Thời gian qua, Trung tâm Khuyến nông và quản lý bảo vệ, phát triển rừng (Sở NN&MT) đang từng bước đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.
Hiện Trung tâm Khuyến nông và quản lý bảo vệ, phát triển rừng đang quản lý 63.626ha rừng và đất rừng, trong đó có 15.594ha rừng đặc dụng, 48.032ha rừng phòng hộ, trải rộng trên địa bàn 20 xã, phường. Với diện tích rộng, địa hình phức tạp, nhiều khu vực đồi núi hiểm trở, công tác quản lý, bảo vệ rừng luôn đặt ra những yêu cầu cao đối với lực lượng chuyên trách.
Trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, áp lực phát triển kinh tế cùng yêu cầu giữ gìn hệ sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học, khiến công tác quản lý rừng không thể chỉ dừng lại ở các phương thức truyền thống. Muốn quản lý hiệu quả, trước hết phải nắm chắc, hiểu rõ và có dữ liệu về từng biến động của rừng. Chính từ yêu cầu đó, công nghệ số đang từng bước trở thành "cánh tay nối dài" hỗ trợ lực lượng quản lý bảo vệ rừng nâng cao hiệu quả công việc.
Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng miền Đông (Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, phát triển rừng) đã mạnh dạn ứng dụng và làm chủ phần mềm SMART, một công cụ giám sát không gian và báo cáo hiện đại, phục vụ quản lý toàn bộ các tuyến tuần tra trên nền tảng số. Thông qua thiết bị di động tích hợp hệ thống định vị toàn cầu GPS, mọi chuyến tuần tra của cán bộ bảo vệ rừng đều được cập nhật, ghi nhận theo thời gian thực.
Mỗi bước chân của lực lượng bảo vệ rừng được chuyển hóa thành dữ liệu, mỗi điểm ghi nhận bất thường được xác định bằng tọa độ cụ thể, mỗi hình ảnh hiện trường trở thành một bằng chứng trực quan. Qua đó, công tác tuần tra không chỉ được thực hiện mà còn có thể kiểm chứng, đánh giá và phân tích trên nền tảng dữ liệu.
Anh Đoàn Trung Kiên, cán bộ Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng miền Đông, cho biết: Trong tháng 7/2026, đơn vị đã triển khai hàng trăm đợt tuần tra với tổng chiều dài các tuyến đạt hơn 2.000km và tổng thời gian tuần tra ghi nhận khoảng 185 giờ. Toàn bộ lộ trình di chuyển, thời lượng thực hiện nhiệm vụ, tổng chiều dài quãng đường cho đến các tọa độ chính xác nơi phát hiện dấu hiệu tác động tiêu cực đến rừng, các hành vi vi phạm hay những giá trị đa dạng sinh học quý hiếm đều được ghi nhận chi tiết. Nguồn dữ liệu này được đồng bộ liên tục về hệ thống máy chủ trung tâm, hình thành cơ sở dữ liệu số hóa bài bản, phục vụ công tác phân tích, giám sát và điều hành lâm nghiệp.
Với việc hoạt động tuần tra kiểm soát ngoài thực địa được minh bạch hóa trên nền tảng số, lãnh đạo đơn vị có thể trực tiếp theo dõi trên bản đồ số tương tác, đánh giá chính xác mức độ bao phủ của từng tuyến tuần tra, kịp thời đưa ra các điều chỉnh hoặc bổ sung lực lượng đối với những vùng trọng điểm có nguy cơ cao. Cùng với đó, việc phân tích chuyên sâu nguồn dữ liệu được tích lũy liên tục này giúp cơ quan chuyên môn nhận diện sớm các xu hướng biến động của tài nguyên rừng, dự báo chính xác nguy cơ cháy rừng hay xâm hại lâm sản để tối ưu hóa việc phân bổ lực lượng. Đây chính là bước chuyển từ phương thức quản lý dựa vào kinh nghiệm sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu thực tế.
Mới đây, Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, phát triển rừng đã tổ chức 3 lớp tập huấn “Ứng dụng SMART Mobile trong công tác quản lý bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học” cho 95 học viên là cán bộ quản lý, viên chức chuyên môn, lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách thuộc các phòng, ban, tổ, đội quản lý bảo vệ rừng thuộc Trung tâm. Kết quả tập huấn tạo tiền đề để 2 Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Miền Tây và Miền Đông triển khai đồng bộ hệ thống SMART trong công tác quản lý bảo vệ rừng, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số chuyên ngành lâm nghiệp.
Theo bà Hoàng Thị Thế, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, phát triển rừng (Sở NN&MT), đơn vị đang tích cực nghiên cứu tích hợp dữ liệu tuần tra SMART với các nền tảng công nghệ cao khác như hệ thống thông tin địa lý (GIS), cơ sở dữ liệu lâm nghiệp quốc gia, ảnh vệ tinh viễn thám và thiết bị bay không người lái (UAV)… hướng tới mục tiêu xây dựng một hệ thống theo dõi, giám sát tài nguyên rừng theo thời gian thực với độ chính xác cao.
Cùng với đó, nghiên cứu xây dựng các bảng điều khiển thông minh phục vụ trực tiếp công tác chỉ đạo, điều hành, nhằm chuẩn hóa quy trình ra quyết định. Mọi phương án quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đều được hỗ trợ bởi những nguồn dữ liệu minh bạch, đầy đủ và cập nhật nhất.
Mỗi chuyến tuần tra của lực lượng bảo vệ rừng giờ đây không chỉ để phát hiện, ngăn chặn vi phạm, mà còn góp thêm một mảnh ghép vào kho dữ liệu số chung. Công tác quản lý rừng đang dần chuyển sang chủ động nhận diện và phòng ngừa nguy cơ. Đó chính là nền tảng để quản trị tài nguyên rừng cho tương lai, hướng tới mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững, hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế - xã hội.
