Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đã lùi xa vào lịch sử, nhưng sự hy sinh dũng cảm của các anh hùng liệt sĩ vẫn mãi là ngọn đuốc sáng soi đường cho hôm nay và mai sau. Để ghi nhớ chiến công và tôn vinh một trong những tấm gương hy sinh anh dũng ấy, nhân dân Quảng Ninh đã trân trọng xây dựng Khu di tích tượng đài Anh hùng Liệt sĩ Hà Quang Vóc ngay trên chính quê hương Đầm Hà của anh.
Khu di tích không chỉ là một công trình lưu niệm danh nhân mà còn là biểu tượng cao đẹp về chủ nghĩa anh hùng cách mạng, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục lòng yêu nước cho thế hệ trẻ. Khu di tích tọa lạc trên một gò đất cao, bằng phẳng ở xã Đầm Hà, TP Quảng Ninh.
Công trình được khởi công xây dựng từ năm 1986 trên diện tích khuôn viên rộng 2.257m² với hệ thống tường rào bao bọc xung quanh. Từ cổng chính bằng sắt hai cánh, lối lên tượng đài được thiết kế gồm hai nhịp bậc thang khang trang. Lối đi lát gạch đỏ nổi bật giữa những thảm cỏ xanh mượt, cho phép du khách dễ dàng di chuyển xung quanh để chiêm ngưỡng chân dung người anh hùng ở nhiều góc độ.
Bệ tượng được gia công kiên cố bằng đá hoa cương gồm 4 cấp thu nhỏ dần lên phía trên. Tọa lạc uy nghi trên đỉnh bệ là pho tượng toàn thân Anh hùng Hà Quang Vóc cao 2,2m do cố họa sĩ Lý Xuân Trường, hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, sáng tác. Bức tượng lột tả chân thực hình ảnh người lính đặc công khoác bộ quân phục hải quân, đầu đội mũ tai bèo, lưng đeo ba lô. Tay phải anh giữ chắc quả bộc phá bên hông, tay trái cầm lựu đạn trước bụng, tư thế đứng hiên ngang, ngực ưỡn về phía trước và ánh mắt nhìn thẳng kiên định trên nền sóng nước đắp nổi dưới chân. Chính giữa bệ tượng là tấm bia đá khắc đậm dòng chữ: "Anh hùng liệt sĩ Hà Quang Vóc sinh ngày 30/9/1947, hy sinh ngày 1/2/1974".
Cuộc đời của Anh hùng Hà Quang Vóc là một thiên bản hùng ca gắn liền với vùng đất biển Đầm Hà và những chiến trường miền Nam khốc liệt. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo tại thôn Yên Định, xã Đầm Hà, từ nhỏ anh đã quen với sóng gió, giỏi sông nước và sớm tôi luyện cho mình ý chí kiên cường. Tháng 9/1966, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, người thanh niên Hà Quang Vóc hăng hái lên đường nhập ngũ. Với lý tưởng sống cao đẹp từng gửi gắm vào dòng nhật ký ra trận: "Đời chỉ đẹp khi trọn nhiệm vụ - Lòng chỉ vui khi lúc giặc tan", anh luôn nỗ lực rèn luyện, trở thành người chiến sĩ mẫu mực và vinh dự được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam năm 1971.
Sau khi hoàn thành xuất sắc các khóa huấn luyện đặc công tại Đoàn 305, anh được điều động vào chiến trường miền Nam, đảm nhiệm vai trò Trung đội trưởng đặc công thuộc Đội 5, Trung đoàn 10, Đoàn 27 Bộ chỉ huy Miền. Trong suốt quá trình chiến đấu từ năm 1972 đến 1974 tại vùng ven Sài Gòn, Hà Quang Vóc đã cùng đồng đội mưu trí, dũng cảm thực hiện nhiều trận đánh táo bạo, tiêu diệt nhiều kho tàng và tàu chiến của địch.
Vang dội nhất phải kể đến trận tập kích tổng kho xăng dầu Nhà Bè đêm ngày 2 tháng 12 năm 1973. Đây là căn cứ nhiên liệu đặc biệt quan trọng được Mỹ - Ngụy bảo vệ cẩn mật bằng 14 lớp rào thép gai, mìn gài dày đặc và lực lượng tuần tra gắt gao cả trên bờ lẫn dưới nước. Với vai trò mũi trưởng mũi cảm tử 8 người, anh đã cùng đồng đội kiên trì ngâm mình dưới nước lạnh, bò qua hàng trăm lần rào cản suốt 8 tháng trời để nghiên cứu địa hình. Đêm xuất kích, tổ đặc công đã lọt vào tận sào huyệt địch, gài mìn hẹn giờ đánh nổ tung kho xăng, thiêu rụi hơn 11 triệu lít xăng dầu mazut và khiến ngọn lửa bùng cháy dữ dội suốt 12 ngày đêm, làm rung chuyển cả chính quyền Sài Gòn lúc bấy giờ. Sau chiến công thần kỳ ấy, anh được trao tặng danh hiệu "Dũng sĩ xung kích đánh kho xăng Nhà Bè".
Chưa dừng lại ở đó, đầu năm 1974, trong một nhiệm vụ đánh chiếc tàu vận tải lớn chở đầy xăng dầu của Mỹ trên sông Lòng Tàu, Hà Quang Vóc lại tiếp tục thể hiện tinh thần hy sinh quên mình. Dù đang lên cơn sốt nặng, anh vẫn quyết xin đi trận vì anh là người nắm rõ nhất phương án tác chiến và địa hình trinh sát. Đêm ấy, giữa dòng sông tối đen, khi phát hiện tàu tuần tra của địch tiến gần đến đội hình, để bảo vệ đồng đội và đảm bảo mục tiêu chính không bị lộ, anh đã mưu trí một mình bơi tạt sang cồn cát bên cạnh rồi xả súng thu hút toàn bộ hỏa lực địch về phía mình. Nhờ hành động nghi binh anh dũng ấy, đồng đội của anh đã thừa cơ tiến vào gài bộc phá đánh đắm tàu giặc và rút lui an toàn. Khi tiếng nổ lớn vang dội rực sáng cả dòng sông cũng là lúc người chiến sĩ đặc công Hà Quang Vóc trút hơi thở cuối cùng. Ngày 15/1/1976, anh vinh dự được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND.
Khu di tích tượng đài Anh hùng Liệt sĩ Hà Quang Vóc không chỉ mang giá trị lịch sử to lớn mà còn là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc có tính bao quát và thẩm mỹ cao. Tượng đài đã thể hiện thành công khí phách hiên ngang của người chiến sĩ giải phóng quân khi ra trận, đồng thời lột tả được vẻ đẹp giản dị, khiêm nhường của một người con vùng biển Quảng Ninh.
Hằng năm, vào các dịp lễ lớn hay Tết cổ truyền, các cấp chính quyền, đoàn thể và nhân dân địa phương lại tụ họp về đây dâng hương, dâng hoa để tưởng nhớ người anh hùng. Nghĩa cử "Uống nước nhớ nguồn" này đã trở thành một nét đẹp truyền thống trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng biến khu di tích thành điểm tựa tinh thần thiêng liêng, tiếp thêm ngọn lửa tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
