Ngày 12/4, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh sẽ chính thức được khởi công. Không chỉ là một dự án đường sắt có quy mô lớn nhất từ trước đến nay tại miền Bắc, tuyến đường này được kỳ vọng góp phần tạo động lực phát triển trong dài hạn cho cả khu vực và là “cú huých”đưa Quảng Ninh bứt phá trên hành trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Quảng Ninh từ lâu đã được biết đến là một "Việt Nam thu nhỏ" với những lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên. Đồng thời cũng là địa phương có hạ tầng giao thông hiện đại khi vừa có cảng biển, vừa có cảng hàng không quốc tế và đường cao tốc. Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, tỉnh cần một hệ thống giao thông có tính kết nối đa phương thức. Dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh chính là mảnh ghép cuối cùng để Quảng Ninh sở hữu hệ thống giao thông đa phương thức hoàn chỉnh nhất Việt Nam, một tiêu chí định lượng quan trọng cho các đô thị loại đặc biệt.
Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh do Công ty CP Đầu tư và Phát triển Đường sắt cao tốc VinSpeed (thành viên Tập đoàn Vingroup) làm chủ đầu tư. Tổng chiều dài toàn tuyến khoảng 120,2km, đi qua 4 địa phương là Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh. Dự án có tổng vốn đầu tư hơn 147.000 tỷ đồng, tương đương hơn 5,6 tỷ USD. Trong đó, đoạn qua TP Hà Nội có chiều dài khoảng 16km (điểm đầu tại Km0+000, điểm cuối tại Km16+078. Đoạn qua tỉnh Bắc Ninh có chiều dài khoảng 32km (điểm đầu tại Km16+078, điểm cuối tại Km47+865). Đoạn qua TP Hải Phòng có chiều dài khoảng 33km (điểm đầu tại Km47+865, điểm cuối tại Km80+949). Đoạn qua tỉnh Quảng Ninh có chiều dài khoảng 39km (điểm đầu tại Km80+949, điểm cuối tại Km120+215), đi qua các xã, phường: Mạo Khê, Hoàng Quế, Yên Tử, Uông Bí, Đông Mai, Hà An, Tuần Châu.
Tuyến được thiết kế theo tiêu chuẩn đường đôi, khổ 1.435mm, điện khí hóa toàn tuyến. Tốc độ thiết kế tối đa 350km/h, riêng đoạn qua Hà Nội khoảng 120km/h. Điểm đặc biệt của dự án là phương án thiết kế trên cao hóa gần toàn bộ tuyến. Trong tổng số 120km chỉ có khoảng 4km đi trên mặt đất, còn lại 116km là cầu cạn, cầu vượt sông, cầu vượt đường bộ và đường sắt hiện hữu.
Theo các chuyên gia hạ tầng, việc lựa chọn phương án đi trên cao không phải là ngẫu nhiên. PGS, TS Nguyễn Hồng Tiến, Nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) cho biết: Cách làm này giúp giảm đáng kể việc chia cắt địa hình toàn tuyến, hạn chế xung đột giao thông với đường bộ, đồng thời giảm chi phí GPMB, yếu tố vốn là điểm nghẽn lớn trong nhiều dự án giao thông tại Việt Nam. Ngoài ra, cầu cạn còn giúp tuyến đường đảm bảo vận hành ổn định ở tốc độ cao, hạn chế ảnh hưởng của những nền địa chất yếu, đặc biệt tại các khu vực Đồng bằng sông Hồng và vùng ven biển. Đặc biệt là bảo tồn được diện tích đất nông nghiệp và các hành lang xanh phía dưới, vốn là tiêu chuẩn cốt lõi của một đô thị bền vững mà tỉnh Quảng Ninh đang hướng tới.
Theo PGS.TS. Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển hạ tầng (Tổng hội Xây dựng Việt Nam): Suất đầu tư cho cầu cạn cao hơn gấp nhiều lần so với nền đường đắp thông thường. Việc kiểm tra định kỳ hơn 3.400 trụ cầu và hàng trăm km dầm cầu đòi hỏi công nghệ giám sát hiện đại (như cảm biến thông minh, thiết bị bay không người lái...). Việc duy tu trên cao cũng khó khăn và tốn kém hơn so với mặt đất. Do đó, việc lựa chọn phương án “cao hoá” là một sự "đổi chi phí lấy bền vững". Dù khó khăn về vốn và kỹ thuật thi công ban đầu, nhưng xét về vòng đời dự án 50-100 năm, đây là phương án tối ưu để bảo vệ cảnh quan, môi trường và tạo dư địa phát triển cho các thế hệ tương lai của các địa phương mà tuyến đi qua.
Đây cũng không còn đơn thuần là một tuyến đường sắt, mà là một bước chuyển mình lớn trong cách tổ chức hạ tầng giao thông liên vùng, mở ra những thay đổi sâu rộng về kinh tế đô thị và du lịch ở khu vực phía Bắc. Theo thiết kế, điểm đầu của tuyến đặt tại ga Cổ Loa (Trung tâm Triển lãm Việt Nam, Vinhomes Global Gate, Hà Nội), điểm cuối tại ga Hạ Long Station - ngay trong lòng Vinhomes Global Gate Hạ Long. Tuyến sẽ đi qua 3 ga trung chuyển là Gia Bình (Bắc Ninh), Ninh Xá (Hải Phòng), Yên Tử (Quảng Ninh) và có 1 depot đặt tại ga cuối Hạ Long Xanh.
Ông Bùi Đức Anh, Phó Chủ tịch UBND phường Yên Tử chia sẻ: Khi dự án được triển khai, diện mạo hạ tầng khu vực Yên Tử sẽ có nhiều chuyển biến rõ nét, đồng thời hình thành trục kết nối chiến lược giữa địa phương với thủ đô Hà Nội và các trung tâm kinh tế lớn trong vùng. Lợi ích dễ nhận thấy nhất là việc rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, mở ra cơ hội thu hút du khách đến với Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn Kiếp Bạc. Nhờ đó, du lịch tâm linh - sinh thái của khu vực sẽ bứt phá mạnh mẽ, đa dạng hóa trải nghiệm và nâng cao chất lượng dịch vụ. Hiện chúng tôi cũng đang chủ động rà soát, cập nhật quy hoạch chung, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết, hướng tới phát triển các khu dân cư, thương mại đồng bộ, hiện đại. Về công tác giải phóng mặt bằng, một trong những khâu then chốt, phường đã và đang huy động tổng lực để triển khai. Với khoảng 28ha đất cần thu hồi, liên quan tới 210 hộ dân, phường đã thành lập Ban chỉ đạo, các tổ công tác và phát động chiến dịch cao điểm 100 ngày đêm. Đồng thời, tập trung hoàn thiện hồ sơ địa chính, xác định nguồn gốc đất, tuyên truyền chính sách và chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư một cách chặt chẽ, minh bạch và hợp lý. Về cơ bản, nhân dân rất là phấn khởi, đồng thuận để dự án sớm được triển khai.
Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh cũng được kỳ vọng mang sứ mệnh kết nối trục kinh tế phía Bắc (Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh). Đây được coi là "tam giác vàng" tăng trưởng, nơi hội tụ năng lực sản xuất công nghiệp, logistics và du lịch lớn nhất cả nước. Với vai trò là điểm kết nối quan trọng trong hành lang kinh tế "Hai hành lang, một vành đai", tuyến đường sẽ tăng cường sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, mở ra không gian phát triển mới.
