Chính quyền số, công dân số - Nền móng của không gian phát triển mới

Trên hành trình phát triển mới, cùng với việc nỗ lực tái cấu trúc nền kinh tế, Quảng Ninh cũng chú trọng đến không gian phát triển và phương thức quản trị. Trong không gian ấy, chuyển đổi số chính là nhân tố thay đổi căn bản cách thức chính quyền tổ chức hoạt động, ra quyết định, phân bổ nguồn lực và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Còn cộng đồng công dân số vừa là chủ thể tạo ra dữ liệu, vừa trực tiếp tham gia giám sát, tương tác với chính quyền, đồng thời thụ hưởng các tiện ích của không gian phát triển mới.

Chính quyền số làm thay đổi phương thức quản trị, vận hành và phát triển

Một hồ sơ hành chính được gửi đi từ điện thoại, một phản ánh hiện trường được chuyển ngay đến cơ quan chức năng, một bác sĩ có thể tra cứu lịch sử khám bệnh của người dân trên hệ thống điện tử, giáo viên và cha mẹ học sinh có thể trực tiếp theo dõi, trao đổi tình hình học tập của học sinh trên môi trường mạng… Những thay đổi tưởng như nhỏ bé ấy đang từng bước định hình một không gian sống mới ở Quảng Ninh, nơi dữ liệu, công nghệ và kết nối số ngày càng hiện diện sâu rộng trong hoạt động quản lý cũng như đời sống hằng ngày.

Trong hành trình hướng tới mô hình đô thị xanh, thông minh, hiện đại, Quảng Ninh xác định chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà là một động lực kiến tạo không gian phát triển mới. Ở đó, chính quyền số giữ vai trò tổ chức, điều hành, còn công dân số là người tham gia xây dựng, vận hành và trực tiếp thụ hưởng những thành quả của quá trình chuyển đổi.

Trước đây, nói đến cải cách hành chính, người ta thường nghĩ đến việc đơn giản hóa giấy tờ, rút ngắn thời gian chờ đợi. Hiện nay, cải cách đang bước sang một bước phát triển mới khi chính quyền, kinh tế, xã hội và đời sống đều vận hành dựa trên dữ liệu. Quảng Ninh hiện đã đưa vào hoạt động Hệ thống thông tin giải quyết TTHC kết nối với 15 cơ sở dữ liệu quốc gia; hạ tầng mạng được kết nối đến 100% xã, phường, đặc khu. Từ ngày 1/7/2025, Quảng Ninh sử dụng thống nhất Cổng dịch vụ công quốc gia, bảo đảm hoạt động của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được thông suốt trên môi trường số. Quảng Ninh cũng đã ban hành Khung kiến trúc chính quyền số phiên bản 4.0 và tiếp nhận, triển khai 9 nền tảng số quốc gia, nền tảng số dùng chung.

Nhờ đó, “cánh cửa” của cơ quan hành chính không còn bị giới hạn bởi địa điểm và giờ làm việc. Người dân có thể gửi hồ sơ, theo dõi quá trình xử lý và nhận kết quả mà không phải nhiều lần đến trụ sở các cơ quan hành chính. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết trực tuyến của Quảng Ninh đạt 98,4%; số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết TTHC đạt 98,8%; trên 99,5% hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn, cùng với đó là toàn bộ phí, lệ phí được chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt. Tất cả hồ sơ được công khai trạng thái xử lý theo thời gian thực, mức độ hài lòng của người dân đạt trên 99,7%...

Tuy nhiên, đích đến chính quyền số của Quảng Ninh không chỉ dừng lại ở việc giải quyết nhanh hơn một hồ sơ hành chính. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng khai thác dữ liệu để phục vụ công tác dự báo, hoạch định, điều hành phát triển. Và điều quan trọng hơn là thay đổi cơ bản trong mối quan hệ giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp. Khi dữ liệu về dân cư, đất đai, giao thông, y tế, giáo dục, doanh nghiệp được kết nối, chính quyền có thể nhận diện vấn đề nhanh hơn, dự báo chính xác hơn và đưa ra quyết định sát với thực tế hơn. Thay cho những báo cáo tổng hợp thủ công, chậm một nhịp so với cuộc sống, các cơ quan quản lý có thể theo dõi tình hình theo thời gian thực.

Quảng Ninh đang xây dựng kho dữ liệu, hồ dữ liệu cấp tỉnh; từng bước hình thành không gian dữ liệu tích hợp giữa các sở, ngành, địa phương. Trung tâm dữ liệu của Quảng Ninh được định hướng nâng cấp theo tiêu chuẩn quốc tế, kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia; hệ thống cảm biến và thiết bị IoT tiếp tục được mở rộng trong các lĩnh vực giao thông, môi trường, du lịch, y tế và quản lý đô thị. Cùng với đó, Trung tâm giám sát, điều hành thông minh của Quảng Ninh dự kiến được hoàn thiện, đưa vào vận hành chính thức trong năm 2026. Từ một màn hình điều hành tập trung, dữ liệu từ nhiều lĩnh vực có thể được tổng hợp, phân tích, giúp cơ quan quản lý nhận biết sớm điểm ùn tắc giao thông, vấn đề môi trường, phản ánh của người dân, hay tiến độ giải quyết công việc.

