Trong xây dựng NTM, văn hóa giữ vai trò vừa là nền tảng tinh thần, vừa là động lực cho sự phát triển. Thời gian qua các địa phương trên địa bàn Quảng Ninh đã chú trọng gắn xây dựng NTM với xây dựng đời sống văn hóa, qua đó phát huy sức mạnh của cộng đồng dân cư chung sức xây dựng vùng nông thôn ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Cứ mỗi buổi sáng sớm, hay lúc chiều tà, sân nhà văn hóa tại các thôn thuộc xã Hải Lạng lại rộn rã tiếng nhạc dân vũ, cùng tiếng bóng chuyền hơi. Những âm thanh ấy hòa cùng tiếng cười nói vui vẻ của người dân đã xua đi mọi mệt mỏi của một ngày lao động vất vả. Bà Hà Thị Phượng, Bí thư Chi bộ thôn Thống Nhất, xã Hải Lạng, cho biết: Thời gian qua, phong trào xây dựng đời sống văn hóa luôn nhận được sự hưởng ứng tích cực của người dân trên địa bàn. Thôn Thống Nhất đã thành lập được 5 CLB văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, gồm dân vũ, hát soọng cô, bóng chuyền hơi, thể hình và liên thế hệ tự giúp nhau, với gần 300 thành viên.
Giờ đây người dân thôn Thống Nhất đến nhà văn hóa không phải vì phong trào, hay thông qua sự vận động của các đoàn thể, mà vì thấy việc tập luyện giúp khỏe hơn, vui hơn. Nhà văn hóa thôn vì thế không còn là nơi “mở cửa khi có việc” mà đã trở thành điểm hẹn quen thuộc hằng ngày, nơi người dân rèn luyện sức khỏe, gắn kết tình làng, nghĩa xóm. Cũng chính từ những buổi tập luyện giản dị ấy đã tạo nên sự đoàn kết, góp phần thực hiện có hiệu quả các nội dung phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Đến nay, thôn có trên 97% hộ đạt "Gia đình văn hóa", 92% hộ gia đình đạt danh hiệu “Ông bà mẫu mực, con cháu hiếu thảo” và trên 90% người dân tham gia các hoạt động văn hóa, thể dục thể thao thường xuyên.
Ông Lục Văn Long, Chủ tịch UBND xã Hải Lạng, cho biết: Thời gian gần đây, kinh tế địa phương đã có bước phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được nâng lên cả về vật chất và tinh thần. Toàn xã hiện có 2 trung tâm văn hóa và 12/12 thôn có nhà văn hóa, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng của nhân dân. Về cơ sở thể thao, toàn xã có 2 sân bóng đá, 5 sân bóng chuyền hơi, 4 sân cầu lông trong nhà văn hóa và 2 sân pickleball. Các thiết chế văn hóa, thể thao được khai thác, sử dụng tương đối hiệu quả; bình quân mỗi nhà văn hóa phục vụ 300-400 lượt người/tháng, vào các dịp lễ, tết số lượng người tham gia tăng 2-3 lần.
Trên cơ sở đó, các tiêu chí về phát triển văn hóa ở xã Hải Lạng từng bước được triển khai và đạt kết quả tích cực. Trên 70% người dân trong xã tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao; tỷ lệ thôn đạt danh hiệu “Thôn văn hóa” đạt 91,6%, tỷ lệ hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” đạt 97,8%, đạt và vượt chỉ tiêu đề ra. Thời gian tới, xã Hải Lạng sẽ tiếp tục quan tâm đầu tư cơ sở vật chất phục vụ tập luyện và thi đấu thể thao, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân.
Còn tại xã Đường Hoa, sau sáp nhập và ổn định tổ chức bộ máy, địa phương đã chủ động rà soát và đầu tư chỉnh trang lại hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở, nhằm tối ưu hóa công năng sử dụng. Đến nay, xã đã hoàn thành việc nâng cấp Trung tâm Văn hóa - Thể thao Trúc Bài Sơn; khu văn hóa, sân thể thao các thôn Đại Quang, Đường Hoa 9 và Đường Hoa 4. Các công trình này không chỉ tạo không gian sinh hoạt cho người dân, mà còn là nơi tổ chức lễ hội, quảng bá cảnh quan công cộng phục vụ du lịch.
Song song với đầu tư hạ tầng, công tác gìn giữ và phục dựng văn hóa phi vật thể cũng được xã quan tâm, chú trọng. Theo đó, xã đã phục dựng thành công Lễ hội Khỏi Kêm - Lễ cúng mở cửa rừng; duy trì hiệu quả 4 CLB văn hóa dân gian, gồm: Thêu truyền thống, thổi kèn đồng, nghi lễ cấp sắc dân tộc Dao, chữ nôm Dao; thành lập CLB văn nghệ hát ví, hát nhà tơ (hát cửa đình)...
Ông Nguyễn Sơn Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Đường Hoa, cho biết: Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục triển khai đề án Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững giai đoạn 2026-2030. Trọng tâm là xây dựng Làng văn hóa dân tộc Dao Thanh Y tại thôn Mố Kiệc kết hợp khai thác vẻ đẹp dòng sông ánh sáng suối đá Trúc Bài Sơn; xây dựng Nhà văn hóa cộng đồng người Dao; tổ chức hội thi các CLB văn hóa văn nghệ dân gian xã Đường Hoa; tổ chức Lễ hội Trà Đường Hoa, Lễ hội xuống đồng....
Những bước đi bài bản của các địa phương trong toàn tỉnh đã góp phần nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho người dân, hoàn thiện vững chắc tiêu chí văn hóa trong hành trình xây dựng NTM của từng địa phương nói riêng, của Quảng Ninh nói chung.
