Với vị thế, tầm nhìn và khát vọng mới, thành phố Quảng Ninh đã tạo ra không gian và cơ hội bứt phá cho du lịch phát triển. Về vấn đề này, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh vừa có cuộc trò chuyện với PGS.TS Vũ Văn Viện, Trưởng Khoa Du lịch Trường Đại học Hạ Long, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Quảng Ninh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Khối các trường đào tạo du lịch Việt Nam.
- Thưa PGS.TS, Quảng Ninh đã trở thành thành phố, mở ra một vị thế phát triển mới. Theo ông, từ góc độ du lịch, đâu là những cơ hội lớn nhất mà vị thế này mang lại cho Quảng Ninh?
+ Theo tôi, điều quan trọng nhất của việc thành lập thành phố đối với du lịch không chỉ là mở rộng không gian hành chính mà quan trọng hơn, đây là cơ hội để Quảng Ninh tổ chức lại không gian du lịch và định vị lại thương hiệu điểm đến. Thành phố Quảng Ninh là một không gian rất đặc biệt, bởi trong cùng một thành phố có sự hội tụ của đô thị, biển đảo, di sản, biên giới, văn hóa và nhiều trung tâm kinh tế, dịch vụ. Nếu nhìn từ góc độ du lịch, tôi cho rằng đây là một cơ hội rất lớn. Trước đây, khi nói đến du lịch Quảng Ninh, chúng ta thường nghĩ đến những điểm đến khá riêng biệt như Hạ Long có Vịnh Hạ Long, Yên Tử có giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh. Vân Đồn có biển đảo và nghỉ dưỡng. Móng Cái có lợi thế về cửa khẩu, thương mại và kết nối quốc tế. Quảng Yên có những giá trị về lịch sử và văn hóa...
Nhưng trong không gian mới, chúng ta có thể thay đổi cách nhìn. Không nên xem đó chỉ là những điểm đến riêng lẻ, mà cần kết nối thành hệ thống du lịch. Khi kết nối được những không gian này, chúng ta không chỉ có nhiều điểm đến hơn. Quan trọng hơn, chúng ta có thể tạo ra những hành trình dài hơn, đa dạng hơn và có giá trị cao hơn. Vì vậy, nếu phải nói ngắn gọn, tôi cho rằng: Cơ hội lớn nhất của thành phố Quảng Ninh là chuyển từ một địa phương có nhiều điểm đến nổi tiếng thành một điểm đến lớn, đa trung tâm, có khả năng cung cấp một hệ thống trải nghiệm hoàn chỉnh cho du khách. Đó chính là nền tảng để Quảng Ninh tiếp tục nâng tầm thương hiệu du lịch trên thị trường quốc tế.
- Theo ông, du lịch Quảng Ninh cần thay đổi như thế nào để biến lợi thế về tài nguyên và không gian phát triển thành giá trị kinh tế thực chất?
+ Vị thế mới tạo ra cơ hội, nhưng không tự động tạo ra năng lực cạnh tranh. Theo tôi, trước hết chúng ta cần thay đổi cách nhìn về tăng trưởng du lịch. Không nên chỉ hỏi: “Năm nay Quảng Ninh đón bao nhiêu triệu lượt khách?” mà cần hỏi thêm: “Khách ở lại bao lâu? Chi tiêu bao nhiêu? Trải nghiệm những gì? Và họ có muốn quay trở lại hay không?”.
Những con số gần đây cho thấy, Quảng Ninh đang có nền tảng tăng trưởng rất tốt. Năm 2025, Quảng Ninh đón 21,28 triệu lượt khách. Đáng chú ý, lượng khách tăng khoảng 12%, nhưng tổng thu tăng hơn 22%. Điều đó cho thấy một tín hiệu rất tích cực: Giá trị tạo ra từ du lịch đang tăng nhanh hơn tốc độ tăng số lượng khách.
