Trầm cảm là một rối loạn tâm thần thường gặp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người mắc. Tuy nhiên, những dấu hiệu ban đầu của bệnh dễ bị nhầm lẫn với trạng thái buồn chán, căng thẳng thông thường, khiến nhiều người chậm được phát hiện và điều trị. Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về căn bệnh này, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh đã phỏng vấn Thạc sĩ, bác sĩ Vũ Minh Hạnh, Giám đốc Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Quảng Ninh (ảnh).
- Thưa bác sĩ, qua thực tế khám và điều trị tại bệnh viện, tình hình bệnh trầm cảm hiện nay có những vấn đề gì đáng quan tâm?
+ Trầm cảm là một rối loạn tâm thần thường gặp, đặc trưng bởi khí sắc trầm buồn, mất quan tâm thích thú, giảm sinh lực dẫn đến mệt mỏi và giảm hoạt động kéo dài trong khoảng thời gian ít nhất là 2 tuần.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trầm cảm là căn nguyên xếp thứ hai sau bệnh tim mạch về mức độ ảnh hưởng tới sức khỏe của con người; ước tính có khoảng 330 triệu người trên toàn cầu mắc trầm cảm, tương đương khoảng 4% dân số và 5,2% người trưởng thành.
Thời gian qua, Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Quảng Ninh ghi nhận số người mắc trầm cảm đến khám và điều trị có xu hướng gia tăng, chiếm trên 20% tổng số lượt người bệnh. Bệnh gặp ở nhiều lứa tuổi, từ trẻ em, thanh thiếu niên đến người trưởng thành, người cao tuổi. Đáng chú ý, tỷ lệ mắc trầm cảm ở nữ giới cao hơn nam giới khoảng 1,5-2 lần.
Điều đáng quan tâm là nhiều người vẫn xem trầm cảm đơn thuần là trạng thái buồn chán hoặc biểu hiện của sự yếu đuối về tinh thần. Tâm lý e ngại, sợ bị kỳ thị khiến không ít người chậm tìm kiếm sự hỗ trợ y tế. Trong khi đó, trầm cảm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, khả năng học tập, lao động, các mối quan hệ xã hội, thậm chí làm gia tăng nguy cơ tự sát.
- Làm thế nào để nhận biết sớm bệnh trầm cảm và phân biệt với trạng thái buồn chán thông thường, thưa bác sĩ?
+ Biểu hiện của bệnh trầm cảm khá đa dạng và có thể khác nhau tùy theo độ tuổi. Ở người trưởng thành, những dấu hiệu thường gặp là buồn chán kéo dài, mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích, ngại giao tiếp, thu mình, mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và hiệu quả công việc. Người bệnh có thể mất ngủ, thức giấc sớm, ăn uống kém, sụt cân hoặc ăn nhiều hơn bình thường. Một số trường hợp thường xuyên cảm thấy tự ti, vô dụng, bi quan về tương lai, thậm chí xuất hiện ý nghĩ muốn chết hoặc hành vi tự sát.
Ở trẻ em và thanh thiếu niên, trầm cảm có thể biểu hiện qua tình trạng dễ cáu gắt, bực bội, ít giao tiếp, giảm hứng thú học tập, ngại đến trường, kết quả học tập sa sút. Một số em thường xuyên than phiền đau đầu, đau bụng, rối loạn giấc ngủ hoặc có hành vi tự gây tổn thương bản thân.
Đối với người cao tuổi, bệnh dễ bị bỏ sót do các biểu hiện như mệt mỏi, mất ngủ, đau nhức cơ thể, suy giảm trí nhớ hoặc ít tham gia các hoạt động thường ngày dễ bị nhầm với quá trình lão hóa và các bệnh lý khác. Người bệnh cũng có thể xuất hiện cảm giác mình là gánh nặng cho con cháu, không còn giá trị trong gia đình.
Điểm khác biệt giữa trầm cảm và trạng thái buồn chán thông thường là thời gian kéo dài, mức độ biểu hiện và ảnh hưởng đến cuộc sống. Buồn chán do một sự việc cụ thể, cảm xúc thường thay đổi theo hoàn cảnh và người đó vẫn có thể tìm thấy niềm vui trong một số hoạt động. Trong khi đó, người mắc trầm cảm thường có tâm trạng buồn bã hoặc mất hứng thú kéo dài, kèm theo nhiều triệu chứng khác, làm suy giảm rõ rệt khả năng sinh hoạt, học tập và làm việc.
Khi những biểu hiện nghi ngờ trầm cảm kéo dài từ 2 tuần trở lên, người dân nên đến cơ sở y tế, đặc biệt là chuyên khoa tâm thần, để được thăm khám, đánh giá và tư vấn phù hợp. Riêng các trường hợp có ý nghĩ, kế hoạch hoặc hành vi tự sát, tự gây tổn thương, bỏ ăn uống nghiêm trọng, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, không chờ đủ thời gian 2 tuần.
- Thưa bác sĩ, người mắc bệnh trầm cảm cần được điều trị và chăm sóc như thế nào để phục hồi sức khỏe, hạn chế tái phát?
+ Trầm cảm là bệnh có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và áp dụng phương pháp phù hợp. Tùy theo mức độ bệnh, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị cho từng người. Các phương pháp hiện nay gồm trị liệu tâm lý, sử dụng thuốc chống trầm cảm và một số kỹ thuật điều biến não như kích thích từ xuyên sọ, kích thích dòng điện một chiều.
Đối với trầm cảm mức độ nhẹ ở người trưởng thành, thường ưu tiên các biện pháp can thiệp tâm lý phù hợp. Trường hợp bệnh ở mức độ vừa hoặc nặng, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc kết hợp trị liệu tâm lý và các phương pháp điều trị khác.
Điều trị trầm cảm đòi hỏi sự kiên trì bởi các phương pháp cần thời gian để phát huy tác dụng. Người bệnh phải tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, tái khám đúng hẹn, không tự ý tăng liều, thay đổi thuốc hoặc ngừng điều trị khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Với người mắc trầm cảm lần đầu, thời gian điều trị duy trì thường kéo dài từ 6-12 tháng, tùy theo diễn biến bệnh và nguy cơ tái phát.
Bên cạnh điều trị y tế, sự quan tâm, đồng hành của gia đình có vai trò rất quan trọng. Người thân cần lắng nghe, chia sẻ, tránh phán xét hoặc gây áp lực buộc người bệnh phải nhanh chóng vui vẻ, trở lại trạng thái bình thường. Gia đình nên động viên người bệnh đi khám, tuân thủ điều trị, duy trì sinh hoạt hằng ngày và từng bước tham gia các hoạt động phù hợp với sức khỏe.
Để bảo vệ sức khỏe tinh thần, mỗi người cần duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, ăn uống điều độ, thường xuyên vận động, cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi, giữ kết nối với gia đình, bạn bè. Đồng thời, hạn chế sử dụng rượu bia, các chất gây nghiện và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn về tâm lý.
Điều quan trọng là cần thay đổi nhận thức về bệnh trầm cảm, không kỳ thị hay xem nhẹ những biểu hiện bất thường về tâm lý. Việc phát hiện sớm, điều trị đúng cách cùng sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng sẽ giúp người mắc trầm cảm có thêm cơ hội phục hồi sức khỏe, ổn định cuộc sống và hạn chế nguy cơ tái phát.
- Trân trọng cảm ơn bác sĩ!
