Những bộ trang phục Halloween thường chỉ được sử dụng một lần trước khi bị vứt bỏ, làm gia tăng lượng rác thải nhựa và dệt may khó phân hủy. Tại Mỹ, các hoạt động trao đổi trang phục cũ đang trở thành giải pháp giúp người dân tiết kiệm chi phí, giảm rác thải và hạn chế tác động của ngành thời trang đối với môi trường.
Trong một ngày nắng nóng bất thường tại Los Angeles (Mỹ), Giáo sư hóa học Braddock Sandoval của Đại học Occidental tìm đến khu vực trao đổi trang phục Halloween ngay trong khuôn viên trường. Giữa những chiếc tóc giả, mặt nạ Darth Vader, váy múa màu đen và nhiều phụ kiện khác, ông chọn được một vòng hoa kiểu Hawaii và bộ trang phục cá mập.
Biết đến chương trình cho phép mọi người lựa chọn trang phục miễn phí nhằm hạn chế việc vứt bỏ đồ dùng sau lễ hội, ông Sandoval quyết định ghé qua vì cũng đang cần một bộ đồ Halloween. Những món đồ tìm được đã giúp ông nảy ra ý tưởng hóa trang thành một con cá mập trắng lớn đang ăn thịt du khách để tham dự buổi tiệc khiêu vũ.
"Tôi nghĩ thế giới đang có quá nhiều rác thải nhựa giá rẻ. Vì vậy, ý tưởng tái sử dụng trang phục thật tuyệt vời, vừa giúp những người như tôi tiết kiệm tiền, vừa có lợi cho hành tinh" - ông Sandoval chia sẻ.
Halloween là dịp những bộ trang phục hóa trang được sử dụng rộng rãi, nhưng cũng làm phát sinh lượng lớn rác thải. Mỗi năm, hàng triệu bộ trang phục bị đưa tới các bãi chôn lấp chỉ sau một lần sử dụng. Nhiều sản phẩm được làm từ vật liệu nhựa tổng hợp khó phân hủy, góp phần gây ô nhiễm môi trường.
Theo ước tính của Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia Mỹ (NRF), người tiêu dùng nước này sẽ chi khoảng 4,4 tỷ USD cho trang phục Halloween trong năm nay. Trong khi đó, dữ liệu của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) cho thấy riêng năm 2018, nước Mỹ đã thải bỏ khoảng 10,25 triệu tấn hàng dệt may. Trước thực trạng này, các chuyên gia khuyến khích người tiêu dùng áp dụng ba nguyên tắc: giảm tiêu thụ, tái sử dụng và tái chế.
Tác động môi trường từ những bộ trang phục dùng một lần
Giáo sư Shelie Miller tại Đại học Michigan, chuyên nghiên cứu tác động môi trường của các sản phẩm tiêu dùng, cho biết trang phục Halloween có nhiều điểm tương đồng với thời trang nhanh. Các sản phẩm thường được sản xuất với chi phí thấp, sử dụng vật liệu nhựa tổng hợp, dễ hư hỏng và không được thiết kế để sử dụng lâu dài.
Tác động môi trường không chỉ xuất hiện khi những bộ trang phục bị vứt bỏ mà còn bắt đầu từ quá trình sản xuất. Theo bà Miller, ngành may mặc chiếm khoảng 4-10% lượng khí thải carbon toàn cầu, trong khi hoạt động nhuộm dệt tạo ra khoảng 20% lượng nước thải từ các nguồn công nghiệp trên thế giới.
Các loại sợi tổng hợp được sử dụng trong quần áo, bao gồm nhiều trang phục Halloween, còn có thể giải phóng vi nhựa trong quá trình giặt. Những hạt nhựa siêu nhỏ này theo nước thải đi vào môi trường và đã được phát hiện trong đại dương, không khí, thực phẩm, nước uống cũng như nhiều mô của cơ thể người. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy vi nhựa có thể gây rủi ro đối với sức khỏe.
Bên cạnh đó, nhiều vật liệu tổng hợp có nguồn gốc từ dầu mỏ, khiến quá trình sản xuất và xử lý chúng gắn với những tác động môi trường của nhiên liệu hóa thạch, bao gồm phát thải khí gây biến đổi khí hậu.
Ông Zack Bowersox, giảng viên cao cấp ngành khoa học chính trị tại Đại học Washington ở St. Louis, người giảng dạy về thời trang nhanh và môi trường, cho biết nhiều trang phục Halloween không được may theo phương pháp truyền thống mà sử dụng nhiệt để làm nóng chảy và gắn các mép vật liệu nhựa với nhau.
Cách sản xuất này khiến trang phục khó sửa chữa và tái sử dụng. Theo ông Bowersox, khoảng 80% những bộ trang phục như vậy cuối cùng bị đưa tới bãi chôn lấp thay vì được quyên góp hoặc bán lại.
Giáo sư Miller cho rằng người tiêu dùng cần cân nhắc toàn bộ tác động môi trường đằng sau mỗi quyết định mua sắm, đặc biệt đối với những sản phẩm chỉ dùng một lần. "Khi mua một sản phẩm, chúng ta không chỉ mua riêng món đồ đó mà còn phải tính đến tất cả tác động môi trường trong quá trình tạo ra nó" - bà Miller nhấn mạnh. Theo bà, điều quan trọng là xem xét liệu có những lựa chọn hợp lý hơn để sử dụng tiền bạc, thời gian và tài nguyên hay không.
