Ngày 6/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã nghe Tờ trình của Chính phủ, Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đồng thời thảo luận tại tổ về Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương. Các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) thống nhất cao với sự cần thiết thành lập thành phố Quảng Ninh, cho rằng đây là bước đi phù hợp nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về tổ chức không gian phát triển mới, phát huy hiệu quả các tiềm năng, lợi thế đặc thù của địa phương.
Quảng Ninh hội đủ điều kiện thành lập thành phố trực thuộc Trung ương
Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, việc thành lập thành phố Quảng Ninh bảo đảm đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý; phù hợp với Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn, Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng, Quy hoạch tỉnh và Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh.
Theo Tờ trình, Quảng Ninh có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước; là địa phương duy nhất có đường biên giới cả trên bộ và trên biển với Trung Quốc, sở hữu cửa khẩu quốc tế, tạo lợi thế nổi trội trong phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại song phương và trung chuyển hàng hóa quốc tế. Cùng với đó, hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại với đầy đủ các loại hình đường bộ, đường biển, đường hàng không đã tạo nền tảng quan trọng để Quảng Ninh phát triển nhanh và bền vững. Năm 2025, GRDP của tỉnh chiếm 2,87% quy mô nền kinh tế cả nước và 9,4% GRDP vùng Đồng bằng sông Hồng; đóng góp 4,1% vào tăng trưởng của cả nước và 11,3% tăng trưởng của vùng. Toàn tỉnh hiện có 247 dự án FDI với tổng vốn đăng ký hơn 17 tỷ USD, đứng thứ 7 cả nước và thứ 4 vùng Đồng bằng sông Hồng. Đáng chú ý, Chính phủ khẳng định Quảng Ninh đã đáp ứng đầy đủ 5/5 điều kiện theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 và 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương theo Nghị quyết số 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Thẩm tra nội dung này, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội thống nhất với đề xuất của Chính phủ; đồng thời đề nghị địa phương chủ động chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về tổ chức bộ máy, nhân sự, con dấu và cơ sở vật chất để chính quyền đô thị mới có thể đi vào hoạt động ngay sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết.
Thảo luận tại tổ, các ĐBQH bày tỏ sự đồng tình cao với chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh. Nhiều ý kiến cho rằng, việc nâng cấp đơn vị hành chính không chỉ mang ý nghĩa về mặt tổ chức bộ máy, mà quan trọng hơn là tạo lập một không gian phát triển mới, phát huy hiệu quả hơn các tiềm năng, lợi thế đặc thù của Quảng Ninh trong giai đoạn phát triển mới.
Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) đề xuất định hướng phát triển thành phố Quảng Ninh theo mô hình đô thị di sản, kinh tế biển và an ninh biên giới đa cực. Theo đại biểu, Quảng Ninh có lợi thế nổi trội khi sở hữu hệ thống giao thông hiện đại, là cửa ngõ kết nối ASEAN với Đông Bắc Á, đồng thời có đầy đủ điều kiện để phát triển kinh tế biển, kinh tế cửa khẩu và công nghiệp văn hóa. Đại biểu kiến nghị Quảng Ninh nghiên cứu cơ chế phát triển kinh tế xanh, tăng cường kiểm soát môi trường tại vùng đệm Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - Cái Bầu; thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái cao cấp, công nghiệp văn hóa, kinh tế ban đêm và từng bước chuyển dịch khỏi các ngành sử dụng nhiều năng lượng hóa thạch. Cùng với đó là phân cấp mạnh hơn trong quản lý khu kinh tế cửa khẩu, cảng biển nước sâu gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực Đông Bắc.
Đại biểu Lý Thị Lan (Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang) cho rằng, việc thành lập thành phố Quảng Ninh phù hợp với chủ trương của Trung ương về tổ chức lại không gian phát triển, xây dựng các cực tăng trưởng mới và tăng cường liên kết vùng. Theo đại biểu, đây là thời điểm thích hợp để thể chế hóa chủ trương của Đảng, tạo điều kiện để Quảng Ninh phát huy mạnh hơn vai trò là cực tăng trưởng biển, biên giới và cửa ngõ quốc tế phía Bắc, gắn phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia.
