Đức và Ba Lan ngày 17/6 đã ký một thỏa thuận quốc phòng mới, gác lại quá khứ phức tạp giữa hai nước nhằm tăng cường hợp tác quân sự châu Âu trong bối cảnh căng thẳng với Nga gia tăng và vai trò của Mỹ tại châu Âu ngày càng trở nên khó đoán định.
Quan hệ giữa hai quốc gia láng giềng trong những năm gần đây đã trở nên thực dụng hơn sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Ukraine năm 2022 và một chính phủ theo đường lối tự do lên nắm quyền ở Ba Lan vào năm 2023.
“Chúng tôi không quên quá khứ,” Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Władysław Kosiniak-Kamysz phát biểu tại Warsaw trong cuộc họp báo cùng người đồng cấp Đức Boris Pistorius. “Nhưng xây dựng tương lai, thúc đẩy phát triển và đảm bảo an ninh là trách nhiệm của chúng tôi.”
Trong bối cảnh Mỹ đang cân nhắc cắt giảm một phần hiện diện quân sự tại châu Âu, Ba Lan mong muốn các đồng minh lớn ở châu Âu đóng vai trò quan trọng hơn trong việc bảo vệ sườn phía Đông của lục địa.
Về phần mình, Đức đang tìm kiếm các đối tác trong quá trình hiện đại hóa quân đội Bundeswehr sau nhiều thập kỷ đầu tư chưa tương xứng, với tham vọng xây dựng lực lượng vũ trang thông thường mạnh nhất ở phần châu Âu của NATO. Nỗ lực này được kỳ vọng sẽ đưa Đức trở thành một trụ cột quan trọng của quốc phòng châu Âu trong những năm tới.
Đức đóng vai trò then chốt trong phòng thủ khu vực Baltic
Thỏa thuận quốc phòng mới bao gồm các kế hoạch bảo vệ khu vực Biển Baltic, cũng như các nội dung hợp tác về khả năng cơ động quân sự, hạ tầng quốc phòng, an ninh mạng và công nghệ mới.
Bà Justyna Gotkowska, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phương Đông có trụ sở tại Warsaw, cho biết hai nước gắn bó chặt chẽ với nhau thông qua các kế hoạch phòng thủ của NATO, trong đó Đức đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ khu vực Baltic cùng Ba Lan và các quốc gia Trung và Đông Âu khác.
Ông Cezary Tomczyk, Thứ trưởng Quốc phòng Ba Lan, cho biết binh sĩ Đức, cùng lực lượng từ các nước khác, sẽ hỗ trợ phát triển thêm hệ thống “Lá chắn phương Đông” của Ba Lan - mạng lưới công sự tăng cường mà nước này xây dựng dọc biên giới với Belarus và Nga từ năm 2024.
Những vết thương lịch sử vẫn gây trở ngại
Thỏa thuận mới dự kiến tái khẳng định các nghĩa vụ phòng thủ chung được quy định trong các hiệp ước của NATO và Liên minh châu Âu (EU), mà cả Đức và Ba Lan đều là thành viên.
Tuy nhiên, khác với các hiệp ước song phương mà Ba Lan đã ký với Pháp và Anh trong những năm gần đây, thỏa thuận Đức - Ba Lan chỉ là thoả thuận hợp tác cấp bộ, tập trung vào các khía cạnh thực tiễn của hợp tác quân sự và không bao gồm các cam kết chính trị về phòng thủ chung.
Trong thời gian đảng PiS cầm quyền, chính phủ Ba Lan từng yêu cầu Đức bồi thường 1.300 tỷ USD cho những thiệt hại do thời kỳ Đức chiếm đóng trong Thế chiến II gây ra, song Berlin đã bác bỏ yêu cầu này.
Vấn đề này nhiều khả năng sẽ tiếp tục được nhắc lại trước cuộc tổng tuyển cử năm tới và Thủ tướng Donald Tusk sẽ tìm cách tránh tạo cảm giác mềm mỏng hoặc phục vụ lợi ích của Berlin. Bản thân ông Tusk cũng từng yêu cầu Đức đẩy nhanh việc bồi thường cho các nạn nhân còn sống sót của thời kỳ chiếm đóng.
Ba Lan vẫn chưa thực sự thuộc nhóm cốt lõi của châu Âu
Dù vai trò của Ba Lan trong cấu trúc an ninh châu Âu ngày càng gia tăng, Đức vẫn ưu tiên đưa ra các quyết định lớn liên quan đến Ukraine hay Iran cùng với Pháp và Anh, thay vì có sự tham gia của Warsaw.
Ngày 7/6, lãnh đạo ba quốc gia Tây Âu đã tiếp đón Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy tại London để thảo luận về vai trò của họ trong các cuộc đàm phán hòa bình tiềm năng với Nga.
Phát biểu tại Warsaw sau cuộc gặp, ông Tusk cho biết đã nói với Thủ tướng Merz rằng Ba Lan cần được tham gia vào các cuộc thảo luận về tương lai của Ukraine và khu vực.
Ông Rolf Nikel, cựu Đại sứ Đức tại Ba Lan và hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Đức, nhận định vai trò và tầm quan trọng của Ba Lan trong châu Âu cũng như NATO đã gia tăng đáng kể.
Bà Justyna Gotkowska, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phương Đông, cho rằng Đức cần thừa nhận nền kinh tế nước này đang tăng trưởng chậm lại, trong khi sức mạnh kinh tế và quân sự của Ba Lan ngày càng tăng.
"Cán cân quyền lực ở châu Âu đã thay đổi trong những năm gần đây", bà Gotkowska nhận định.
