Cử tri Nam Phi sẽ tham gia cuộc bầu cử chính quyền địa phương ngày 4/11 để quyết định đảng phái hoặc liên minh nào nắm quyền điều hành các đô thị lớn, trong bối cảnh đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) đứng trước nguy cơ tiếp tục suy giảm sự ủng hộ. Khủng hoảng nguồn nước, cơ sở hạ tầng xuống cấp, thất nghiệp và vấn đề nhập cư đang trở thành những nội dung nổi bật trong chiến dịch tranh cử.
Trong cuộc bầu cử này, cử tri sẽ lựa chọn các thành viên hội đồng địa phương, sau đó những người trúng cử sẽ bầu thị trưởng phụ trách việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu như cấp nước, vệ sinh môi trường và thu gom rác thải. Tuy nhiên, bên cạnh những vấn đề trực tiếp liên quan đến đời sống đô thị, các ứng viên còn phải đối mặt với câu hỏi về những vấn đề mang tính quốc gia, gồm nhập cư bất hợp pháp, tỷ lệ thất nghiệp cao và tình trạng tội phạm.
Nhà phân tích chính trị Sandile Mnguni thuộc Đại học KwaZulu-Natal cho rằng cử tri thường đánh giá các vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của họ. Tuy nhiên, hình ảnh của một đảng ở cấp quốc gia cũng có thể khiến ứng viên của đảng đó ở địa phương mất đi sự ủng hộ.
ANC, lực lượng từng giữ vị thế thống trị chính trường Nam Phi trong nhiều thập kỷ, đã mất thế đa số tại Quốc hội trong cuộc bầu cử năm 2024. Sau đó, đảng này phải thành lập chính phủ đoàn kết với Liên minh Dân chủ (DA), đảng lớn thứ hai, cùng một số đảng nhỏ khác.
Tâm điểm của cuộc bầu cử năm nay là Johannesburg, trung tâm kinh tế lớn với gần 5 triệu dân và là nơi đặt trụ sở của phần lớn các tập đoàn lớn tại Nam Phi. Thành phố hiện do một liên minh thiếu ổn định do ANC đứng đầu điều hành, sau khi trải qua tới 9 đời thị trưởng trong vòng 10 năm.
Tình trạng bất ổn chính trị được cho là một trong những nguyên nhân khiến cơ sở hạ tầng xuống cấp và công tác quản lý tài chính gặp nhiều vấn đề. Tại một số khu vực, đường ống nước vỡ, mặt đường nứt hỏng, đèn giao thông không hoạt động, điện thiếu ổn định, rác thải chất đống và các tòa nhà bị chiếm dụng trái phép đã trở nên phổ biến.
Các đảng đối lập đang tăng cường vận động nhằm giành quyền điều hành Johannesburg. Liên minh Dân chủ đề cử chính trị gia kỳ cựu Helen Zille, 75 tuổi, làm ứng viên thị trưởng. Bà thu hút sự chú ý bằng những hoạt động tranh cử khác thường, trong đó có lặn bằng ống thở trong một rãnh nước lớn trên đường phố và biểu diễn DJ tại một câu lạc bộ.
Trong khi đó, đảng Những người đấu tranh vì Tự do Kinh tế (EFF) lựa chọn bác sĩ Tlaleng Mofokeng, người vừa kết thúc nhiệm kỳ sáu năm với vai trò Báo cáo viên đặc biệt của Liên hợp quốc về quyền được chăm sóc sức khỏe. Đảng ActionSA đề cử Herman Mashaba, cựu Thị trưởng Johannesburg từng từ chức năm 2019 sau khi rời DA.
Bên cạnh cuộc cạnh tranh tại Johannesburg, khủng hoảng nước sạch đang trở thành vấn đề chung tại nhiều thành phố Nam Phi, ảnh hưởng cả những khu dân cư nghèo lẫn các khu vực khá giả. Tại thủ đô Pretoria, các ứng viên thuộc nhiều đảng bị cử tri chất vấn sau khi hơn 500 người phải điều trị bệnh đường tiêu hóa do sử dụng nguồn nước ô nhiễm trong tuần trước. Tại tỉnh Eastern Cape, cách Pretoria khoảng 966 km, lãnh đạo ANC cấp tỉnh cũng phải đối mặt với những lời phàn nàn về hệ thống thoát nước yếu kém, đường ống rò rỉ, cống bị tắc và phản ứng chậm trước tình trạng ngập lụt.
Ngoài các dịch vụ công, nhập cư bất hợp pháp cũng trở thành chủ đề tranh cử nổi bật sau hàng loạt cuộc biểu tình phản đối người nhập cư trong những tháng gần đây.
Tại tỉnh KwaZulu-Natal, hơn 500 binh sĩ đã được triển khai sau khi xảy ra các vụ bạo lực nhằm vào người nước ngoài và những cơ sở kinh doanh do người nước ngoài sở hữu. Theo các thông tin được công bố, hơn 178.000 công dân nước ngoài đã rời Nam Phi trong những tháng gần đây.
Các đảng đối lập như ActionSA và Liên minh Yêu nước (Patriotic Alliance) đặt vấn đề chống nhập cư bất hợp pháp vào trọng tâm chiến dịch. Thông điệp này nhận được sự hưởng ứng của một bộ phận cử tri cho rằng người nhập cư trái phép góp phần làm gia tăng thất nghiệp, gây áp lực lên dịch vụ công và khiến tình trạng tội phạm nghiêm trọng hơn.
Ngược lại, các ứng viên của EFF vấp phải chỉ trích vì đảng này ủng hộ một châu Phi hội nhập sâu rộng hơn, ít rào cản thương mại hơn và ít hạn chế đi lại hơn
.