Tôi cho rằng, đây chính là hướng đi của Quảng Ninh trong giai đoạn mới. Chúng ta cần chuyển từ tăng lượng khách sang tăng giá trị từ mỗi du khách. Muốn làm được điều đó, phải nâng chất lượng sản phẩm và trải nghiệm. Ví dụ, với một di sản, chúng ta không chỉ bán một chuyến tham quan mà cần tạo ra cả một chuỗi trải nghiệm xung quanh di sản như: Văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, vui chơi giải trí, mua sắm, các hoạt động về đêm và các sự kiện. Khi du khách đến Hạ Long, chúng ta phải tạo được lý do để họ ở lại lâu hơn không chỉ tham quan Vịnh Hạ Long mà có thể tiếp tục đến Yên Tử, Vân Đồn và những không gian khác.
Đây chính là cách biến tài nguyên thành sản phẩm, biến sản phẩm thành trải nghiệm và biến trải nghiệm thành giá trị kinh tế. Một số nước trong khu vực cũng đang đi theo hướng chuyển trọng tâm từ việc thu hút thật nhiều khách sang thu hút những nhóm khách có khả năng chi tiêu cao, ở lại lâu và có nhu cầu trải nghiệm sâu hơn. Tôi nghĩ Quảng Ninh cũng cần tư duy như vậy, nhưng phải dựa trên lợi thế riêng của mình. Đó là di sản, biển đảo, văn hóa, nghỉ dưỡng, ẩm thực, sự kiện và các hoạt động giải trí.
Đây là nền tảng rất tốt để chúng ta chuyển sang giai đoạn phát triển coi trọng hơn chất lượng và giá trị. Và tôi muốn nhấn mạnh một điều: Quảng Ninh không thiếu tài nguyên. Điều quan trọng là làm thế nào để tài nguyên tạo ra nhiều trải nghiệm hơn; trải nghiệm tạo ra nhiều giá trị hơn và giá trị đó được lan tỏa nhiều hơn đến doanh nghiệp, người dân và cộng đồng.
- Thưa ông, trong giai đoạn phát triển mới, cần những đột phá nào để du lịch không chỉ tăng trưởng về lượng khách mà thực sự trở thành động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội toàn thành phố?
+ Theo tôi, đột phá lớn nhất không phải là xây thêm bao nhiêu công trình du lịch mà là thay đổi cách tổ chức không gian, sản phẩm và chuỗi giá trị du lịch. Tôi cho rằng, cần thực hiện ba chuyển đổi lớn. Thứ nhất, từ nhiều điểm đến thành một điểm đến đa trung tâm. Hạ Long, Yên Tử, Vân Đồn, Móng Cái, Quảng Yên và các khu vực khác không nên phát triển như những điểm đến đứng cạnh nhau mà phải kết nối thành một mạng lưới bổ trợ cho nhau. Đây cũng là một xu hướng mà Nhật Bản đang thực hiện. Nhật Bản đang khuyến khích du khách không chỉ tập trung ở những tuyến nổi tiếng mà đi sâu hơn vào các địa phương để khám phá thiên nhiên, văn hóa, ẩm thực và những trải nghiệm bản địa.
Thứ hai, từ sản phẩm tham quan sang hệ thống trải nghiệm. Du khách hiện nay không chỉ muốn nhìn thấy một cảnh đẹp mà muốn được trải nghiệm, tương tác và tạo ra những ký ức riêng. Singapore tổ chức các khu vực du lịch theo hướng mỗi không gian có nhiều hoạt động kết nối với nhau như: Vui chơi, nghỉ dưỡng, thương mại, ẩm thực, văn hóa và giải trí. Quảng Ninh hoàn toàn có thể tư duy theo hướng đó. Hạ Long có thể hình thành hệ thống trải nghiệm: Di sản – tàu biển – đô thị – ẩm thực – giải trí – sự kiện. Yên Tử là di sản – văn hóa – tâm linh – nghỉ dưỡng sức khỏe. Vân Đồn – Cô Tô là biển đảo – nghỉ dưỡng – thể thao biển – du thuyền.
