HĐND tỉnh vừa ban hành Nghị quyết số 17/2026/NQ-HĐND quy định về trách nhiệm đóng góp kinh phí của các tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản để đầu tư, nâng cấp, duy tu, xây dựng các công trình hạ tầng, kỹ thuật, công trình bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh. Chính sách mới không chỉ tăng nguồn lực cho các địa bàn có hoạt động khai thác khoáng sản, mà còn góp phần khắc phục những tác động đến môi trường, nâng cao chất lượng hạ tầng và bảo đảm phát triển bền vững.
Quảng Ninh hiện là một trong những địa phương có hoạt động khai thác khoáng sản lớn nhất cả nước, với 44 giấy phép khai thác khoáng sản nhóm I, 62 giấy phép khai thác khoáng sản nhóm II, III, IV, tập trung chủ yếu tại các khu vực Cẩm Phả, Uông Bí, Đông Triều, Quảng La, Cao Xanh, Hà Lầm, Mạo Khê, Bình Khê... Hoạt động khai thác đã đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nguồn thu ngân sách cho tỉnh.
Tuy nhiên, cùng với những giá trị kinh tế mang lại, quá trình khai thác khoáng sản cũng đặt ra nhiều áp lực đối với hạ tầng và môi trường. Việc vận chuyển khoáng sản với tần suất lớn khiến nhiều tuyến đường giao thông xuống cấp; hoạt động bóc đất phủ, đổ thải, chế biến làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm đất, nước, không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân khu vực có mỏ.
Trong khi đó, việc cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng bị ảnh hưởng do khai thác khoáng sản những năm qua tại nhiều nơi chủ yếu vẫn phụ thuộc vào NSNN, về ngân sách các địa phương còn khó khăn, nguồn vốn đầu tư công bị giới hạn, nhưng áp lực về duy tu, khắc phục các bất cập về hạ tầng, môi trường ngày càng tăng. Đây chính là khoảng trống cần được hoàn thiện bằng một cơ chế pháp lý thống nhất, minh bạch, bảo đảm nguyên tắc doanh nghiệp khai thác tài nguyên phải có trách nhiệm đóng góp tương xứng để đầu tư trở lại cho địa phương nơi chịu tác động của việc khai thác tài nguyên.
Theo ông Vũ Đình Nhân, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Mông Dương, thực tế cho thấy hoạt động khai thác khoáng sản trong nhiều năm qua đã tạo áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật và môi trường tại địa phương. Nhiều tuyến giao thông xuống cấp do xe trọng tải lớn lưu thông; hệ thống thoát nước, dòng chảy cần thường xuyên nạo vét, khơi thông; trong khi công tác xử lý ô nhiễm môi trường phát sinh ngày càng đòi hỏi nguồn lực lớn. Mặc dù các doanh nghiệp khai thác khoáng sản trên địa bàn đã tích cực hỗ trợ kinh phí để đầu tư, duy tu hạ tầng, bảo vệ môi trường và thực hiện an sinh xã hội, song việc đóng góp chủ yếu mang tính tự nguyện, chưa có quy định thống nhất về trách nhiệm, mức đóng góp, cũng như cơ chế quản lý, sử dụng nguồn kinh phí. Vì vậy, vẫn còn tình trạng một số đơn vị chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm, dẫn đến thiếu công bằng giữa các doanh nghiệp.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 17/2026/NQ-HĐND, quy định mức đóng góp bằng 0,5% giá tính thuế tài nguyên đối với từng nhóm, loại khoáng sản khai thác trên địa bàn. Theo tính toán của UBND tỉnh, chính sách này dự kiến tạo nguồn thu trên 500 tỷ đồng mỗi năm, bổ sung nguồn lực đáng kể để đầu tư, nâng cấp, duy tu hệ thống hạ tầng kỹ thuật và các công trình bảo vệ môi trường tại những địa phương chịu tác động từ hoạt động khai thác khoáng sản.
Điểm nổi bật của nghị quyết không chỉ nằm ở việc bổ sung nguồn thu cho ngân sách, mà còn thiết lập cơ chế chia sẻ trách nhiệm giữa doanh nghiệp khai thác khoáng sản với địa phương nơi diễn ra hoạt động khai thác. Thay vì NSNN phải gánh phần lớn chi phí khắc phục hạ tầng xuống cấp và ô nhiễm môi trường, các đơn vị khai thác sẽ có trách nhiệm đóng góp để đầu tư trở lại cho chính địa bàn chịu tác động, bảo đảm nguyên tắc khai thác tài nguyên phải gắn với trách nhiệm đối với cộng đồng và môi trường.
Đáng chú ý, trong quá trình xây dựng chính sách, UBND tỉnh từng đề xuất mức đóng góp là 0,5-1% giá tính thuế tài nguyên tùy theo từng nhóm khoáng sản. Tuy nhiên, sau khi xem xét, thảo luận kỹ lưỡng, HĐND tỉnh đã thống nhất áp dụng mức 0,5% cho tất cả các loại khoáng sản nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch và phù hợp với điều kiện sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Đại diện nhiều địa phương có hoạt động khai thác khoáng sản đánh giá mức đóng góp này là hợp lý, vừa tạo thêm nguồn lực cho đầu tư hạ tầng và bảo vệ môi trường, vừa không làm gia tăng đáng kể chi phí sản xuất của doanh nghiệp, thể hiện tinh thần đồng hành giữa chính quyền và cộng đồng doanh nghiệp.
Theo nghị quyết, nguồn kinh phí đóng góp sẽ được nộp vào NSNN và quản lý, sử dụng theo đúng quy định của Luật NSNN để đầu tư, nâng cấp, duy tu các công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình bảo vệ môi trường. Tỉnh cũng giao Sở NN&MT làm cơ quan đầu mối tổ chức thu góp phần thống nhất quản lý, bảo đảm công khai, minh bạch và sử dụng đúng mục đích. Sở Tài chính xây dựng quy chế quản lý, sử dụng, giám sát việc sử dụng kinh phí đóng góp.
Việc ban hành Nghị quyết số 17 không chỉ tạo cơ sở pháp lý để huy động nguồn lực xã hội đầu tư cho hạ tầng và bảo vệ môi trường, mà còn cụ thể hóa nguyên tắc đơn vị khai thác tài nguyên phải có trách nhiệm chia sẻ chi phí khắc phục những tác động do hoạt động khai thác gây ra. Đây là bước đi quan trọng nhằm giảm áp lực cho NSNN, nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, quyền lợi của cộng đồng dân cư tại các địa bàn có hoạt động khai thác khoáng sản.
