Quảng Ninh được biết đến là trung tâm khai thác than, sản xuất điện và dịch vụ du lịch của cả nước. Nhưng trong hành trình hướng tới trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, tỉnh đang lựa chọn một con đường phát triển hoàn toàn khác, đó là đưa công nghiệp chế biến, chế tạo trở thành trụ cột mới của nền kinh tế. Đây không đơn thuần là sự dịch chuyển cơ cấu ngành, mà là bước chuyển chiến lược nhằm kiến tạo nền kinh tế có giá trị gia tăng cao, ít phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, tạo sức bật tăng trưởng dài hạn và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi sản xuất toàn cầu.
Từ quyết sách mang tầm chiến lược
Nếu trước đây nhắc đến Quảng Ninh là nhắc đến than đá, nhiệt điện hay cảng biển thì hôm nay, bức tranh phát triển đã và đang được vẽ thêm những gam màu mới từ các khu công nghiệp hiện đại, các dây chuyền sản xuất thông minh và những dòng vốn FDI công nghệ cao.
Điều đáng nói là sự chuyển dịch ấy không diễn ra một cách tự nhiên, mà bắt nguồn từ tầm nhìn chiến lược của tỉnh. Ngay từ đầu nhiệm kỳ 2020-2025, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 01-NQ/TU ngày 16/11/2020 về phát triển nhanh, bền vững ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Đây là địa phương đầu tiên trong cả nước ban hành một nghị quyết chuyên đề dành riêng cho lĩnh vực này, thể hiện quyết tâm đưa công nghiệp chế biến, chế tạo trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.
Đến hết năm 2025, toàn tỉnh thu hút trên 346.000 tỷ đồng vốn đầu tư vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo (tương đương 13,6 tỷ USD). Riêng giai đoạn 2020-2025, lĩnh vực này thu hút 217.681 tỷ đồng, tương đương hơn 9 tỷ USD, trở thành ngành hấp dẫn nhất đối với dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước.
Không chỉ tăng về quy mô vốn, tốc độ tăng trưởng của ngành cũng tạo nên dấu ấn nổi bật. Trong giai đoạn 2020-2025, công nghiệp chế biến, chế tạo duy trì mức tăng trưởng bình quân trên 22,6%/năm, liên tục ở mức hai con số. Giai đoạn 2020-2024, ngành đóng góp trên 12.000 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước, đồng thời tạo mới 31.050 việc làm, vượt 103,5% mục tiêu Nghị quyết 01-NQ/TU đề ra. Đây không chỉ là những con số biết nói mà còn phản ánh chất lượng tăng trưởng khi hàng chục nghìn lao động được chuyển dịch từ khu vực khai khoáng sang khu vực công nghiệp có năng suất và giá trị gia tăng cao hơn.
Theo ông Phạm Hồng Biên, Giám đốc Sở Tài chính, công nghiệp chế biến, chế tạo đang tạo ra những tác động lan tỏa mạnh mẽ đối với nền kinh tế tỉnh. Điều quan trọng không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng hay quy mô vốn đầu tư, mà ở việc ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đang góp phần định hình lại cơ cấu kinh tế của Quảng Ninh theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và tạo nguồn thu ngân sách bền vững. Đây sẽ là một trong những trụ cột quan trọng để Quảng Ninh hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Ở góc độ doanh nghiệp, sức hấp dẫn của Quảng Ninh không chỉ đến từ vị trí địa lý thuận lợi mà còn ở chất lượng điều hành. Ông Wuxian Hong, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH KCN Hải Hà Việt Nam, chia sẻ: Chúng tôi đánh giá rất cao môi trường đầu tư của Quảng Ninh. Thời gian giải quyết thủ tục nhanh, hạ tầng khu công nghiệp đồng bộ, hệ thống logistics thuận lợi và chính quyền luôn đồng hành cùng doanh nghiệp. Đây là những yếu tố giúp doanh nghiệp yên tâm mở rộng đầu tư lâu dài.
Nếu như trước đây, Quảng Ninh tập trung thu hút dự án theo quy mô vốn thì hiện nay, tiêu chí lựa chọn đã chuyển sang chất lượng đầu tư, ưu tiên các dự án sử dụng công nghệ cao, công nghệ sạch, tạo giá trị gia tăng lớn, có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Sự thay đổi ấy đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Bởi một đô thị trực thuộc Trung ương không chỉ cần quy mô kinh tế lớn, tốc độ tăng trưởng cao mà quan trọng hơn phải có cơ cấu kinh tế hiện đại, trong đó công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến, chế tạo giữ vai trò dẫn dắt, tạo nguồn thu ổn định, việc làm chất lượng và năng lực cạnh tranh quốc tế.
Có thể nói, sau nhiều năm đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng giao thông, cải cách hành chính, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư, Quảng Ninh đang bước sang giai đoạn phát triển mới. Trong bước chuyển ấy, công nghiệp chế biến, chế tạo chính là lĩnh vực được kỳ vọng sẽ tạo nên bước nhảy vọt, đưa Quảng Ninh không chỉ là cực tăng trưởng của vùng Đông Bắc mà còn trở thành một trung tâm công nghiệp hiện đại của cả nước.