Với Móng Cái là biên giới – thương mại – mua sắm – giao lưu văn hóa. Các khu vực miền núi khác phát triển chuỗi du lịch sinh thái – cộng đồng – văn hóa dân tộc – trekking – trải nghiệm bản địa. Khi mỗi không gian có một thế mạnh riêng, nhưng cùng nằm trong một hệ thống chung, chúng ta sẽ tạo ra một sản phẩm lớn hơn tổng của từng sản phẩm riêng lẻ. Cơ hội lớn nhất là từ một địa phương có nhiều điểm đến nổi tiếng, trở thành một điểm đến lớn, đa trung tâm và có khả năng tạo ra những hành trình dài hơn, đa dạng hơn và có giá trị cao hơn.
Thứ ba, từ khai thác tài nguyên sang tạo ra giá trị từ di sản và trải nghiệm. Tôi cho rằng, đây là điều đặc biệt quan trọng với Quảng Ninh. Di sản không chỉ để bảo tồn và tham quan. Nếu được quản lý tốt, di sản còn có thể trở thành nguồn lực cho văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực, sự kiện, giáo dục và những sản phẩm du lịch chất lượng cao. Nhưng phải có một nguyên tắc là không đánh đổi di sản lấy tăng trưởng du lịch ngắn hạn. Vì vậy, tôi cho rằng quản lý và điều phối điểm đến sẽ là yếu tố quyết định trong giai đoạn mới. Phải quản lý tốt tài nguyên, môi trường, dòng khách, chất lượng dịch vụ, giao thông, dữ liệu và nguồn nhân lực. Đồng thời, phải tạo điều kiện để doanh nghiệp và người dân cùng tham gia và cùng hưởng lợi.
Nếu muốn Quảng Ninh trở thành điểm đến quanh năm, chúng ta không thể chỉ dựa vào mùa hè và du lịch biển mà phải xây dựng một hệ thống sản phẩm phù hợp với từng mùa. Mùa xuân phát huy du lịch văn hóa, tâm linh và lễ hội. Mùa hè tập trung vào biển đảo, tàu biển, nghỉ dưỡng và các hoạt động ngoài trời. Mùa thu có thể đẩy mạnh sự kiện, hội nghị, thể thao, văn hóa và nghỉ dưỡng. Mùa đông cần phát triển những sản phẩm ít phụ thuộc vào thời tiết như chăm sóc sức khỏe, ẩm thực, văn hóa, mua sắm, giải trí và các sự kiện. Như vậy, du lịch quanh năm phải trở thành một chiến lược sản phẩm cụ thể, chứ không chỉ là một mục tiêu.
Tôi cho rằng, thành phố Quảng Ninh đang đứng trước một cơ hội rất đặc biệt. Chúng ta không nên chỉ đặt câu hỏi: “Làm thế nào để có thêm nhiều điểm đến?” mà cần đặt câu hỏi: “Làm thế nào để những điểm đến đang có kết nối với nhau, cùng tạo ra một hành trình có giá trị cao hơn cho du khách và một chuỗi giá trị lớn hơn cho nền kinh tế?” Khi các không gian không đứng riêng lẻ, mà thực sự kết nối với nhau, khi đó chúng ta mới có một hệ thống du lịch thống nhất của thành phố Quảng Ninh.
Và tôi tin rằng, nếu làm được điều đó, Quảng Ninh sẽ không chỉ trở thành nơi có nhiều khách đến. Mà sẽ trở thành một điểm đến mà du khách muốn ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn, trải nghiệm sâu hơn và quay trở lại nhiều hơn. Đó mới là sự bứt phá thực chất của du lịch Quảng Ninh trong vị thế mới.
- Cảm ơn ông đã trả lời phỏng vấn!