Ở góc độ phát triển đô thị, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) đánh giá Quảng Ninh đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện, tiêu chuẩn trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Đại biểu dẫn chứng, năm 2025 tỉnh đạt tốc độ tăng trưởng GRDP 11,89%, GRDP bình quân đầu người khoảng 257 triệu đồng, thuộc nhóm cao của cả nước. Cùng với những cơ hội mới, Quảng Ninh cũng sẽ đối mặt với nhiều yêu cầu cao hơn về phát triển đô thị. Do đó, cần tiếp tục đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, nhất là giao thông, y tế, giáo dục, xử lý rác thải, nước thải và các dịch vụ công thiết yếu để đáp ứng yêu cầu của một đô thị trực thuộc Trung ương trong tương lai.
Đặt nền tảng cho một đô thị hiện đại, phát triển bền vững
Bên cạnh việc đánh giá cao tiềm năng, lợi thế và các điều kiện thành lập thành phố trực thuộc Trung ương của Quảng Ninh, nhiều ĐBQH cũng nhấn mạnh yêu cầu chuẩn bị kỹ lưỡng cho giai đoạn phát triển tiếp theo, trong đó trọng tâm là nâng cao chất lượng quản trị đô thị, hoàn thiện bộ máy chính quyền và bảo đảm chất lượng cuộc sống của người dân...
Đại biểu Nguyễn Văn Quảng (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh không chỉ có ý nghĩa đối với từng địa phương mà còn mở ra động lực phát triển mới cho cả vùng. Đại biểu đề nghị Nghị quyết của Quốc hội cần xác định rõ trách nhiệm của Chính phủ và địa phương trong việc tiếp tục hoàn thiện các tiêu chuẩn, điều kiện, đồng thời xây dựng lộ trình cụ thể để nâng cao chất lượng đô thị. Theo đại biểu, mục tiêu cuối cùng không chỉ là thay đổi mô hình đơn vị hành chính mà phải tạo động lực phát triển mới, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, xứng tầm vị thế của một thành phố trực thuộc Trung ương.
Cùng quan điểm, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai cho rằng, mô hình thành phố trực thuộc Trung ương đòi hỏi yêu cầu cao hơn về tổ chức bộ máy và năng lực quản trị. Vì vậy, cần rà soát, kiện toàn đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phù hợp với mô hình chính quyền đô thị, bảo đảm hoạt động thông suốt, hiệu lực, hiệu quả. Đồng thời, quá trình chuyển đổi không được làm gián đoạn hoạt động của các cơ quan nhà nước hay ảnh hưởng đến việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp; đồng thời cần có phương án sử dụng hiệu quả trụ sở và tài sản công sau sắp xếp.
Đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) đề nghị quan tâm nâng cao năng lực quản lý đô thị cho đội ngũ cán bộ cơ sở; chú trọng bảo tồn, phát huy các giá trị di sản, gìn giữ bản sắc văn hóa và chăm lo đời sống đồng bào dân tộc thiểu số. Đối với Quảng Ninh, đại biểu cho rằng, quá trình phát triển đô thị cần bảo đảm hài hòa giữa các vùng, không để gia tăng khoảng cách về mức sống giữa khu vực đô thị với miền núi, nông thôn.
Ở góc độ quốc phòng, an ninh, đại biểu Hoàng Ngọc Định (Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang) nhận định, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ tạo thêm động lực phát triển kinh tế - xã hội, song cũng đặt ra những yêu cầu mới trong bảo đảm quốc phòng, an ninh và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội. Đại biểu đề nghị Quảng Ninh cần chú trọng quản lý người nước ngoài, kiểm soát gia tăng dân số cơ học, bảo đảm an ninh khu vực biên giới, biển đảo; chủ động ứng phó với các nguy cơ về ô nhiễm môi trường, tội phạm phi truyền thống và an ninh mạng trong quá trình phát triển đô thị thông minh. Đồng thời, các công trình hạ tầng trọng điểm như cảng biển, sân bay, hệ thống giao thông, khu đô thị mới cần được thẩm định chặt chẽ về yêu cầu quốc phòng, an ninh.
Các ý kiến tại nghị trường đều thống nhất cao với chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh, đồng thời đặt ra những yêu cầu cụ thể để bảo đảm sự phát triển bền vững sau khi thành lập. Không chỉ mở rộng không gian phát triển, mô hình thành phố trực thuộc Trung ương còn được kỳ vọng tạo điều kiện để Quảng Ninh phát huy hiệu quả hơn các lợi thế về kinh tế biển, kinh tế cửa khẩu, công nghiệp, logistics, du lịch và di sản; đồng thời nâng cao chất lượng quản trị, chất lượng sống của người dân, củng cố vững chắc quốc phòng, an ninh và từng bước xây dựng một đô thị xanh, thông minh, hiện đại, có sức cạnh tranh ở tầm khu vực.
