Sự phổ biến nhanh của các sản phẩm AI như ChatGPT cùng định giá tăng vọt của các tập đoàn công nghệ đã tạo nên làn sóng chuyển dịch mạnh mẽ trong giáo dục đại học, biến trí tuệ nhân tạo thành chuyên ngành mới đầy hấp dẫn tại nhiều trường lớn ở Mỹ.
Trong vài năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã bước ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm để trở thành tâm điểm của đời sống công nghệ. Sự ra đời của những sản phẩm phổ biến như ChatGPT cùng sự bùng nổ giá trị của các công ty dẫn đầu trong lĩnh vực này, điển hình là Nvidia, đã khiến AI trở thành xu hướng không thể bỏ qua. Khi các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu đầu tư hàng tỉ USD cho phát triển nền tảng AI, nhu cầu nhân lực chất lượng cao đang tăng mạnh, và điều này nhanh chóng lan tới các trường đại học.
Tại nhiều cơ sở giáo dục lớn của Mỹ, sự thay đổi diễn ra với tốc độ đáng chú ý. Những chương trình truyền thống của ngành Khoa học Máy tính từng thống trị trong nhiều năm nay bắt đầu đối mặt sự cạnh tranh ngày càng rõ rệt từ các chuyên ngành mới về AI. Lý do quan trọng nằm ở sự dịch chuyển của thị trường tuyển dụng: Các doanh nghiệp đang tìm kiếm những người hiểu cách xây dựng, vận hành và định hình các hệ thống AI thay vì chỉ thành thạo lập trình cơ bản. Điều này dẫn tới việc sinh viên muốn nắm bắt cơ hội và tìm kiếm con đường có tiềm năng mở rộng hơn trong tương lai.
Ngành học với tương lai hứa hẹn
Sự trỗi dậy của các chuyên ngành AI trong các trường đại học lớn của Mỹ cho thấy một bước chuyển rõ rệt trong tư duy đào tạo. Khi những sản phẩm như ChatGPT trở thành công cụ phổ biến đối với hàng trăm triệu người dùng, sinh viên hiểu rằng AI đã tiến gần với đời sống hơn bao giờ hết. Điều này tạo ra sức hút mới mẻ đối với những người trẻ đang tìm kiếm ngành học có khả năng bảo đảm cơ hội nghề nghiệp lâu dài trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng.
Trong hai năm gần đây, hàng chục trường đại học trên khắp nước Mỹ đã công bố các khoa, bộ môn và chương trình đào tạo mới liên quan đến AI. Một ví dụ nổi bật đến từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) với chuyên ngành “A.I. and decision-making” (Trí tuệ nhân tạo và ra quyết định). Chỉ sau một thời gian ngắn triển khai, đây đã trở thành chuyên ngành đại học lớn thứ hai tại trường, chỉ sau ngành Khoa học Máy tính. Sinh viên nơi đây được học cách phát triển hệ thống AI, đồng thời tìm hiểu mối quan hệ giữa con người, robot và môi trường, phản ánh sự phát triển mang tính liên ngành mà AI đòi hỏi.
Ở Đại học California tại San Diego (Mỹ), chuyên ngành AI mới cũng thu hút sự quan tâm lớn khi nhiều sinh viên năm nhất đăng ký từ những học kỳ đầu tiên. Tại Đại học South Florida, hơn 3.000 sinh viên đã ghi danh vào trường mới về AI và an ninh mạng. Một số trường khác lại phát triển hướng đào tạo mang tính xã hội học, như Đại học New York tại Buffalo với khoa “A.I. and society”, mở ra cách tiếp cận khác dành cho sinh viên quan tâm đến ảnh hưởng của AI trong chính sách, quản trị và môi trường.
Làn sóng AI thu hút sinh viên chủ yếu vì họ nhìn thấy cơ hội nghề nghiệp rõ ràng. Khi Amazon, Microsoft, Google và Meta chi hàng tỉ đô la vào AI, sinh viên hiểu rằng, thị trường sẽ cần những nhà chuyên môn có khả năng làm việc với dữ liệu, mô hình máy học và thiết kế hệ thống tự động. Các chương trình AI mang đến hướng đi sát thực tế, từ các khóa học nền tảng về học máy cho tới các môn đào tạo về tác động xã hội của AI.
Nhiều sinh viên chia sẻ rằng, họ chọn AI thay vì Khoa học Máy tính truyền thống vì ngành học mới mang lại cảm giác “đúng thời điểm”. Việc tiếp xúc với chatbot, mô hình sinh ngôn ngữ hay các công cụ xử lý dữ liệu lớn khiến họ muốn hiểu sâu hơn cách vận hành của công nghệ đang làm thay đổi thế giới. Các chương trình AI cũng cho phép họ ứng dụng kiến thức vào nhiều lĩnh vực như sinh học, y tế, kinh tế và chính sách công, giúp mở rộng hướng phát triển sự nghiệp.
