Australia cùng Bangladesh, Kenya, Nigeria và Vanuatu đã ủng hộ sáng kiến tăng gấp đôi số hộ gia đình trên toàn cầu sử dụng điện mặt trời mái nhà vào năm 2030, trong bối cảnh Hội nghị Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu lần thứ 31 (COP31) tại Thổ Nhĩ Kỳ tập trung thảo luận việc mở rộng khả năng tiếp cận điện năng và chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch.
Tuyên bố toàn cầu về điện mặt trời mái nhà được công bố ngày 10/11, đặt mục tiêu nâng số hộ gia đình lắp đặt hệ thống này từ khoảng 150 triệu hiện nay lên ít nhất 300 triệu vào năm 2030. Các nghị sĩ thuộc 21 quốc gia khác, trong đó có Anh, Nam Phi và Sri Lanka, cùng công ty điện lực quốc doanh Perusahaan Listrik Negara của Indonesia cũng bày tỏ ủng hộ. Tuy nhiên, tuyên bố mang tính tự nguyện, không có ràng buộc pháp lý.
“Điện mặt trời mái nhà là giải pháp giúp các hộ gia đình giảm hóa đơn tiền điện và chủ động hơn trước nguy cơ giá năng lượng tăng”, bà Sonia Dunlop, Giám đốc điều hành Hội đồng Năng lượng Mặt trời Toàn cầu, nói.
Những cú sốc năng lượng do xung đột Nga - Ukraine và chiến sự tại Iran gần đây cũng khiến nhiều quốc gia quan tâm hơn đến năng lượng tái tạo.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo những cam kết tại hội nghị khí hậu sẽ khó đạt hiệu quả nếu không sớm được cụ thể hóa bằng chính sách. Các nước cần đầu tư nâng cấp lưới điện, phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng và trợ cấp cho người dân lắp đặt tấm pin mặt trời, pin lưu trữ. Ông Bruce Douglas, Giám đốc điều hành Liên minh Năng lượng Tái tạo Toàn cầu, nhấn mạnh các cam kết cần đi kèm khuôn khổ và chính sách triển khai cụ thể ở cấp quốc gia.
Thực tế cho thấy nhiều nước vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhiên liệu hóa thạch dù năng lượng tái tạo đang phát triển nhanh. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, điện mặt trời và điện gió chiếm gần 23% sản lượng điện, nhưng than đá vẫn là nguồn cung lớn nhất, với tỷ trọng 33% trong năm ngoái. Tại Australia, cứ ba hộ gia đình có một hộ lắp đặt điện mặt trời mái nhà và hơn 700.000 hộ có hệ thống pin lưu trữ, song than đá vẫn chiếm hơn 40% sản lượng điện.
Tình trạng này cũng diễn ra tại Trung Quốc và Ấn Độ. Hai quốc gia đã mở rộng công suất năng lượng tái tạo ở mức kỷ lục nhưng đôi khi phải cắt giảm sản lượng do hạn chế về năng lực truyền tải và lưu trữ.
Điện mặt trời mái nhà có lợi thế nhờ khả năng sản xuất, lưu trữ và quản lý điện ngay gần nơi tiêu thụ, phù hợp với các cộng đồng vùng sâu, vùng xa, khu tị nạn và khu vực chịu ảnh hưởng thiên tai. Năm ngoái, năng lượng tái tạo cung cấp hơn 1/3 sản lượng điện toàn cầu, lần đầu tiên vượt than đá, chủ yếu nhờ sự phát triển của điện mặt trời tại Trung Quốc và Ấn Độ.
Tại Đông Nam Á, những gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz do chiến sự tại Iran càng thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế. Indonesia đặt mục tiêu lắp đặt 100 gigawatt công suất điện mặt trời vào năm 2029; Thái Lan và Việt Nam đang đưa ra các khoản trợ cấp cho việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Philippines cũng trở thành thị trường nhập khẩu tấm pin mặt trời lớn thứ hai của Trung Quốc trong quý I/2026.
Theo bà Sheryl Estella thuộc tổ chức phi lợi nhuận New Energy Nexus tại Philippines, các nước cần sớm ban hành chính sách hỗ trợ tài chính cho người tiêu dùng, tạo môi trường rõ ràng cho doanh nghiệp và bảo đảm nguồn nhân lực lắp đặt có chuyên môn để biến các cam kết thành hành động cụ thể.