Đi tắt để dẫn đầu bằng những cực tăng trưởng mới
Nếu giai đoạn 2020-2025 là thời kỳ Quảng Ninh đặt nền móng cho công nghiệp chế biến, chế tạo thì giai đoạn đến năm 2030 sẽ là thời kỳ tăng tốc để ngành này thực sự trở thành “đầu kéo” của nền kinh tế. Quảng Ninh xác định đến năm 2030, công nghiệp chế biến, chế tạo sẽ vượt ngành sản xuất điện và khai khoáng để trở thành ngành dẫn đầu lĩnh vực công nghiệp, đóng góp khoảng 20% GRDP, giá trị tăng thêm đạt 188.000 tỷ đồng, tốc độ tăng trưởng bình quân 18%/năm, đồng thời tạo thêm khoảng 40.000 việc làm trong giai đoạn 2026-2030.
Điểm khác biệt trong quy hoạch lần này là Quảng Ninh không phát triển theo mô hình “mỗi địa phương một khu công nghiệp”, mà hình thành những cực tăng trưởng chuyên ngành, mỗi khu vực đảm nhận một vai trò riêng nhưng có sự liên kết chặt chẽ với nhau. Theo định hướng phát triển không gian, khu vực phía Tây Nam sẽ cùng Hải Phòng hình thành đại hệ sinh thái công nghiệp sản xuất thiết bị, linh kiện ô tô và thiết bị phục vụ năng lượng tái tạo; trong khi phía Đông Bắc sẽ trở thành trung tâm công nghệ cao, hiện đại hóa ngành dệt may và phát triển sản xuất trang phục.
Cách quy hoạch này cho thấy, Quảng Ninh đang chuyển từ tư duy phát triển công nghiệp đơn lẻ sang phát triển hệ sinh thái công nghiệp, nơi các doanh nghiệp có thể chia sẻ hạ tầng, logistics, nguồn nhân lực, công nghệ và chuỗi cung ứng. Đây cũng là xu hướng phát triển của nhiều trung tâm công nghiệp lớn trên thế giới.
Đáng chú ý, Quảng Ninh không chỉ củng cố các ngành công nghiệp đang có lợi thế mà còn mạnh dạn lựa chọn những lĩnh vực mới có tốc độ tăng trưởng cao. Một trong những hướng đi được đánh giá rất triển vọng là xây dựng trung tâm công nghiệp phụ trợ ô tô tại Quảng Yên, Hạ Long, gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái sản xuất ô tô của Hải Phòng. Thay vì cạnh tranh trực tiếp, Quảng Ninh lựa chọn vai trò bổ trợ, tập trung sản xuất linh kiện, phụ tùng, đặc biệt là các linh kiện cho xe điện - lĩnh vực đang phát triển rất nhanh trên thế giới.
Với lợi thế cảng biển, giao thông thuận lợi, cùng sự hiện diện của các nhà đầu tư lớn như Jinko Solar, Quảng Ninh có điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất thiết bị năng lượng tái tạo, từ pin mặt trời đến các linh kiện tua-bin gió có hàm lượng công nghệ cao.
Ở lĩnh vực dệt may, Quảng Ninh cũng không còn đặt mục tiêu phát triển theo chiều rộng. Tỉnh hướng tới xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh từ sản xuất sợi, vải đến may mặc tại Hải Hà và Móng Cái, thu hút các doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số, tự động hóa cao và sản xuất xanh. Đặc biệt, việc mở rộng chuỗi giá trị xuống lĩnh vực sản xuất trang phục sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng, thay vì chỉ dừng ở các khâu thượng nguồn như trước đây.
Theo ông Bùi Văn Khắng, Chủ tịch UBND tỉnh, Quảng Ninh kiên định quan điểm thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên các dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, có giá trị gia tăng lớn và có khả năng lan tỏa. Mục tiêu không chỉ là tăng quy mô sản xuất mà còn hình thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, tạo nền tảng vững chắc để Quảng Ninh phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Thực tế cho thấy, “đi tắt đón đầu” không đồng nghĩa với nóng vội. Muốn thành công, Quảng Ninh sẽ phải đồng thời giải quyết nhiều bài toán lớn. Trước hết là nguồn nhân lực chất lượng cao. Khi các dây chuyền sản xuất ngày càng tự động hóa, nhu cầu lao động kỹ thuật, kỹ sư tự động hóa, chuyên gia công nghệ số sẽ tăng rất nhanh. Điều này đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp với các trường đại học, cao đẳng, cơ sở đào tạo nghề để xây dựng chương trình đào tạo theo đúng nhu cầu thị trường. Tiếp đó là tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, sự minh bạch trong chính sách, khả năng đồng hành cùng doanh nghiệp.
Trong hành trình xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh không lựa chọn con đường phát triển dựa vào lợi thế sẵn có của tài nguyên thiên nhiên mà đang tạo dựng những lợi thế mới bằng tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Những dây chuyền sản xuất hiện đại đang hình thành ở Quảng Yên, Hải Hà hay Móng Cái không chỉ tạo ra những sản phẩm mang thương hiệu “Made in Quảng Ninh”, mà còn mở ra một diện mạo phát triển mới cho vùng đất mỏ anh hùng. Để rồi, khi Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, phía sau những tòa nhà cao tầng, những tuyến cao tốc và cảng biển hiện đại sẽ là một nền công nghiệp chế biến, chế tạo đủ sức cạnh tranh khu vực, đủ năng lực dẫn dắt tăng trưởng và đủ bản lĩnh đưa Quảng Ninh vươn lên trở thành một cực phát triển năng động của miền Bắc và cả nước.
