AI đang nhanh chóng được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực tại Trung Quốc, từ công nghệ, sản xuất đến giáo dục và sáng tạo nội dung. Trong khi một bộ phận người lao động lo ngại mất việc khi AI ngày càng đảm nhiệm nhiều công việc, những người khác lại tìm cách tận dụng công nghệ này để thích nghi, trong bối cảnh nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang tăng trưởng chậm lại.
Anh Fei Zhaojun, một lập trình viên 40 tuổi ở Bắc Kinh, từng được hỏi liệu AI có thể sớm thay thế con người trong công việc lập trình. Hai tuần sau, anh mất việc cùng khoảng 160 đồng nghiệp.
Trường hợp như Fei đang ngày càng phổ biến khi AI được ứng dụng ngày càng rộng tại Trung Quốc, từ lập trình, viết kịch bản đến các công việc chân tay. Chính sách của chính phủ cũng đang thúc đẩy người dân và doanh nghiệp sử dụng AI và robot, buộc người lao động phải tìm cách thích nghi.
Fei từng hoài nghi AI có thể đảm nhiệm hoàn toàn công việc lập trình. Tuy nhiên, sau khi mất việc, anh cho rằng các lập trình viên tầm trung đang đối mặt với nguy cơ bị thay thế ngày càng rõ rệt.
“Ở thời điểm này, bạn phải sử dụng AI như mọi người khác đang sử dụng”, Fei nói.
Hiện anh đang tạm nghỉ việc và làm các video ngắn theo phong cách vlog về cuộc sống của những người bình thường, trong khi tìm hướng đi mới cho sự nghiệp. Anh chưa thể kiếm sống từ công việc này nhưng hy vọng những video của mình có thể giúp ích cho người khác.
AI thay đổi thị trường việc làm
AI đang nhanh chóng thay đổi nhiều lĩnh vực tại Trung Quốc. Các công cụ dịch thuật ngày càng phổ biến, khiến những chương trình đào tạo ngoại ngữ từng được ưa chuộng tại các trường đại học mất sức hút. Theo công ty nghiên cứu IDC, tỷ lệ doanh nghiệp công nghiệp Trung Quốc sử dụng các mô hình và “tác nhân” AI đã tăng lên 47,5% vào năm 2025, so với 9,6% năm 2024.
AI và robot cũng đang được đưa vào nhiều công việc khác, từ phân loại bưu kiện, điều tiết giao thông đến giao hàng. Theo chuyên gia Shujing He của Plenum, những công việc trước đây đòi hỏi đào tạo chuyên môn, đặc biệt trong phát triển phần mềm và sáng tạo nội dung, giờ đây có thể được thực hiện với sự hỗ trợ của AI, khiến người lao động trong các lĩnh vực này đối mặt với nguy cơ bị thay thế cao hơn.
AI có tác động trái chiều đến nền kinh tế Trung Quốc
Trong khuôn khổ sáng kiến “AI Plus” và kế hoạch 5 năm đến năm 2030, Chính phủ Trung Quốc đang thúc đẩy đưa AI vào nhiều ngành công nghiệp nhằm nâng cao năng suất và tạo lợi thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ với Mỹ.
Bà Zilan Qian, chuyên gia nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Chính sách Trung Quốc thuộc Đại học Oxford, cho rằng điểm đặc biệt của Trung Quốc là chính phủ đang tích cực thúc đẩy AI trên toàn nền kinh tế. Vì vậy, công nghệ này có thể được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực nhanh hơn so với các quốc gia khác.
Tuy nhiên, việc AI phát triển nhanh cũng đặt ra những thách thức đối với thị trường lao động. Ông Eswar Prasad, Giáo sư kinh tế và chính sách thương mại tại Đại học Cornell, cho rằng các ngành công nghệ của Trung Quốc có thể đạt năng suất cao hơn nhưng không nhất thiết tạo ra nhiều việc làm mới.
“AI có khả năng thúc đẩy năng suất trên diện rộng, nhưng cũng có thể gây xáo trộn nghiêm trọng đối với việc làm, làm trầm trọng thêm vấn đề tăng trưởng việc làm và gây tác động bất lợi đến sự ổn định xã hội”, ông nói.
Các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc đã cắt giảm hoặc tái cơ cấu hàng chục nghìn việc làm, một phần do tác động của AI. Tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị Trung Quốc hiện ở khoảng 5%, trong khi tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm 16-24 tuổi, không tính sinh viên, cao gấp khoảng 3 lần.
Dù vậy, tác động của AI đối với việc làm không hoàn toàn theo chiều hướng tiêu cực. Về dài hạn, tự động hóa có thể giúp Trung Quốc giải quyết phần nào tình trạng thiếu lao động khi dân số ngày càng già hóa và thu hẹp.
Giáo sư Xuenan Cao của Đại học San Francisco Bay cho biết đến năm 2050, Trung Quốc được dự báo chỉ còn chưa đến 2 người trong độ tuổi lao động trên mỗi người ở độ tuổi nghỉ hưu, so với hơn 2,5 người tại Mỹ.
“Chúng ta có thể coi tự động hóa là một cách để bù đắp phần nào sự thu hẹp của lực lượng lao động, thay vì chỉ xem nó như một mối đe dọa”, ông Cao nói.
Một số người tận dụng AI để tìm cách kiếm sống mới
Không phải người lao động nào cũng xem AI là mối đe dọa. Một số người đang tìm cách tận dụng công nghệ này để thích nghi với sự thay đổi của thị trường việc làm.
Wang Zhicheng, 32 tuổi, từng làm biên kịch cho một công ty sản xuất nội dung giáo dục trẻ em. Sau khi công ty cắt giảm khoảng một nửa số biên kịch, anh nghỉ việc và chuyển sang làm sách thiếu nhi có tranh minh họa. Trước đây, Wang đã sử dụng AI để lên ý tưởng và kiểm tra thông tin.
Theo Wang, AI có thể giúp tiết kiệm thời gian nhưng nội dung tạo ra đôi khi thiếu tự nhiên và lặp lại. Vì vậy, anh coi AI là một công cụ hỗ trợ, còn con người vẫn phải quyết định ý tưởng nào đáng lựa chọn và phát triển.
Trong khi đó, giáo viên hóa học Yang Zheng, 29 tuổi, không coi AI là mối đe dọa. Anh cho rằng công nghệ này có thể hỗ trợ học sinh đặt câu hỏi và tìm kiếm thông tin khi giáo viên không thể có mặt mọi lúc, dù AI vẫn có thể đưa ra thông tin sai.