Một số sinh viên cho biết nếu AI chưa được mở thành ngành độc lập, họ có thể sẽ chọn Khoa học Máy tính. Tuy vậy, sự xuất hiện của các chương trình đào tạo AI với thương hiệu rõ ràng đã tạo cảm giác khác biệt và mang lại sự an tâm về khả năng nghề nghiệp trong tương lai. Việc các trường đại học chủ động đi đầu trong đào tạo AI cũng củng cố niềm tin rằng, đây là ngành học đang trở thành trọng tâm của kỷ nguyên giáo dục mới.
Xu hướng và Thách thức trong Khoa học Máy tính
Trong khoảng 15 năm qua, Khoa học Máy tính từng là một trong những ngành phát triển mạnh nhất tại các trường đại học Mỹ. Sự bùng nổ của điện thoại thông minh, mạng xã hội và nhu cầu tuyển dụng lớn đã khiến số lượng sinh viên tốt nghiệp tăng từ khoảng 65.000 lên gần 173.000 chỉ trong một thập kỷ. Đây từng là con đường gần như mặc định cho sinh viên theo đuổi lĩnh vực công nghệ. Tuy nhiên, viễn cảnh này đang có nhiều thay đổi rõ rệt khi sự nổi lên của AI làm dịch chuyển cả nhu cầu đào tạo và thị trường tuyển dụng.
Theo khảo sát của Computing Research Association, mùa Thu năm nay có tới 62% chương trình đào tạo ngành tính toán báo cáo số lượng sinh viên nhập học giảm. Điều này cho thấy sự thay đổi trong nhận thức của sinh viên về tương lai ngành nghề. Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất là lo ngại về khả năng tìm việc trong bối cảnh nhiều công ty công nghệ lớn đang cắt giảm nhân sự. Hàng ngàn kỹ sư phần mềm tại nhiều tập đoàn đã bị cho thôi việc, tạo nên tâm lý bất an trong nhóm sinh viên năm cuối và tân cử nhân.
Các công ty công nghệ cũng bắt đầu yêu cầu kỹ sư phần mềm sử dụng công cụ AI để hỗ trợ viết mã, khiến vị trí lập trình viên cấp thấp đứng trước nguy cơ thu hẹp. Khi nhiều quy trình được tự động hóa bằng công nghệ máy học và các hệ thống như mô hình sinh mã, ngành Khoa học Máy tính không còn giữ vai trò duy nhất như trước đây. Điều này tạo ra sự phân tán trong lựa chọn của sinh viên, khi họ đánh giá rằng, các nhóm ngành AI mang lại khả năng thích ứng cao hơn trước thay đổi của thị trường.
Khảo sát của CRA cũng cho thấy, 66% chương trình đào tạo ghi nhận tình trạng sinh viên tốt nghiệp ngành tính toán gặp khó khăn tìm việc làm hơn so với trước. Những người phụ trách đào tạo tại các trường như Rochester Institute of Technology cho biết, điều này thể hiện rõ ngay cả ở nhóm sinh viên có năng lực nổi bật. Khi thị trường đặt kỳ vọng cao hơn vào việc ứng dụng AI trong mọi lĩnh vực, các kỹ năng liên quan trực tiếp tới AI trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Sự suy giảm của Khoa học Máy tính không đồng nghĩa ngành này mất đi vị thế, nhưng phản ánh nhu cầu đang trở nên chuyên sâu hơn. Các chương trình đào tạo mới hiện tập trung nhiều vào lĩnh vực như học máy, dữ liệu lớn, mô hình hóa và tác động xã hội của công nghệ AI. Một số trường duy trì ngành Khoa học Máy tính nhưng phân tách thành nhiều nhánh chuyên môn hóa, tạo điều kiện để sinh viên định hướng rõ ràng hơn thay vì đi theo lối đào tạo rộng như trước.
Xu hướng này được xem là dấu hiệu của thời kỳ mới, nơi công nghệ AI đang chi phối hoạt động của doanh nghiệp và cả đào tạo đại học. Các chuyên ngành AI ngày càng thu hút sinh viên không chỉ vì yếu tố nghề nghiệp mà còn do tính liên ngành, mở ra cơ hội làm việc trong y tế, sinh học, môi trường và chính sách. Sự phát triển này đặt ra thách thức cho ngành Khoa học Máy tính truyền thống trong việc tái định vị vai trò và cập nhật nội dung đào tạo để phù hợp với bối cảnh mới.
