Trong hành trình xây dựng đô thị hiện đại, thông minh, xanh và hội nhập, KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng. Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, bên cạnh hạ tầng và thể chế, Quảng Ninh cần một nguồn lực có ý nghĩa quyết định, đó là con người. Vì vậy, xây dựng chính sách đủ mạnh để thu hút, trọng dụng và giữ chân nhân lực chất lượng cao, người có tài năng cần được xem là một nhiệm vụ chiến lược của thành phố trong giai đoạn phát triển mới.
Từ một địa phương có nền kinh tế phát triển năng động, khi trở thành thành phố, Quảng Ninh bước vào giai đoạn tổ chức một không gian phát triển rộng hơn, đa dạng hơn, với sự đan xen của đô thị, biển, đảo, biên giới, cửa khẩu, di sản, khu kinh tế, công nghiệp, dịch vụ và những không gian phát triển mới. Mục tiêu là tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 12%/năm trong giai đoạn 2026-2030, đưa kinh tế số chiếm khoảng 30% GRDP, đồng thời phát triển kinh tế xanh, kinh tế biển, kinh tế biên giới, kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và đô thị thông minh…
Để đạt được các mục tiêu đã đề ra, Quảng Ninh không thể chỉ dựa vào những lợi thế sẵn có về tài nguyên, vị trí địa lý, hạ tầng, hay vốn đầu tư. Những lợi thế đó cần được chuyển hóa thành năng suất, công nghệ, tri thức, giá trị gia tăng cao hơn và con người chính là yếu tố quyết định trong quá trình thực hiện.
Một quy hoạch hiện đại cần những người có năng lực để biến tầm nhìn thành những không gian phát triển cụ thể. Một đô thị thông minh cần đội ngũ làm chủ dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng công nghệ. Kinh tế số cần kỹ sư, chuyên gia, doanh nhân công nghệ. Kinh tế biển cần những nhà quản lý, nhà khoa học và lực lượng lao động có trình độ. Kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch chất lượng cao cũng đòi hỏi những con người vừa am hiểu chuyên môn, vừa có tư duy sáng tạo và khả năng kết nối quốc tế.
Do đó, trong giai đoạn mới, bài toán nguồn nhân lực của Quảng Ninh cần được nhìn rộng hơn khái niệm “đào tạo nhân lực” và “bổ sung nhân lực”. Thành phố cần hướng tới xây dựng một hệ sinh thái nhân tài, trong đó có cơ chế phát hiện, thu hút, sử dụng, trọng dụng và giữ chân những người có năng lực thực sự.
Thực tế cho thấy Quảng Ninh đã sớm nhận diện vấn đề này. Trong những năm qua, thành phố đã ban hành nhiều chính sách thu hút sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, cán bộ khoa học trẻ, hỗ trợ đào tạo sau đại học; thu hút, hỗ trợ nhân lực KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; có những chính sách đặc thù để thu hút bác sĩ về làm việc tại các cơ sở y tế.
Những chính sách đó đã tạo ra kết quả bước đầu. Giai đoạn 2023-2024, Quảng Ninh thu hút được 3 sinh viên tốt nghiệp xuất sắc; giai đoạn 2025-2026 tiếp tục thu hút 34 trường hợp thuộc khối Đảng, đoàn thể, chính quyền và sự nghiệp giáo dục - đào tạo. Trong lĩnh vực KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đến tháng 5/2026 có 7 trường hợp được phê duyệt hưởng chính sách thu hút và 62 trường hợp được hưởng chính sách hỗ trợ. Trong lĩnh vực y tế, đến hết năm 2025 đã có 111 bác sĩ được thu hút về làm việc tại các cơ sở y tế, đạt 37,25% so với số lượng thuộc diện thu hút theo chính sách.
Tuy nhiên, nhìn từ yêu cầu phát triển của thành phố, những kết quả này vẫn chưa tương xứng với nhu cầu thực tế. Số lượng nhân lực chất lượng cao thu hút được còn khiêm tốn, trong khi nhu cầu về chuyên gia, nhà khoa học, nhân lực công nghệ và đội ngũ quản trị chất lượng cao ngày càng lớn. Điều đó cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở việc có chính sách hay chưa, mà quan trọng hơn là chính sách có đủ sức cạnh tranh hay không.
Trong bối cảnh hiện nay, nhân lực chất lượng cao có nhiều lựa chọn. Vì vậy, chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới cần có sự thay đổi về cách tiếp cận. Không thể chỉ cạnh tranh bằng mức hỗ trợ, mà phải cạnh tranh bằng cả môi trường phát triển. Trước hết, thành phố cần xác định rõ những lĩnh vực thực sự cần ưu tiên thu hút nhân tài trong từng giai đoạn. Đây là khâu quan trọng để tránh tình trạng chính sách dàn trải, trong khi những lĩnh vực có tính chiến lược lại thiếu người.
Trước mắt, có thể tập trung vào các nhóm lĩnh vực như hoạch định và thực thi chính sách công; KHCN và đổi mới sáng tạo; trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng; quản lý và phát triển đô thị thông minh; công nghiệp công nghệ cao; logistics, kinh tế biển và năng lượng xanh; tài chính, du lịch chất lượng cao; văn hóa, thể thao và công nghiệp văn hóa; y tế, giáo dục và những lĩnh vực an sinh xã hội thiết yếu.
