Với chỉ tiêu thu ngân sách năm 2026 tăng cao so với những năm trước, Hải quan cửa khẩu cảng Hòn Gai đang chủ động triển khai các giải pháp quản lý, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, góp phần bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước trong bối cảnh thương mại quốc tế còn nhiều thách thức.
Theo kế hoạch điều hành thu ngân sách được giao đầu năm, Hải quan cửa khẩu cảng Hòn Gai dự kiến thu khoảng 6.800 tỷ đồng. Tuy nhiên, tại kịch bản thu ngân sách mới nhất do Chi cục Hải quan khu vực VIII điều chỉnh, đơn vị phải tăng thu thêm khoảng 2.000 tỷ đồng, nâng tổng số thu năm 2026 lên gần 9.000 tỷ đồng.
Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, nguồn thu của Hải quan cửa khẩu cảng Hòn Gai chủ yếu tập trung ở một số nhóm hàng chính như: Xăng dầu nhập khẩu, nguyên liệu sản xuất dầu thực vật, sắt thép phế liệu, dăm gỗ xuất khẩu, cùng nguồn thu từ các doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp. Trong đó, riêng mặt hàng xăng dầu nhập khẩu dự kiến đóng góp khoảng 3.100–3.300 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu của đơn vị.
Tuy nhiên, nguồn thu từ mặt hàng chủ lực này đang đứng trước nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu hiện phải ưu tiên tiêu thụ sản phẩm của hai nhà máy lọc dầu trong nước là Nghi Sơn và Dung Quất, khiến sản lượng xăng dầu nhập khẩu có xu hướng giảm. Trong khi đó, cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu qua địa bàn chưa phát sinh thêm những mặt hàng mới có số thu lớn để bù đắp.
Bên cạnh đó, những biến động của kinh tế thế giới cũng tác động không nhỏ tới hoạt động xuất nhập khẩu. Căng thẳng thương mại và xung đột vũ trang tại một số khu vực tiếp tục làm đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, kéo theo chi phí vận tải và giá nguyên vật liệu tăng cao, làm suy giảm nhu cầu tiêu dùng của nhiều thị trường lớn. Một thách thức khác là lộ trình cắt giảm thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết. Khi nhiều dòng thuế từng bước giảm sâu hoặc về 0%, nguồn thu từ thuế XNK cũng giảm theo.
Tại khu vực cảng Hòn Gai, Cái Lân, dù lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng khá, song phần lớn hàng hóa trong các khu công nghiệp thuộc diện miễn thuế, không chịu thuế hoặc có thuế suất thấp. Vì vậy, dù sản lượng hàng hóa qua cảng tăng mạnh nhưng số thu ngân sách chưa tăng tương ứng. Đồng thời, hệ thống dịch vụ logistics tại khu vực vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, chưa hình thành được các tuyến tàu container chuyên tuyến, hạn chế khả năng thu hút thêm nguồn hàng lớn qua địa bàn.
Trước yêu cầu nâng cao hiệu quả điều hành thu và những biến động của thị trường, đơn vị đã xây dựng lại kịch bản thu ngân sách sau khi chỉ tiêu thu được điều chỉnh tăng cao. Trong kịch bản này, mặt hàng xăng dầu nhập khẩu tiếp tục đóng vai trò chủ lực với dự kiến số thu khoảng 4.550 tỷ đồng. Các nhóm hàng khác cũng được kỳ vọng đóng góp đáng kể vào nguồn thu, như: Sắt thép phế liệu khoảng 450 tỷ đồng, dăm gỗ xuất khẩu khoảng 408 tỷ đồng, nguyên liệu sản xuất dầu thực vật hơn 500 tỷ đồng… cùng nguồn thu từ các doanh nghiệp sản xuất, chế biến tại các khu công nghiệp và các nhóm hàng hóa khác.
Để bảo đảm nguồn thu bám sát kịch bản đề ra, một trong những định hướng trọng tâm của đơn vị là tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp. Cùng với đó, đơn vị tăng cường gặp gỡ, tiếp xúc, theo dõi sát hoạt động của các doanh nghiệp có kim ngạch lớn cũng giúp đơn vị chủ động trong công tác dự báo và điều hành nguồn thu.
Song song với tạo thuận lợi thương mại, Hải quan cửa khẩu cảng Hòn Gai cũng chú trọng mở rộng nguồn thu thông qua việc thu hút thêm doanh nghiệp về làm thủ tục tại địa bàn. Các giải pháp được triển khai gồm vận động doanh nghiệp đang làm thủ tục tại địa phương khác chuyển về địa bàn; hỗ trợ các dự án đầu tư nhanh chóng hoàn tất thủ tục nhập khẩu máy móc, thiết bị; phối hợp với các doanh nghiệp khai thác cảng và dịch vụ logistics nâng cao chất lượng hạ tầng dịch vụ, từng bước hình thành các tuyến vận tải container ổn định qua khu vực cảng.
Những nỗ lực này bước đầu đã mang lại tín hiệu tích cực. Tính đến hết tháng 2/2026, Hải quan cửa khẩu cảng Hòn Gai đã thu hút thêm 53 doanh nghiệp mới thực hiện thủ tục XNK qua địa bàn, với tổng kim ngạch đạt trên 42,85 triệu USD và số thu ngân sách phát sinh khoảng 32 tỷ đồng. Đáng chú ý là cơ cấu hàng hóa của các doanh nghiệp mới khá đa dạng, tập trung vào các nhóm nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi, than các loại, sắt thép phế liệu cùng nhiều mặt hàng công nghiệp, cơ khí, thiết bị, vật tư phục vụ sản xuất.
Tính chung đến hết tháng 2/2026, Hải quan cửa khẩu cảng Hòn Gai có 399 doanh nghiệp thực hiện thủ tục với 16.339 tờ khai, tổng kim ngạch đạt trên 2,1 tỷ USD. Số thu nộp ngân sách nhà nước trong 2 tháng đầu năm đạt gần 1.120 tỷ đồng.
Với sự chủ động trong xây dựng kịch bản thu, quyết liệt trong điều hành và tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp, Hải quan cửa khẩu cảng Hòn Gai đang quyết tâm từng bước tạo nền tảng vững chắc để hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách năm 2026, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
