Nếp nhà truyền thống, ẩm thực và nhịp sống của đồng bào dân tộc Tày đã góp phần thu hút du khách đến Bản Cáu (xã Lục Hồn). Song từ điểm ghé thăm, đến sản phẩm, để có được lịch trình và sự tham gia của cộng đồng, góp phần thúc đẩy du lịch cộng đồng phát triển vẫn cần những bước đi bài bản.
Trong tour mẫu tổ chức vào tháng 4/2026 thuộc dự án do Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) hỗ trợ, du khách Nhật Bản đến Bản Cáu được tham quan nhà truyền thống, tự tay đồ xôi ngũ sắc, học đan nong tre... Qua những công việc quen thuộc, khách có dịp gần gũi hơn với chủ nhà.
Thông qua tour mẫu, các chuyên gia cùng cộng đồng thử nghiệm cách đón khách, tổ chức, đánh giá trải nghiệm để hoàn thiện sản phẩm du lịch. Kết quả bước đầu cho thấy, người dân có thể trực tiếp phục vụ khách du lịch.
Bên cạnh hoạt động trải nghiệm, không gian làng bản cũng giàu sức gợi. Qua khảo sát thực tế, lối đi từ đình Lục Nà men qua ruộng đồng, vườn cây, dẫn tới những nếp nhà gạch đất mộc mạc. Cảnh quan ấy gợi mở hành trình tìm hiểu nếp sống của đồng bào dân tộc Tày, thưởng thức ẩm thực, thử sức với nghề thủ công. Từ đầu năm đến nay, Bản Cáu đã đón gần 20 đoàn tham quan, bước đầu tạo sức hút cho điểm đến.
Cùng với sức hấp dẫn từ văn hóa là kỳ vọng sinh kế của người dân. Theo bà Lý Thị Hoàng (người dân Bản Cáu), nét riêng của bản hiện diện trong nếp nhà, ẩm thực, sản vật, lời ca, tiếng đàn. Khai thác phù hợp những giá trị này sẽ mở thêm cơ hội để người dân tham gia phục vụ du khách, cải thiện sinh kế.
Cơ sở cho hướng khai thác ấy là Đề án bảo tồn, phát huy văn hóa Tày phục vụ du lịch cộng đồng được phê duyệt năm 2023. Bên cạnh tham quan đình Lục Nà, đề án hướng tới trải nghiệm nghề thủ công, lao động sản xuất, ẩm thực, văn nghệ, trò chơi dân gian. Tuy nhiên, để trở thành dịch vụ, cần xác định nghề nào còn người thực hành, hộ nào sẵn sàng hướng dẫn, nhóm khách nào phù hợp; đồng thời tôn trọng nếp sống bản địa, tránh biến phong tục, nghi lễ thành màn trình diễn gượng ép.
Từ định hướng đó, một chương trình nửa ngày có thể kết nối tham quan đình Lục Nà, tìm hiểu nhà truyền thống, thử đan lát và thưởng thức bữa cơm của người Tày. Trải nghiệm nông nghiệp theo mùa có thể nối dài hành trình tới ruộng bậc thang và điểm đến lân cận. Dẫu vậy, đây vẫn là khả năng cần thử nghiệm, chưa phải tour khai thác đồng bộ. Muốn trở thành sản phẩm, mỗi hoạt động phải rõ thời lượng, người phụ trách, giá dịch vụ, yêu cầu an toàn và lịch tổ chức để khách và chủ nhà cùng chủ động.
Tuy nhiên, trải nghiệm chỉ bền vững khi kết nối thành chuỗi dịch vụ cộng đồng. Một gia đình đón khách tìm hiểu nhà truyền thống, hộ khác chuẩn bị bữa ăn, người có tay nghề hướng dẫn thực hành, thanh niên hỗ trợ thuyết minh. Khi có đầu mối điều phối và cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch, các hộ mới có thêm động lực duy trì dịch vụ thường xuyên, thay vì chỉ phục vụ dịp cao điểm.
Để tạo nền tảng cho chuỗi dịch vụ ấy, xã Lục Hồn đang đầu tư hạ tầng, đào tạo nhân lực. Hạng mục mở rộng tuyến đường tham quan có tổng vốn gần 21,8 tỷ đồng đang được triển khai. Từ tháng 7/2025 đến tháng 9/2026, có 20 lượt người tham gia tập huấn kỹ năng du lịch. Mặc dù vậy, mô hình vẫn thiếu cơ sở lưu trú, doanh nghiệp, hoặc hợp tác xã vận hành thường xuyên; quy trình đón khách, niêm yết giá, thống kê doanh thu chưa hoàn thiện. Bởi vậy, đầu tư hạ tầng phải đi cùng phát triển sản phẩm, nâng chất lượng phục vụ và kết nối thị trường.
Từ thực tế ấy, xã Lục Hồn dự kiến lựa chọn ít nhất 5 hộ nòng cốt, xây dựng quy chế vận hành, chuẩn hóa tuyến đình Lục Nà - Bản Cáu với lịch trình, dịch vụ cụ thể. Năm 2027, địa phương hướng tới kiện toàn chủ thể vận hành, chuẩn hóa ít nhất một chương trình tham quan - trải nghiệm, tăng liên kết lữ hành. Kết nối Hội Mùa vàng, Hội Hoa sở, đỉnh Cao Xiêm, ruộng bậc thang còn có thể đưa Bản Cáu vào hành trình rộng hơn, thay vì chỉ là điểm dừng chân.
Sau cùng, thước đo du lịch cộng đồng không chỉ là lượng khách, mà còn ở chất lượng trải nghiệm và nguồn thu của người dân. Khi nhịp sống bản địa trở thành sản phẩm, mỗi hộ có vai trò rõ ràng, dịch vụ tìm được thị trường, Bản Cáu mới có thể biến sức hấp dẫn của làng dân tộc Tày thành sinh kế du lịch bền vững.
