Hơn 250 người đã tham gia một thử nghiệm thuốc tại CHDC Congo nhằm ngăn họ mắc Ebola sau khi tiếp xúc với virus, trong bối cảnh nước này đang đối mặt với đợt bùng phát Ebola nghiêm trọng nhất từ trước đến nay. Thuốc thử nghiệm nhắm vào virus Bundibugyo - tác nhân gây đợt dịch hiện nay và hiện chưa có vaccine hay phương pháp điều trị nào được phê duyệt đặc hiệu.
Thử nghiệm bắt đầu từ tháng 7 tại tỉnh Ituri, miền Đông Congo, tâm dịch hiện nay. Những người tham gia gồm các trường hợp đã tiếp xúc với bệnh nhân Ebola trong đợt bùng phát này, trong đó có nhân viên y tế và người thân của bệnh nhân.
Kể từ khi dịch được công bố vào giữa tháng 5, Congo đã ghi nhận ít nhất 8.300 ca được xác nhận, trong đó có khoảng 4.000 trường hợp tử vong. Dịch đã lan tới bảy tỉnh và theo giới chức, tốc độ lây lan vẫn vượt quá khả năng truy vết và kiểm soát.
Thuốc đang được thử nghiệm là obeldesivir, một loại thuốc kháng virus dạng viên do Gilead phát triển. Thuốc được sử dụng ngay sau khi một người bị nghi đã tiếp xúc với virus nhằm ngăn bệnh phát triển. Phương pháp này được gọi là dự phòng sau phơi nhiễm, hay còn gọi là PEP.
Ngăn bệnh phát triển trước khi có triệu chứng
Một người tham gia, đề nghị được giấu tên, thử nghiệm EBO-PEP cho biết bà đăng ký tham gia vào tháng 8 sau khi chồng có kết quả xét nghiệm dương tính với Ebola. Cho đến nay, theo bà, không thành viên nào trong gia đình xuất hiện triệu chứng.
“Tôi nhận ra rằng chỉ cần chạm vào chồng mình - mà tôi đã chạm vào anh ấy và mọi thứ - thì tôi đã là người tiếp xúc trực tiếp. Tôi cũng có thể truyền căn bệnh lây nhiễm này. Tôi có thể đã bị nhiễm” - người phụ nữ nói.
Bà cho biết từng biết những gia đình mà gần như tất cả thành viên bị lây bệnh sau khi một người có kết quả dương tính với Ebola. Tuy nhiên, gia đình bà đến nay vẫn chưa có ai xuất hiện triệu chứng.
Ebola chỉ lây truyền sau khi người bệnh bắt đầu có triệu chứng. Những người đã tiếp xúc với bệnh nhân vì thế phải chờ để xác định liệu họ có phát bệnh hay không. Trong khi đó, việc tìm kiếm những người có nguy cơ cao đang ủ virus Bundibugyo - hay còn gọi là truy vết tiếp xúc - là đặc biệt khó khăn tại Congo.
Thử nghiệm được tiến hành như thế nào?
Thử nghiệm do tổ chức y tế phi lợi nhuận ALIMA điều phối, đặt mục tiêu tuyển gần 1.000 người lớn và trẻ em trên 12 tuổi. Những người này phải từng tiếp xúc với một ca Ebola được xác nhận trong vòng năm ngày trước đó nhưng chưa có triệu chứng. Một nửa số người tham gia sẽ được dùng giả dược - sản phẩm không chứa hoạt chất điều trị - để làm nhóm đối chứng.
Theo bác sĩ Godefroid Basara, thành viên nhóm nghiên cứu, những người tham gia được theo dõi trực tiếp trong 21 ngày và tiếp tục được gọi điện kiểm tra lần cuối sau 42 ngày. ALIMA cho biết nếu người tham gia bắt đầu xuất hiện triệu chứng, họ sẽ lập tức được điều trị hỗ trợ, phương pháp đã cho thấy hiệu quả hơn khi bệnh được phát hiện sớm.
Nếu obeldesivir chứng minh được hiệu quả, thuốc có thể giúp cắt đứt chuỗi lây nhiễm bằng cách ngăn bệnh phát triển ở những người vừa tiếp xúc với virus.
“Phương pháp này khác với vaccine, vốn có thể mất nhiều ngày hoặc nhiều tuần mới tạo được khả năng bảo vệ. Nó cũng khác điều trị chữa bệnh vì được dành cho những người chưa xuất hiện triệu chứng” - bác sĩ Guilavogui Jean Paul Yassa, điều phối viên nghiên cứu của ALIMA, giải thích.
Bác sĩ Jacques Zawadi, người tham gia điều tra nghiên cứu tại trung tâm thử nghiệm của ALIMA, cho biết phần lớn người tham gia đều sẵn sàng hợp tác. Tuy nhiên, việc thuyết phục những người sống xa trung tâm đăng ký thử nghiệm vẫn gặp nhiều khó khăn. Nghiên cứu đôi khi còn bị gián đoạn khi người tham gia nhận tin thành viên trong gia đình đã tử vong vì Ebola.
“Đây là thách thức lớn nhất mà chúng tôi phải đối mặt. Khi một người bị ảnh hưởng nặng nề về cảm xúc, không dễ để giải thích và bảo đảm rằng họ quay trở lại nghiên cứu” - bác sĩ Zawadi nói.
Các đối tác tham gia thử nghiệm còn có Viện Nghiên cứu Y sinh Quốc gia Congo và Viện ANRS về các bệnh truyền nhiễm mới nổi của Pháp.
Nhân viên y tế tuyến đầu đối mặt nguy cơ cao
Trong lúc các vaccine mới tiếp tục được phát triển, Congo đã bắt đầu tiêm vaccine Ervebo cho nhân viên y tế. Loại vaccine này từng có hiệu quả trong các đợt Ebola trước đây do một chủng virus phổ biến hơn gây ra. Giới chức cho biết, Ervebo có thể tạo ra một mức độ bảo vệ nhất định trước virus Bundibugyo, nhưng khả năng thực sự ngăn ngừa bệnh vẫn đang được nghiên cứu.
Ngày 1/10, tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) cho biết một nhân viên của tổ chức có kết quả xét nghiệm dương tính với Ebola và đang được sơ tán sang Hà Lan. Trước đó, vào tháng 6, một bác sĩ nhân đạo làm việc với ALIMA cũng được xác định mắc Ebola sau khi trở về Pháp từ một trong những điểm nóng của dịch.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết đợt bùng phát hiện nay tiếp tục lan nhanh hơn khả năng truy vết và kiểm soát, đồng thời có thể vượt qua đợt dịch Ebola tại Tây Phi giai đoạn 2014-2016 về quy mô. Đợt dịch khi đó khiến khoảng 11.000 người tử vong và là đợt Ebola gây chết người nhiều nhất từng được ghi nhận.