Trao đổi trang phục cũ trở thành xu hướng
Từ những lo ngại về tác động môi trường của Halloween, nhà hoạt động thời trang bền vững Lexy Silverstein đã sáng lập chương trình Ultimate Halloween Swap vào năm ngoái. Ý tưởng xuất phát từ việc cô nhận ra người tiêu dùng thường chi nhiều tiền và sử dụng lượng lớn vật liệu cho những bộ trang phục chỉ được mặc vài giờ trước khi bị vứt bỏ.
Là người yêu thích Halloween và thường xuyên hóa trang, Silverstein nhận thấy chính mình cũng có thói quen mua nhiều trang phục mới, chỉ mặc một lần rồi không sử dụng nữa. Cô quyết định tổ chức một chương trình trao đổi để kéo dài vòng đời của những món đồ này.
Ngay trong năm đầu tiên, chương trình đã tiếp nhận hàng trăm bộ trang phục quyên góp, trong đó có 10 thùng đồ từ đội bóng rổ LA Clippers. Thành công ban đầu khuyến khích Silverstein tiếp tục tổ chức và mở rộng hoạt động ra nhiều địa điểm tại Nam California, bao gồm Đại học Occidental, nơi Giáo sư Sandoval tìm được bộ trang phục cá mập.
Silverstein hiện muốn phát triển mô hình trao đổi đồ dùng sang những dịp mua sắm khác như mùa tựu trường, mùa dạ hội tốt nghiệp và nhu cầu sử dụng áo khoác mùa đông. Đây đều là những thời điểm người tiêu dùng có xu hướng mua sắm nhiều, trong khi một số sản phẩm chỉ được sử dụng trong thời gian ngắn.
Tại Đại học Washington ở St. Louis, một mô hình tương tự cũng đang được triển khai. Cửa hàng đồ cũ của trường tiếp nhận quần áo và vật dụng do sinh viên để lại khi chuyển chỗ ở, trong đó có nhiều bộ trang phục và phụ kiện Halloween.
Năm thứ hai liên tiếp, trường tổ chức một điểm bán hàng tạm thời ngay trong khuôn viên, cho phép sinh viên và nhân viên mua trang phục Halloween đã qua sử dụng với giá thấp.
Bà Cassie Hage, Phó Giám đốc phụ trách phát triển bền vững của trường, cho biết các món đồ năm nay khá đa dạng, từ trang phục nhân vật Austin Powers, quả kiwi đến tạo hình quái vật trong loạt phim truyền hình Stranger Things. Đáng chú ý, một nhóm bạn trẻ đã tìm được những bộ đồ ngủ liền thân hình thú mỏ vịt giống nhau và hào hứng mặc thử, nhảy múa ngay tại điểm bán.
Theo bà Hage, những khoảnh khắc như vậy cho thấy trang phục đã qua sử dụng vẫn có thể mang lại niềm vui và trải nghiệm thú vị, thay vì nhất thiết phải mua sản phẩm mới.
Giảm mua sắm, tăng tái sử dụng
Các chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng ưu tiên tìm trang phục Halloween tại cửa hàng đồ cũ, tham gia các chương trình trao đổi hoặc mượn quần áo, phụ kiện từ bạn bè và người thân. Nhiều bộ trang phục có thể được tạo ra bằng cách phối hợp những món đồ sẵn có hoặc chỉnh sửa quần áo cũ để có diện mạo mới.
Nhà hoạt động môi trường Silverstein cũng gợi ý người dân tìm thuê trang phục trên các nền tảng trực tuyến như Facebook Marketplace, Depop và Poshmark. Những hình thức này giúp giảm nhu cầu sản xuất trang phục mới, đồng thời kéo dài thời gian sử dụng của các sản phẩm hiện có.
Trong trường hợp cần mua mới, ông Bowersox khuyên người tiêu dùng lựa chọn trang phục hoặc phụ kiện làm từ vật liệu có nguồn gốc thực vật như cotton và vải lanh. Các sản phẩm có bản quyền thương mại có thể đắt hơn nhưng đôi khi cung cấp thông tin minh bạch hơn về nguồn gốc và điều kiện sản xuất.
Bà Alison Linder, trợ lý điều phối chương trình phát triển bền vững tại Đại học Occidental, khuyến khích mọi người tự tổ chức những buổi trao đổi trang phục trong khu dân cư, giữa bạn bè hoặc tại trường học. "Việc này đơn giản như hỏi mượn đồ của bạn bè và sẵn sàng chia sẻ những gì mình có. Chỉ bằng một hành động nhỏ như vậy, bạn vừa tiết kiệm được tiền, vừa góp phần bảo vệ môi trường" - bà Linder nói.
Những chương trình trao đổi tại Nam California và các trường đại học Mỹ cho thấy việc tái sử dụng trang phục Halloween không chỉ giúp giảm lượng rác thải mà còn tạo ra một cách mua sắm tiết kiệm, phù hợp với xu hướng tiêu dùng bền vững.
