Ngày mai 12/4, dự án đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh sẽ chính thức được khởi công. Đây không chỉ là một công trình hạ tầng giao thông quy mô lớn, góp phần rút ngắn thời gian di chuyển, thúc đẩy giao thương và du lịch, mà còn hình thành một trục kết nối tốc độ cao giữa các trung tâm phát triển năng động nhất khu vực phía Bắc, qua đó tạo ra động lực mới cho tăng trưởng liên vùng.
Căn cứ theo Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15 (ngày 24/12/2025) của Quốc hội về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính, đến thời điểm này, Quảng Ninh đã cơ bản đạt 7/7 tiêu chuẩn của thành phố trực thuộc Trung ương. Như vậy, khi được công bố nâng cấp, Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh sẽ là ba thành phố, ba trung tâm kinh tế trọng điểm, đóng vai trò đầu tàu thúc đẩy phát triển liên vùng khu vực phía Bắc.
Nhằm tăng cường kết nối theo hướng nhanh, thuận lợi và hiện đại, trên cơ sở thống nhất của các địa phương và chỉ đạo của Chính phủ, Quảng Ninh đã chủ động tìm kiếm nhà đầu tư, quyết định triển khai tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh với chiều dài khoảng 120km. Với nhiều tiềm năng, lợi thế và cơ hội phát triển nổi trội, đề xuất của Quảng Ninh đã nhanh chóng thu hút Tập đoàn Vingroup tham gia với vai trò chủ đầu tư dự án. Các địa phương liên quan sẽ thực hiện công tác giải phóng mặt bằng.
Đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh được thiết kế xây dựng đường đôi khổ 1,435m, điện khí hóa có tốc độ tối đa 350km/h. Dự án đi qua 4 tỉnh, thành phố (Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh) với tổng vốn đầu tư gần 160.000 tỷ đồng. Trên tuyến sẽ bố trí 5 nhà ga và 1 Depot duy nhất tại Hạ Long, dự kiến công trình sẽ hoàn thành vào năm 2028 sau hơn 2 năm xây dựng.
Khác với cách tiếp cận truyền thống coi hạ tầng giao thông là “phương tiện đi lại”, tuyến đường sắt này được thiết kế như một cấu phần quan trọng trong tổ chức lại không gian phát triển. Việc kết nối trực tiếp Hà Nội – Bắc Ninh – Hải Phòng – Quảng Ninh không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển, mà còn tạo ra một hành lang kinh tế có tính liên kết cao, nơi các nguồn lực được luân chuyển nhanh hơn, hiệu quả hơn.
Trên thực tế, đây là lần đầu tiên một tuyến đường sắt tốc độ cao được định hình rõ vai trò kết nối đồng thời nhiều cực tăng trưởng quan trọng. Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế và dịch vụ lớn nhất cả nước; Bắc Ninh là một trong những thủ phủ công nghiệp điện tử; Hải Phòng là cửa ngõ cảng biển quốc tế; trong khi Quảng Ninh lại là trung tâm du lịch, dịch vụ và kinh tế biển. Khi được kết nối bằng một trục giao thông tốc độ cao, bốn địa phương này không còn phát triển theo những “vùng riêng lẻ”, mà dần hình thành một không gian kinh tế thống nhất.
Vì thế, việc hình thành dự án sẽ kích hoạt liên kết vùng theo chiều sâu. Thay vì chỉ trao đổi hàng hóa, dịch vụ theo cách truyền thống, tuyến đường sắt cao tốc cho phép gia tăng sự di chuyển của lao động chất lượng cao, dòng vốn đầu tư và các hoạt động đổi mới sáng tạo. Một kỹ sư có thể làm việc tại Bắc Ninh nhưng sinh sống ở Quảng Ninh; một chuyên gia có thể di chuyển nhanh giữa Hà Nội và Quảng Ninh trong ngày; các doanh nghiệp có thể mở rộng chuỗi sản xuất – dịch vụ mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Điều này không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh của từng địa phương, mà còn giúp cả vùng kinh tế phía Bắc tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đối với Quảng Ninh – địa phương đang trên lộ trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương – tuyến đường sắt này được kỳ vọng mở ra cơ hội phát triển mang tính bước ngoặt. Không chỉ rút ngắn khoảng cách, tuyến đường còn góp phần nâng cao năng lực, giúp địa phương khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế, trở thành mắt xích quan trọng trong hành lang kinh tế liên vùng, đồng thời mở rộng không gian phát triển. Các nhà ga như Yên Tử, Hạ Long Xanh… có thể trở thành hạt nhân hình thành các khu đô thị, dịch vụ, du lịch quy mô lớn, tạo động lực để Quảng Ninh phát triển theo mô hình đa trung tâm.
Thêm nữa, với định hướng phát triển kinh tế xanh và du lịch chất lượng cao, Quảng Ninh có thể tận dụng tuyến đường sắt cao tốc để nâng tầm ngành du lịch. Khi việc di chuyển trở nên nhanh chóng và thuận tiện, lượng khách từ Hà Nội và các vùng lân cận có thể tăng mạnh, không chỉ theo dạng tham quan ngắn ngày mà còn kéo dài thời gian lưu trú. Điều này tạo điều kiện để phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa – tâm linh tại Yên Tử, du lịch cao cấp Vịnh Hạ Long hay các khu nghỉ dưỡng, giải trí quy mô lớn…
Như vậy, đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh không chỉ tạo ra một tuyến giao thông mới, mà còn góp phần định hình một hành lang phát triển mới, nơi các trung tâm kinh tế lớn được kết nối chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau và cùng tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Đây cũng là bước khởi đầu cho một cách tiếp cận phát triển mới, trong đó liên kết vùng không còn là khẩu hiệu, mà được hiện thực hóa bằng những trục hạ tầng cụ thể, hiện đại và có khả năng dẫn dắt tăng trưởng trong dài hạn.
