Từ những tuyến phố, khu dân cư đến các điểm tập kết rác, các HTX hoạt động trong lĩnh vực môi trường ở Quảng Ninh đang góp sức giữ gìn môi trường sống thêm xanh, sạch.
Tại tổ 19, khu phố Kim Sen (phường Mạo Khê), gia đình bà Nguyễn Thị Chuyên cũng như nhiều hộ dân nơi đây đã duy trì việc tập kết rác đúng nơi quy định. Hằng ngày, rác thải sinh hoạt được HTX Dịch vụ vệ sinh môi trường Kim Sơn thu gom ngay tại cổng, giúp các hộ dân thuận tiện trong sinh hoạt, đồng thời góp phần giữ gìn đường làng, ngõ phố sạch đẹp.
Thành lập từ năm 2012, HTX Dịch vụ vệ sinh môi trường Kim Sơn hiện phục vụ hơn 9.000 nhân khẩu tại 3 khu phố. Với 14 thành viên, mỗi ngày HTX thu gom trên 7 tấn rác; có lúc cao điểm, lượng rác có thể tăng thêm 30-40%.
Cùng trên địa bàn phường Mạo Khê, HTX Dịch vụ vệ sinh môi trường Xuân Sơn đã có 16 năm gắn bó với công việc thu gom rác. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, HTX hiện đảm nhận 3 khu phố gồm: Xuân Cầm, Mễ Sơn và Xuân Viên, với gần 10.000 nhân khẩu. Mỗi ngày, hơn 8 tấn rác được thu gom, vận chuyển về điểm tập kết để chuyển đi xử lý.
Dù hoạt động được duy trì liên tục, các HTX vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Nhiều thành viên tuổi cao; phương tiện sau nhiều năm sử dụng đã xuống cấp; nguồn lực sửa chữa, thay thế còn hạn chế. Các HTX chưa có xe chuyên dụng vận chuyển rác, phải sử dụng xe máy đưa rác từ điểm thu gom về nơi tập kết, vừa làm tăng chi phí, vừa tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Phường Mạo Khê hiện có trên 72.000 nhân khẩu, lượng chất thải phát sinh ngày càng lớn. Phó Chủ tịch UBND phường Mạo Khê Nguyễn Quang Huy cho biết: Chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với các HTX, nghiên cứu hỗ trợ phương tiện; đồng thời tuyên truyền cho người dân phân loại để rác đúng nơi quy định.
Còn tại phường Việt Hưng, HTX Green Life Hạ Long lại lựa chọn hướng đi khác bằng việc biến những thứ tưởng chừng bỏ đi thành sản phẩm hữu ích. Từ vỏ chai nhựa, vải vụn, pa-nô, áp phích, lốp xe cũ, vỏ hộp sữa…, các thành viên HTX đã tạo thành nhiều sản phẩm tái chế phục vụ đời sống và trải nghiệm du lịch. Thành lập năm 2019 từ mô hình “Biến rác thành tiền” của Hội Liên hiệp Phụ nữ TP Hạ Long trước đây, HTX Green Life Hạ Long đã từng bước đầu tư máy móc, cơ sở sản xuất và không gian trưng bày.
Hiện trung bình mỗi tháng, HTX Green Life Hạ Long tái chế khoảng 1 tấn pa-nô và 9 tạ vải vụn, quần áo bỏ đi. Con số này chưa lớn so với tổng lượng chất thải phát sinh, nhưng cho thấy hiệu quả của việc phân loại, thu hồi và kéo dài vòng đời vật liệu. Mỗi sản phẩm tái chế còn mang thông điệp về lối sống xanh, góp phần thay đổi nhận thức cộng đồng.
Giám đốc HTX Green Life Hạ Long Trần Thị Thu Hương cho biết: HTX hướng tới xây dựng mô hình sống xanh, kinh tế tuần hoàn có tính lan tỏa, mở rộng hoạt động trải nghiệm cho du khách, học sinh và tập huấn kỹ năng phân loại phế liệu cho lao động thu gom.
Hiện nay, trên địa bàn thành phố Quảng Ninh có 11 HTX hoạt động trong lĩnh vực môi trường, từ thu gom, xử lý, tái chế rác thải đến quản lý, bảo vệ rừng trồng, rừng ngập mặn. Mỗi mô hình có cách làm khác nhau nhưng cùng cho thấy vai trò thiết thực của kinh tế tập thể trong giải quyết các vấn đề môi trường ngay từ cơ sở.
Ông Mặc Đoàn Dũng, Phó Chủ tịch Liên minh HTX thành phố Quảng Ninh, cho biết: Thời gian tới Liên minh HTX sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành, địa phương hỗ trợ các HTX ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, thu gom và giám sát khối lượng rác; đồng thời thúc đẩy phân loại rác tại nguồn, thu hồi vật liệu có khả năng tái chế và xử lý phù hợp rác hữu cơ nhằm giảm lượng chất thải phải xử lý.
Để các mô hình phát triển bền vững, các HTX hoạt động trong lĩnh vực môi trường cần thêm cơ chế hỗ trợ, phương tiện, công nghệ và sự tham gia của từng hộ dân. Khi mỗi người chủ động phân loại, bỏ rác đúng nơi quy định và tái sử dụng vật liệu còn giá trị, áp lực lên hệ thống thu gom, xử lý sẽ giảm, góp phần giúp môi trường ngày càng xanh, sạch.
