Trong bối cảnh thế giới phủ bóng bởi các cuộc chiến tranh và những chia rẽ sâu sắc, lãnh đạo các nước nhóm họp tại Liên hợp quốc trong tuần này phải đối mặt với những lo ngại mới rằng trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mất kiểm soát có thể đe dọa nhân loại, trong khi các cú sốc khí hậu và giá cả leo thang đang khiến cuộc sống của hàng trăm triệu người trở nên khó khăn hơn.
Hội nghị cấp cao thường niên của Đại hội đồng Liên hợp quốc cũng sẽ tập trung vào các cuộc chiến lớn tại Iran, Gaza, Ukraine, Sudan, Congo và Myanmar, cùng câu hỏi dai dẳng: Liệu các nhà lãnh đạo có thể làm gì để chấm dứt những cuộc xung đột này?
Các nhà lãnh đạo cũng sẽ phải giải quyết vấn đề nóng lên toàn cầu đang đe dọa tương lai hành tinh, tình trạng bất bình đẳng gia tăng trong và giữa các quốc gia, cũng như những cú sốc đối với nền kinh tế toàn cầu khi các tuyến vận tải và chuỗi cung ứng bị gián đoạn, làm tăng chi phí sinh hoạt và cản trở tăng trưởng.
Tương lai của Liên hợp quốc chắc chắn cũng sẽ nằm trong chương trình nghị sự. Sau 81 năm tồn tại, quyền lực tại tổ chức này vẫn nằm chủ yếu trong tay các quốc gia chiến thắng trong Thế chiến II, thay vì những cường quốc có vai trò lớn trên thế giới trong thế kỷ 21.
Hội nghị vẫn giữ vai trò then chốt
Không có gì phải bàn cãi rằng Liên hợp quốc vẫn là nơi tập hợp quan trọng của 193 quốc gia thành viên và lãnh đạo các nước. Khoảng 130 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ dự kiến sẽ phát biểu tại Đại hội đồng Liên hợp quốc, bắt đầu từ ngày 22/9, cùng hàng chục bộ trưởng.
Trong số các lãnh đạo được chú ý có Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Hai nhà lãnh đạo sẽ phát biểu ngày 22/9, sau bài phát biểu khai mạc về “tình hình thế giới” của Tổng Thư ký Antonio Guterres. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian sẽ phát biểu ngày 23/9.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu - người từng bị Thị trưởng New York Zoran Mamdani muốn bắt giữ vì cách xử lý vấn đề người Palestine tại Gaza, trước khi nhận ra rằng ông không có thẩm quyền làm như vậy sẽ phát biểu tại Đại hội đồng vào ngày 24/9. Năm thứ hai liên tiếp, Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas sẽ không tới Liên hợp quốc do Mỹ từ chối cấp thị thực. Tuy nhiên, ông vẫn sẽ phát biểu trước Đại hội đồng qua video trong cùng ngày.
Đáng chú ý không kém là những nhà lãnh đạo không tham dự. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ gặp Tổng thống Trump tại Washington vào ngày 23/9, nhưng không tham dự hội nghị tại Liên hợp quốc. Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng không tới, trong khi Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã hủy kế hoạch tham dự.
Liên hợp quốc đã trải qua một năm không mấy thuận lợi
Liên hợp quốc đang trải qua một năm khó khăn khi bị gạt ra bên lề trong nỗ lực giải quyết các cuộc xung đột lớn ở Trung Đông và Ukraine, trong khi tình hình tài chính cũng chịu sức ép do Mỹ chưa thanh toán hàng tỷ USD tiền đóng góp còn nợ.
Tuy nhiên, ông Richard Gowan, Giám đốc chương trình Các vấn đề và thể chế toàn cầu của International Crisis Group, cho rằng tình hình năm 2025 thậm chí còn tồi tệ hơn năm nay. Theo ông, Liên hợp quốc hiện không còn trong tình trạng “rơi tự do” nhưng vẫn “mắc kẹt trong một cuộc khủng hoảng kéo dài”.
Trong những ngày gần đây, Mỹ đã thanh toán 725 triệu USD tiền đóng góp cho ngân sách hoạt động thường xuyên của Liên hợp quốc, đủ để duy trì quyền bỏ phiếu của nước này tại Đại hội đồng. Cựu Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc Mark Malloch-Brown cho rằng dù thế giới vẫn tin tưởng tổ chức này, công chúng toàn cầu đang mong muốn có sự thay đổi.
AI ngày càng trở thành vấn đề trọng tâm
Tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng trở thành mối quan tâm hàng đầu khi công nghệ này phát triển nhanh chóng, trong khi chưa có cơ chế kiểm soát hiệu quả ở cấp ngành hay toàn cầu.
Vài ngày trước hội nghị, lãnh đạo 3 công ty AI lớn cảnh báo công nghệ này có thể vượt khỏi tầm kiểm soát của con người và kêu gọi tạm dừng phát triển. Tuy nhiên, Tổng thống Trump bác bỏ những lo ngại này và kêu gọi tiếp tục thúc đẩy AI để duy trì lợi thế của Mỹ trước Trung Quốc.
Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã bổ sung cuộc họp cấp cao về AI vào chương trình nghị sự chiều ngày 23/9, cho thấy vấn đề này ngày càng được quan tâm. Tổng Thư ký Antonio Guterres, người sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào cuối năm nay, nhấn mạnh rằng trong bối cảnh thế giới đối mặt với 3 mối đe dọa mang tính sống còn, hợp tác quốc tế trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.
Bên cạnh AI, các nhà lãnh đạo cũng sẽ thảo luận về biến đổi khí hậu, giáo dục và bình đẳng giới. Bà Esther Brimmer, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nhận định tình hình năm 2026 “nghiêm trọng và phức tạp hơn nhiều so với nhiều thập kỷ qua”, nhưng cho rằng kinh nghiệm hợp tác quốc tế trong nhiều thập kỷ vẫn mang lại hy vọng.
