Khai thác than gắn với bảo vệ, cải thiện môi trường sinh thái là một trong những định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV). Những năm qua, các đơn vị thành viên TKV đã đẩy mạnh cải tạo, trồng cây phủ xanh các bãi thải, góp phần hạn chế xói mòn, phát tán bụi và phục hồi cảnh quan vùng than.
Bãi thải Chính Bắc từng tiếp nhận khối lượng lớn đất đá thải của các mỏ than Núi Béo, Hà Tu, Hà Lầm và Xí nghiệp Than 917 thuộc Công ty Than Hòn Gai. Với địa hình cao hàng trăm mét, nhiều sườn dốc, nền đất đá nghèo dinh dưỡng và khả năng giữ nước kém, việc trồng cây tại đây gặp nhiều khó khăn. Từ năm 2007, công tác cải tạo, phục hồi môi trường tại bãi thải Chính Bắc được triển khai, tập trung san gạt, phân tầng, ổn định địa hình và trồng cây tại những khu vực đủ điều kiện. Đến năm 2012, TKV tiếp tục chỉ đạo các đơn vị liên quan mở rộng diện tích trồng cây. Sau nhiều năm thực hiện, bãi thải đã được phủ xanh trên diện tích hơn 150ha.
Hiện Công ty CP Than Núi Béo được giao quản lý, chăm sóc và bảo vệ diện tích cây xanh tại bãi thải Chính Bắc. Ông Nguyễn Xuân Toàn, Phó trưởng Phòng Đầu tư - Môi trường, Công ty CP Than Núi Béo, cho biết: “Ban đầu, đơn vị trồng cây keo để nhanh chóng phủ xanh các khu vực bãi thải. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng rừng, Công ty đã tiến hành trồng bổ sung các loại cây gỗ lớn như lát hoa, lim, thông. Việc này đòi hỏi nhiều công sức, nhất là bổ sung dinh dưỡng để cây sinh trưởng tốt”.
Việc duy trì những diện tích rừng đã hình thành cũng được Công ty chú trọng. Do địa hình rộng, nhiều tầng, một số khu vực khó tiếp cận, lực lượng bảo vệ thường xuyên tuần tra, phòng ngừa cháy rừng trong mùa hanh khô, kiểm tra cây bị gãy đổ hoặc sinh trưởng kém để kịp thời trồng bổ sung.
Tại vùng than Cẩm Phả, bãi thải Nam Đèo Nai cũng được cải tạo, phủ xanh sau nhiều năm phục vụ khai thác than. Hơn 40 năm tiếp nhận gần 300 triệu m³ đất đá của hai mỏ Đèo Nai và Cọc Sáu đã hình thành bãi thải cao khoảng 250m, kéo dài 3km, với nhiều sườn dốc lớn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.
Sau khi dừng đổ thải cuối năm 2003, công tác cải tạo được triển khai từ năm 2004. Bãi thải được san gạt, chia thành 8 tầng, xây dựng hệ thống thoát nước và trồng cây trên các mặt tầng, sườn dốc. Đến năm 2009, công tác hoàn nguyên hoàn thành với khoảng 120ha cây xanh được trồng. Đến nay, nhiều diện tích cây đã phát triển, góp phần ổn định bề mặt bãi thải và cải thiện môi trường khu vực. Công tác bảo vệ, duy trì diện tích cây xanh tại đây tiếp tục được quan tâm, nhất là sau những tác động của thời tiết cực đoan. Cơn bão Yagi tháng 9/2024 đã khiến nhiều cây bị gãy đổ. Công ty CP Than Đèo Nai - Cọc Sáu đã triển khai chăm sóc, trồng bổ sung để khôi phục diện tích bị thiệt hại. Bên cạnh đó, đơn vị đang tập trung thực hiện các hạng mục phục hồi môi trường tại những khu vực đã kết thúc khai thác, trong đó có mỏ Cọc Sáu.
Ông Nguyễn Tiến Hiệp, Phó trưởng Phòng Đầu tư - Môi trường, Công ty CP Than Đèo Nai - Cọc Sáu, cho biết: "Công ty đang tập trung củng cố hệ thống bờ kè, bãi thải trong. Sau khi hoàn thành các hạng mục này, chúng tôi sẽ triển khai trồng cây, phục hồi môi trường theo phương án đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt, từng bước phủ xanh các khu vực đã kết thúc khai thác và khu vực đổ thải”.
Trung bình mỗi năm, các mỏ than lộ thiên của TKV bóc xúc, đổ thải hơn 150 triệu m³ đất đá. Khối lượng đất đá lớn đòi hỏi các đơn vị phải thực hiện đồng bộ các giải pháp quản lý, bảo đảm an toàn bãi thải và phục hồi môi trường. Để thực hiện nhiệm vụ này, TKV dự kiến bố trí trên 1.500 tỷ đồng mỗi năm cho công tác bảo vệ môi trường, tập trung xử lý nước thải, kiểm soát bụi và cải tạo các khu vực khai thác. Riêng đối với công tác trồng cây, giai đoạn 2021-2025, TKV đã phủ xanh bình quân 150-200ha mỗi năm. Năm 2026, Tập đoàn tiếp tục triển khai kế hoạch trồng khoảng 250ha, ưu tiên các bãi thải, khai trường đã kết thúc hoạt động. Các đơn vị đồng thời chăm sóc, bảo vệ diện tích cây đã trồng nhằm nâng cao chất lượng rừng và hiệu quả phục hồi môi trường.
Việc cải tạo, phủ xanh các bãi thải mỏ đang từng bước khắc phục những tác động của hoạt động khai thác than đối với môi trường, góp phần phục hồi cảnh quan và bảo đảm an toàn tại các khu vực đã kết thúc khai thác. Những nỗ lực của ngành Than thể hiện trách nhiệm trong sử dụng tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường, phù hợp với định hướng phát triển xanh, bền vững của Quảng Ninh.
