Giữa Vùng mỏ Cẩm Phả đầy nắng gió và bụi than, có một hình ảnh đã trở thành biểu tượng đi cùng năm tháng là những người phụ nữ nhà sàng. Họ là những bông hoa bình dị, những “mắt xích” bền bỉ, giữ cho nhịp sản xuất luôn vận hành liên tục, an toàn và hiệu quả suốt bao thập kỷ qua.
Tiếp nối bản hùng ca từ thời hoa lửa
Nhắc đến Công ty Tuyển than Cửa Ông, người ta không thể quên ký ức về Đội nữ tự vệ nhà sàng Cửa Ông kiên cường năm xưa. Trong những năm tháng khói lửa chiến tranh ác liệt, những cô gái mười chín, đôi mươi tay búa, tay súng vừa kiên cường bám máy, giữ vững dòng than về bến, vừa anh dũng đánh trả máy bay địch để bảo vệ từng tấc đất quê hương.
Thời gian trôi đi, chiến tranh lùi xa, nhưng khí phách và nét đẹp người thợ mỏ vẫn nguyên vẹn trong từng thế hệ cháu con. Hôm nay, tại Phân xưởng Tuyển than 1, những cỗ máy có niên đại hơn một thế kỷ từ thời Pháp thuộc vẫn miệt mài vận hành như những “chứng nhân lịch sử”. Được bàn tay của nhiều thế hệ thợ mỏ bảo dưỡng, nâng cấp, những cỗ máy cũ ấy nay lại hòa nhịp dưới sự điều khiển khéo léo của những bàn tay phụ nữ trẻ, tạo nên sự tiếp nối kỳ diệu giữa truyền thống anh hùng và hơi thở hiện đại.
Tại Phân xưởng Tuyển than 2, tiếng động cơ rền vang, tiếng băng tải cuộn trào, tiếng sàng rung rộn rã. Làm việc bên những cỗ máy siêu trường siêu trọng trong điều kiện tiếng ồn lớn, người thợ phải giao tiếp với nhau bằng ánh mắt, bằng khẩu hình và bằng cả sự thấu hiểu qua năm tháng.
Những người thợ gắn bó lâu năm như chị Nguyễn Thúy Vân (Tổ sàng tuyển 1, Phân xưởng Tuyển than 2) với 30 năm tuổi nghề, chỉ cần nghe một tiếng động lạ hay một thay đổi nhỏ của hệ thống là đã phát hiện ngay dấu hiệu bất thường để kịp thời xử lý để dòng than không bị đứt quãng.
Công việc chính của chị Vân ở đây là tập trung theo dõi từng thiết bị, từng thông số vận hành. Mỗi người một vị trí, một nhiệm vụ nhưng tất cả đều góp phần giữ cho dây chuyền vận hành ổn định.
Không chỉ trực tiếp đứng máy nơi tuyến đầu bụi bặm, người phụ nữ Cửa Ông hôm nay còn tự tin làm chủ công nghệ cao. Các chị tham gia điều khiển hệ thống vận hành tàu chở than, điều phối qua bộ đàm và hệ thống máy tính camera tại Trung tâm điều hành nơi được ví như “bộ não” của toàn bộ dây chuyền sàng tuyển. Ở đây, không cần đến sức vóc cơ bắp, nhưng công việc nơi đây đòi hỏi sự tập trung tuyệt đối, tư duy chính xác và tinh thần kỷ luật cao độ để điều phối nhịp nhàng hàng nghìn tấn than qua từng khâu phân loại.
Ở Tuyển than Cửa Ông, lao động nữ gần như có mặt trên tất cả các vị trí công tác của Công ty từ vận hành thiết bị sàng tuyển, gia công, lấy mẫu, băng sàng đến các vị trí lãnh đạo. Theo bà Nguyễn Thị Hằng, Phó Chủ tịch Công đoàn, Trưởng Ban nữ công Công ty Tuyển than Cửa Ông, Công ty hiện có 1345/2755 chiếm gần một nửa số lao động toàn Công ty. Đặc biệt, có 75 chị là lãnh đạo các cấp, trong đó có 16 chị làm lãnh đạo từ phó phòng hoặc phó quản đốc trở lên.
Trong 9 tháng năm 2026, các chị đã có 71 sáng kiến kinh nghiệm, cải tiến kỹ thuật công nghệ với tổng giá trị làm lợi lên đến trên 1,4 tỷ đồng, chiếm 40% tổng số sáng kiến toàn Công ty. Nói như thế để thấy rằng ở Tuyển than Cửa Ông hôm nay có hàng trăm đóa hoa thầm lặng đã đem lại những sáng kiến tiền tỷ chẳng hề thua kém cánh mày râu một chút nào.
"Gái nhà sàng như hoa thiên lý"
Dòng than sau khi qua sàng tuyển sẽ xuôi về Trạm ES2 thuộc Phân xưởng Kho bến - nơi các chị em quản lý kho than, phối hợp điều độ và giám sát bốc rót xuống từng con tàu ăn than. Nhưng trước khi than theo tàu vươn khơi tới khắp các miền đất nước và quốc tế, có một khâu thầm lặng nhưng tối quan trọng: kiểm tra và giám định chất lượng.
Ở Phân xưởng Giám định, câu chuyện về Đốc công Nguyễn Thị Hợp là một minh chứng tiêu biểu cho vẻ đẹp trí tuệ và sự tận tụy của nữ công nhân nhà sàng. Với kinh nghiệm dày dặn, chị Hợp chỉ cần nhìn cỡ hạt, sắc than và qua phương pháp thử nhanh là đã nắm bắt chính xác phẩm cấp than, phối hợp điều hành phương án bốc rót khoa học, giải phóng hàng nghìn lượt tàu xuất khẩu và nội địa mà không một lần bị phạt.
Không dừng lại ở việc làm tròn bổn phận, tinh thần lao động sáng tạo của chị đã làm lợi cho doanh nghiệp hàng trăm triệu đồng. Xuất phát từ trăn trở trước cảnh chị em công nhân phải vất vả trộn mẫu, dọn bã mẫu thủ công, chị Hợp đã cho ra đời sáng kiến “Cải tạo hệ thống lấy mẫu than trên băng 409” làm lợi hơn 241 triệu đồng, giúp quy trình lấy mẫu trở nên cơ giới hóa, khép kín, an toàn và giảm tải đáng kể sức lao động.
Hay đơn giản như chị đã đưa ra sáng kiến làm mái tôn che chắn chòi lấy mẫu băng B409 để nước mưa và than không róc xuống người lao động trong những ngày mưa gió. Với những cống hiến bền bỉ ấy, chị đã vinh dự được nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, danh hiệu Thợ mỏ sáng tạo và Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2022 do Hội LHPN Việt Nam trao tặng vì những đóng góp nổi bật trong lao động sản xuất. Hình ảnh chị Hợp thực hiện lấy mẫu giám định than trên dây chuyền băng tải thể hiện sự tận tâm đằng sau những con số và chỉ tiêu kỹ thuật đòi hỏi rất khắt khe.
Nhìn vào người phụ nữ nhỏ bé ít ai ngờ rằng chị lại mang trong tim nghị lực phi thường. Việc công việc tư chị luôn trọn vẹn hai vai, giỏi việc nước, đảm việc nhà. Về với gia đình chị vừa làm cha vừa làm mẹ của 2 đứa con, một mình nuôi dạy chúng thành tài. Cả hai cháu nay đã xuất sắc đi du học tại Cộng hòa Liên bang Đức.
Không chỉ riêng chị Hợp, mỗi một nữ công nhân nhà sàng khi rời nhà xưởng, trút bỏ bộ quần áo bảo hộ lấm bụi than, lại trở về với thiên chức của người vợ, người mẹ. Trong phong trào thi đua “Hai giỏi” (Mẹ lao động sản xuất giỏi - Con chăm ngoan học giỏi), các chị luôn là tấm gương sáng. Hàng trăm gia đình nữ công nhân đạt danh hiệu tiêu biểu, nuôi dạy con cái thành đạt, đạt nhiều giải thưởng học sinh giỏi các cấp.
Cùng với sự quan tâm, chăm lo chu đáo từ công đoàn và Công ty, từ cải thiện điều kiện làm việc, khám sức khỏe định kỳ cho đến các chế độ đãi ngộ, chăm lo đời sống con em thợ mỏ, những người phụ nữ nơi đây luôn tìm thấy sự gắn bó mật thiết, yêu thương và tự hào vô cùng về ngôi nhà chung Tuyển than Cửa Ông.
Đi qua các phân xưởng, tôi luôn nhận ra dấu ấn của những người phụ nữ hiện diện ở mọi nơi. Từ dây chuyền tuyển than, vận hành thiết bị, đến lấy mẫu, kiểm tra chất lượng chỗ nào cũng có hình bóng các chị. Nhìn họ, người ta nhớ về hình ảnh những cô gái nhà sàng Cửa Ông nhiều thập kỷ trước đã kiên cường giữ vững mạch sản xuất giữa mưa bom, bão đạn.
Gặp các chị tôi cũng mới vỡ lẽ ra tại sao lại có câu ca dao Vùng mỏ: "Gái nhà sàng như hoa thiên lý/ Trai vùng mỏ đáng quý, đáng yêu". Tác giả dân gian đã ví những nữ cô gái nhà sàng đẹp như những bông hoa thiên lý. Đây là loài hoa mang vẻ đẹp nhẹ nhàng, mộc mạc, bình dị nhưng bền bỉ và ngát hương. Đó cũng chính là cách mà các chị đang đóng góp để mỗi tấn than đến với bạn hàng luôn giữ trọn chữ tín. Câu chuyện về những cô gái nhà sàng Cửa Ông không có sự mỹ miều, hào nhoáng, nhưng thấm đẫm vẻ đẹp của sự nhẫn nại, tình yêu lao động và niềm tự hào của người công nhân mỏ. Các chị đã và đang viết tiếp truyền thống vẻ vang "Kỷ luật và Đồng tâm", làm rạng rỡ thêm nét đẹp của người phụ nữ Việt Nam nơi Đất mỏ Quảng Ninh anh hùng.