Tại các khu vực đô thị trung tâm như Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Móng Cái, Quảng Yên… nhiều ứng dụng thông minh đã được đưa vào quản lý giao thông, trật tự đô thị, chiếu sáng công cộng, tài nguyên và môi trường… Trí tuệ nhân tạo cũng bước đầu được ứng dụng trong chẩn đoán hình ảnh y tế, dịch vụ công và hỗ trợ công tác quản lý, điều hành… Khi ấy, chính quyền không chỉ xử lý công việc nhanh hơn, mà có thể chuyển từ phản ứng sang chủ động; từ quản lý theo từng lĩnh vực riêng lẻ sang điều hành trên một bức tranh dữ liệu tổng thể. Đây chính là nền tảng để Quảng Ninh xây dựng bộ máy tinh gọn, minh bạch, tăng cường phân cấp, nhưng vẫn bảo đảm kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Xa hơn, chính quyền số đang trở thành một cấu phần quan trọng trong mô hình tăng trưởng mới của Quảng Ninh. Việc thay đổi cơ bản phương thức quản trị, điều hành của bộ máy hành chính nhà nước sẽ không chỉ tạo môi trường thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, mà còn quyết định khả năng thu hút đầu tư, phát triển các ngành công nghệ cao và hình thành những động lực tăng trưởng có giá trị gia tăng lớn.

Cộng đồng công dân số là chủ thể xây dựng, vận hành và thụ hưởng

Một chính quyền số hiện đại sẽ không thể vận hành hiệu quả nếu thiếu những công dân có kỹ năng, có khả năng tiếp cận công nghệ và sẵn sàng tham gia vào môi trường số. Bởi vậy, phát triển công dân số không chỉ là hướng dẫn người dân sử dụng một ứng dụng, hay thực hiện một thủ tục trực tuyến, mà là quá trình hình thành năng lực sống, học tập, làm việc, giao tiếp và tự bảo vệ mình trong xã hội số. Nếu chính quyền số là “bộ não” điều hành, thì công dân số chính là những tế bào làm nên sức sống của xã hội số.

Hiện nay, với mỗi lần sử dụng căn cước gắn chip, đăng nhập VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán điện tử, hay khám bệnh bằng hồ sơ sức khỏe điện tử… người dân đều đang tham gia vào không gian số. Họ vừa tạo ra dữ liệu, vừa sử dụng dữ liệu để phục vụ chính cuộc sống của mình. Đến nay, Quảng Ninh đã hoàn thành cấp căn cước gắn chip cho người dân và kích hoạt định danh điện tử mức độ 2 cho 100% công dân đủ điều kiện. Phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai sâu rộng, với gần 300 lớp đào tạo, bồi dưỡng, thu hút khoảng 25.000 lượt cán bộ, công chức, viên chức, người dân tham gia; tổ công nghệ số cộng đồng được thành lập tại 100% thôn, bản, hỗ trợ phổ cập kỹ năng số cho hơn 190.000 hộ gia đình.

Ở nhiều khu dân cư, những thành viên tổ công nghệ số cộng đồng đang trở thành “cầu nối” đưa công nghệ đến gần với người dân. Họ hướng dẫn người cao tuổi cài đặt ứng dụng, hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công, thanh toán không dùng tiền mặt, nhận diện các thủ đoạn lừa đảo trên mạng… Phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà” không chỉ là cách thức tuyên truyền, mà còn thể hiện quan điểm chuyển đổi số bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình số hóa.

Để xây dựng cộng đồng công dân số cho hành trình phát triển mới, Quảng Ninh đang hướng tới triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử toàn dân, học bạ số, nền tảng giáo dục trực tuyến, dịch vụ công trực tuyến, truyền thanh số, camera an ninh, giám sát môi trường, quản lý đô thị và nền tảng tương tác với người dân. Đồng thời hoàn thành chuyển đổi số toàn diện cấp xã theo mô hình “Xã, phường thông minh”. Tài khoản VNeID mức độ 2 cũng sẽ tiếp tục được chuẩn hóa để phục vụ dịch vụ công, giao dịch tài chính, y tế, giáo dục, tài chính và nhiều tiện ích dân sinh khác.

Công dân số cũng không chỉ là người thụ hưởng. Qua các nền tảng tương tác, trong đó nổi bật nhất là ứng dụng "Công dân số Quảng Ninh" trên nền tảng điện thoại thông minh, hiện đã được cung cấp trên cả Google Play Store và Apple App Store, người dân không chỉ có thể tra cứu thông tin, mà còn phản ánh hiện trường, tra cứu hồ sơ dịch vụ công, đánh giá mức độ hài lòng, trực tiếp tham gia giám sát hoạt động của chính quyền...

Những thông tin ấy, khi được tiếp nhận và xử lý trên hệ thống, giúp chính quyền phát hiện vấn đề sớm hơn và đo lường rõ hơn hiệu quả phục vụ. Khoảng cách giữa chính quyền với người dân vì thế cũng được rút ngắn. Từ những thao tác nhỏ trên chiếc điện thoại thông minh, một phương thức quản trị và một nếp sống mới đang hình thành. Khi chính quyền biết khai thác dữ liệu để phục vụ tốt hơn và người dân có đủ kỹ năng để tham gia an toàn, chủ động, không gian số sẽ trở thành không gian phát triển thực sự.

Chuyển đổi số, suy cho cùng không phải cuộc chạy đua của máy móc hay phần mềm. Đó là quá trình thay đổi cách chính quyền phục vụ, cách người dân tham gia và cách xã hội tạo ra giá trị. Chính quyền số và công dân số, vì thế chính là nền móng để Quảng Ninh mở rộng không gian tăng trưởng, nâng cao chất lượng sống và tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành đô thị thông minh, kiểu mẫu trong kỷ nguyên mới.