Trên cơ sở đó, cần xây dựng cơ chế tuyển chọn linh hoạt, coi trọng năng lực và sản phẩm thực tế. Đặc biệt, chính sách đãi ngộ cần được thiết kế theo hướng trả cho giá trị và hiệu quả đóng góp, thay vì bình quân theo chức danh.
Thành phố có thể nghiên cứu các hình thức hợp đồng chuyên gia, thuê chuyên gia theo nhiệm vụ, hoặc dự án; cơ chế thu nhập gắn với sản phẩm; hỗ trợ nghiên cứu, nhà ở, điều kiện làm việc; tạo điều kiện để chuyên gia được tham gia các chương trình, dự án lớn của địa phương. Với những lĩnh vực đặc biệt quan trọng, cần nghiên cứu cơ chế đủ mạnh để cạnh tranh với các trung tâm lớn trong nước và khu vực, trên cơ sở phù hợp với quy định của pháp luật.
Cùng với thu hút từ bên ngoài, một nguồn lực quan trọng không kém là nhân tài đang có trong hệ thống. Thành phố cần có cơ chế phát hiện những CBCCVC có năng lực nổi trội; mạnh dạn giao nhiệm vụ khó, tạo điều kiện thử sức ở những lĩnh vực mới và đánh giá bằng hiệu quả công việc. Những người có tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung cần được bảo vệ, khuyến khích và tạo cơ hội phát huy năng lực.
Một vấn đề khác cần được quan tâm là xây dựng môi trường để người tài muốn đến và muốn ở lại. Quảng Ninh có những lợi thế đặc biệt về chất lượng sống mà không phải đô thị nào cũng có. Thành phố có biển, đảo, di sản, hệ thống đô thị đa dạng, sân bay quốc tế, cảng biển, cửa khẩu và không gian phát triển rộng mở. Nếu những lợi thế đó được kết nối với hệ thống giáo dục, y tế, văn hóa, nghiên cứu và dịch vụ chất lượng cao, Quảng Ninh có thể biến chất lượng sống thành một lợi thế trong cạnh tranh nhân lực.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu. Những mô hình sinh viên công nghệ thông tin về thực tập, tham gia giải quyết các bài toán chuyển đổi số tại cơ quan, đơn vị trên địa bàn là hướng đi có thể tiếp tục mở rộng. Từ đó, hình thành các chương trình “đặt hàng nhân lực” cho những lĩnh vực địa phương đang thiếu; xây dựng mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân và người Quảng Ninh thành đạt ở trong nước, nước ngoài để kết nối nguồn lực trí tuệ cho thành phố.
Trong quá trình này, việc nghiên cứu ban hành nghị quyết mới về cơ chế, chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, trọng dụng người có tài năng giai đoạn 2027-2031 là cần thiết. Chính sách mới cần được xây dựng trên cơ sở đánh giá đầy đủ kết quả của các chính sách hiện hành, nhận diện rõ những điểm chưa phù hợp và đặt trong yêu cầu phát triển mới của thành phố Quảng Ninh.
Điều quan trọng là chính sách phải có tính đặc thù, có trọng tâm và đủ sức cạnh tranh, nhưng đồng thời phải bảo đảm công khai, minh bạch, đúng đối tượng và gắn với hiệu quả thực tế. Nguồn lực ngân sách dành cho nhân tài cần được coi là khoản đầu tư cho tương lai, nhưng mỗi khoản đầu tư ấy phải hướng đến một giá trị cụ thể cho thành phố.
Sau 40 năm đổi mới, Quảng Ninh đã nhiều lần tạo nên những bước chuyển bằng cách đi trước về tư duy, quy hoạch, hạ tầng và cách làm. Từ chuyển đổi mô hình tăng trưởng, mở rộng không gian phát triển, đến xây dựng hạ tầng chiến lược, mỗi giai đoạn đều đòi hỏi một nguồn lực con người tương ứng.
Bước vào giai đoạn trở thành thành phố, yêu cầu ấy càng rõ ràng hơn. Không gian phát triển mới cần những nhà quản trị mới; nền kinh tế số cần những kỹ sư và chuyên gia công nghệ mới; đô thị thông minh cần những con người làm chủ dữ liệu; kinh tế biển, kinh tế xanh, kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa cần những thế hệ nhân lực có tư duy mới. Vì vậy, đầu tư cho nhân lực chất lượng cao không phải là một chính sách hỗ trợ đơn thuần, mà là đầu tư vào năng lực cạnh tranh dài hạn của thành phố.
Nếu xây dựng được một cơ chế đủ mạnh để phát hiện, thu hút, trọng dụng và giữ chân người tài; đồng thời tạo dựng môi trường để trí tuệ, sáng tạo và khát vọng cống hiến được phát huy, Quảng Ninh sẽ có thêm một nguồn lực nội sinh quan trọng để hiện thực hóa những mục tiêu phát triển mới.
