Tập đoàn từ 10 dây chuyền năm 2021 tăng lên 17 dây chuyền hiện nay. Dự kiến hết năm 2026, Tập đoàn sẽ đầu tư bổ sung 6 dây chuyền CGH, các dây chuyền này sẽ được lắp đặt, đưa vào hoạt động từ quý I/2027, nâng tổng số lên 23 dây chuyền CGH.
Sản lượng than khai thác từ các lò chợ cơ giới hóa tăng từ 3,5-4,6 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2021-2025. Năm 2026, dự kiến đạt 5,1 triệu tấn, chiếm 20% tổng sản lượng than khai thác lò chợ. Các lò chợ cơ giới hóa khấu hết chiều dày vỉa đạt bình quân 180.000-350.000 tấn/năm, năng suất lao động 8,5-22,8 tấn/công; lò chợ hạ trần than nóc đạt bình quân 290.000-780.000 tấn/năm, năng suất lao động 11,7-41,4 tấn/công.
Đối với các đơn vị khai thác than lộ thiên, việc đầu tư máy móc, thiết bị, phương tiện hiện đại cũng như thực hiện phân tầng, khai thác theo trình tự hợp lý các vỉa than có tính chất quyết định đến việc nâng cao hệ số thu hồi than sạch.
Đơn cử như tại Công ty CP Than Hà Tu – Vinacomin, ngoài việc lựa chọn công nghệ phù hợp với điều kiện vỉa để xúc chọn lọc than, đơn vị này đã xây dựng và triển khai quy trình xúc chọn lọc để đảm bảo quản lý tốt về mặt kỹ thuật. Ngoài ra, các quy định tương đối chặt chẽ được công ty áp dụng đối với người lao động cũng góp phần khai thác hiệu quả tài nguyên.
Nhìn chung, than nguyên khai tại các mỏ đã được sản xuất bằng quy trình kỹ thuật công nghệ tương đối đồng bộ, hiệu quả. Hệ số thu hồi than sạch ngày càng cao tỷ lệ thuận với mức độ hiện đại của các hệ thống máy móc, thiết bị sản xuất cũng như các mô hình kỹ thuật công nghệ được áp dụng trong khai thác.
Tuy nhiên, trong các quy trình công nghệ khai thác mỏ vẫn cho thấy tỷ lệ thất thoát tài nguyên tương đối lớn. Đó là tỷ lệ than còn lại trong đất đá lẫn than và bã sàng, gọi chung là sản phẩm ngoài than. Sau khi thẩm định, tính toán lại về tỷ lệ than trong đất đá thải mỏ, TKV xác định đây là sản phẩm ngoài than và có thể được tiếp tục sàng tuyển, chế biến sâu để tận thu tối đa tài nguyên. Lượng đất đá lẫn than có độ tro khoảng 60-70% tồn đọng ở các mỏ nếu không được thu hồi sẽ gây thất thoát tài nguyên, ô nhiễm môi trường và chiếm dụng phần lớn diện tích các bãi thải tạm.
Để tăng cường tận thu than, TKV đã chỉ đạo các đơn vị chế biến, kinh doanh than đảm bảo công nghệ sàng tuyển, chế biến hiện đại, nâng cao hệ số thu hồi than sạch, nhất là thu hồi từ sản phẩm ngoài than.
Tăng cường tận thu than bằng công nghệ không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh cho TKV, mà còn là biện pháp hữu hiệu để quản lý tài nguyên theo đúng cam kết của Tập đoàn với thành phố Quảng Ninh.
