Trải qua ngót một thế kỷ hình thành và phát triển, dòng chảy văn hóa ngành Than với nền tảng “Kỷ luật và Đồng tâm” không chỉ được hun đúc nơi tầng than, đường lò; mà đã và đang được nuôi dưỡng, trao truyền bền bỉ qua từng thế hệ ngay trong chính những nếp nhà của người thợ mỏ.
Có về các khu tập thể công nhân hay những làng mỏ truyền thống tại Cẩm Phả, Hạ Long, Uông Bí mới cảm nhận rõ cái “chất mỏ” thấm đượm trong từng nếp sống. Văn hóa ngành Than không phải là những khái niệm trừu tượng, nó hiện hữu sinh động từ chiếc xe ca đón thợ đúng giờ, bộ quần áo bảo hộ được giặt giũ tinh tươm, cho đến bữa cơm chiều luôn nóng hổi chờ người chồng, người cha đi ca kíp về sum họp, quây quần.
Một trong những nét đẹp văn hóa độc đáo, mang tính đặc trưng riêng biệt của Vùng mỏ Quảng Ninh chính là tính kế thừa. Tại rất nhiều gia đình thợ mỏ hiện nay, dòng chảy nghề nghiệp chưa bao giờ đứt quãng, với những đại gia đình có đến 3, thậm chí 4 thế hệ cùng gắn bó với hòn than.
Trong những câu chuyện bên mâm cơm tối của các gia đình thợ mỏ, bên cạnh chuyện gia đình, luôn đan xen câu chuyện về nghề, sự sẻ chia kinh nghiệm và niềm vui khi từng tấn than, mét lò được hoàn thành. Những lời dặn dò của thế hệ đi trước về công tác an toàn, về tình đồng đội nơi gương sản xuất cứ thế thấm vào máu thịt các thế hệ trẻ một cách tự nhiên. Đó chính là bệ phóng tinh thần vững chắc để những người con đất mỏ tự nguyện viết đơn tình nguyện vào ngành Than, tiếp bước cha anh làm giàu cho quê hương. Chính sự vun vén thầm lặng ấy đã tạo nên một sợi dây gắn kết vô hình nhưng cực kỳ bền chặt. Sự kỷ luật mang tính đặc thù công nghiệp của ngành Than đã tự nhiên thẩm thấu vào nếp sinh hoạt của mỗi gia đình, rèn giũa cho những đứa trẻ vùng mỏ tính tự lập, ngay thẳng và lòng nhân ái ngay từ thuở niên thiếu.
Thợ lò Nguyễn Mạnh Hùng, phân xưởng Than 2, Công ty Than Dương Huy chia sẻ: Tôi tự hào vì được sinh ra trong gia đình có ông nội và bố cùng làm thợ mỏ ngành Than. Kế nghiệp ông và bố là mục tiêu của tôi ngay từ khi còn là một cậu bé. Nghề mỏ mang lại cho gia đình tôi nhiều thứ, nhưng đáng trân quý hơn cả là sự nền nếp trong gia đình. Mọi người trong gia đình tôi luôn yêu thương, đùm bọc lẫn nhau, cùng sẻ chia những khó khăn trong cuộc sống. Chính nền tảng gia đình đã theo tôi vào những ca sản xuất, ở đó, sự kỷ luật và văn hóa sẻ chia đã giúp anh em thợ lò chúng tôi gắn bó nhau như người một nhà.
Ở vùng đất mỏ này, sự thấu hiểu và sẻ chia của người hậu phương cũng chính là mạch ngầm nuôi dưỡng nên những kỷ lục sản xuất. "Làm vợ thợ mỏ là học cách kiên nhẫn và biết sẻ chia. Giữ cho nếp nhà bình yên, cơm ngon canh ngọt, con cái ngoan ngoãn, chính là cách tốt nhất để chồng vững tâm vào ca, bảo đảm an toàn và năng suất" - chị Nguyễn Thị Nhung, vợ thợ lò tiêu biểu Đỗ Văn Lợi (Công ty Than Hòn Gai - TKV) chia sẻ.
Những năm qua, thực hiện chủ trương của tỉnh Quảng Ninh và Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), đời sống của người lao động ngành Than đã có bước phát triển vượt bậc. Những khu chung cư thợ mỏ khang trang, hiện đại với đầy đủ tiện ích như thư viện, phòng tập thể thao, công viên đã thay thế hoàn toàn cho những lán trại, khu tập thể dột nát năm xưa. Việc giữ gìn những giá trị cốt lõi của văn hóa thợ mỏ từ góc độ gia đình càng được các cấp ủy Đảng, Công đoàn ngành Than đặc biệt quan tâm, với các phong trào thi đua như: “Gia đình thợ mỏ tiêu biểu”, “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” được triển khai sâu rộng, trở thành chất xúc tác quan trọng để mỗi nếp nhà thợ mỏ thêm gắn kết. Giữa phố phường hiện đại, “đốm lửa nhỏ” là những gia đình 2 thế hệ, 3 thế hệ là thợ mỏ như vậy đã “giữ lửa” truyền thống, tạo nên nét văn hoá cộng đồng Đất Mỏ, để những người trẻ lớn lên, trưởng thành và tiếp tục xây dựng vùng than đẹp giàu.
Văn hóa ngành Than là tài sản tinh thần vô giá, là một phần cấu thành nên bản sắc văn hóa của tỉnh Quảng Ninh. Để dòng chảy văn hóa ấy mãi trường tồn, việc giữ gìn ngọn lửa gia đình, phát huy giá trị từ những nếp nhà thợ mỏ chính là chiếc "neo" vững chắc nhất. Bởi khi mỗi nếp nhà luôn tràn ngập tiếng cười, sự thấu hiểu và lòng tự hào nghề nghiệp, thì nguồn than sẽ luôn tuôn chảy, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng cho Tổ quốc và xây dựng Quảng Ninh ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại.
