Là một trong những địa phương sớm triển khai thí điểm một số mô hình mới về tổ chức bộ máy, kiêm nhiệm chức danh, Quảng Ninh từng bước tinh gọn đầu mối, tinh giản biên chế, phân định rõ trách nhiệm, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Thực tiễn triển khai các mô hình “nhất thể hóa” chức danh phù hợp với từng địa bàn, từng giai đoạn cụ thể đã tạo thêm cơ sở thực tiễn quan trọng để tỉnh tiếp tục sắp xếp, vận hành tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, thông suốt, hiệu quả, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, hướng tới xây dựng tỉnh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Đi trước một bước từ những mô hình được kiểm chứng
Thực hiện chủ trương của Trung ương về đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, bám sát chỉ đạo hướng dẫn của Trung ương, Quảng Ninh đã mạnh dạn thực hiện thí điểm một số mô hình mới về tổ chức, kiêm nhiệm chức danh để tinh gọn đầu mối, tinh giản biên chế và kiểm soát quyền lực với cách làm bài bản, thận trọng, chắc chắn, coi trọng hiệu quả cuối cùng. Đặc biệt, tỉnh tăng cường thực hiện bố trí kiêm nhiệm chức danh người đứng đầu gắn với chú trọng kiểm soát quyền lực, đã tiên phong thực hiện mô hình Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch HĐND các cấp phù hợp với điều kiện thực tiễn và yêu cầu nhiệm vụ của từng giai đoạn.
Trong quá trình thực hiện nhiệm kỳ 2021-2026 và đầu nhiệm kỳ 2026-2031, do yêu cầu điều động, luân chuyển cán bộ của Trung ương đối với chức danh Bí thư Tỉnh ủy, tỉnh thực hiện bố trí đồng chí Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy đồng thời giữ chức Chủ tịch HĐND tỉnh, bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất, liên tục của cấp ủy đối với hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.
Đối với cấp huyện trước khi kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện, đầu nhiệm kỳ 2021-2026, tỉnh bố trí 100% chức danh Chủ tịch HĐND cấp huyện do Bí thư hoặc Phó Bí thư cấp ủy đảm nhiệm. Trong đó, có 4/13 địa phương bố trí Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch HĐND và 9/13 địa phương bố trí Phó Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch HĐND. Việc bố trí này gắn với chủ trương thực hiện Bí thư cấp ủy cấp huyện không phải là người địa phương, bảo đảm yêu cầu lãnh đạo, quản lý thống nhất và khách quan trong điều hành.
Tại cấp xã, khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025, việc “nhất thể hóa” chức danh tiếp tục được Quảng Ninh triển khai phù hợp với điều kiện thực tế. Tỉnh bố trí Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch HĐND tại 37/54 xã, phường, đặc khu; 17/54 địa phương còn lại bố trí Phó Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch HĐND do Bí thư cấp ủy là cán bộ được điều động, luân chuyển từ cấp tỉnh hoặc cấp trên về công tác. Bước sang nhiệm kỳ 2026-2031, tỉnh đã quán triệt và triển khai đồng bộ chủ trương Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch HĐND tại 54/54 xã, phường, đặc khu, đạt tỷ lệ 100%. Đây là bước phát triển mới của quá trình “nhất thể hóa” chức danh tại Quảng Ninh, tiếp nối quá trình thí điểm, tổng kết và điều chỉnh qua nhiều nhiệm kỳ.
Quảng Ninh còn là một trong những địa phương triển khai sớm chủ trương Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch UBND ở những nơi có đủ điều kiện nhằm đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tinh gọn tổ chức bộ máy. Đầu nhiệm kỳ 2020-2025, toàn tỉnh có 3/13 địa phương cấp huyện, gồm: Đông Triều, Tiên Yên, Cô Tô thực hiện mô hình Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch UBND cấp huyện; cấp xã có 119/177 địa phương thực hiện mô hình này. Đến trước thời điểm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cấp huyện còn 1/13 địa phương thực hiện mô hình tại huyện Cô Tô; cấp xã còn 67/177 địa phương duy trì mô hình Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch UBND.
Cùng với đó, nhằm thống nhất đầu mối lãnh đạo, chỉ đạo công tác tuyên giáo, dân vận và giáo dục lý luận chính trị, giảm tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu quả tham mưu, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ở cơ sở, Quảng Ninh cũng đã triển khai thí điểm mô hình Trưởng Ban Tuyên giáo đồng thời là Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng chính trị cấp huyện. Đến năm 2020, 10/13 địa phương thực hiện nhất thể hóa hai chức danh; 3 địa phương còn lại bố trí Phó Trưởng Ban Tuyên giáo đồng thời là Giám đốc Trung tâm. Sau đó, mô hình tiếp tục được hoàn thiện, 13/13 huyện, thị xã, thành phố thực hiện chủ trương Trưởng Ban Tuyên giáo đồng thời là Giám đốc Trung tâm Chính trị cấp huyện. Sau sắp xếp tổ chức các cơ quan tham mưu, giúp việc cấp ủy, năm 2025, tại các địa phương hợp nhất Ban Tuyên giáo và Ban Dân vận, mô hình được tiếp tục thực hiện theo hướng Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận đồng thời là Giám đốc Trung tâm Chính trị…
Từ những mô hình cụ thể ấy, có thể thấy “nhất thể hóa” chức danh ở Quảng Ninh không phải là một chủ trương mới chỉ được đặt ra trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy hiện nay. Đây là quá trình được tỉnh chủ động triển khai có lộ trình, vừa làm vừa rút kinh nghiệm, thực hiện điều chỉnh và hoàn thiện qua thực tiễn.
Từ tinh gọn đầu mối đến nâng cao trách nhiệm người đứng đầu
Thực tiễn qua các nhiệm kỳ cho thấy, “nhất thể hóa” chức danh ở Quảng Ninh không chỉ là giải pháp tinh gọn tổ chức, giảm đầu mối mà quan trọng hơn là tạo sự thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu.
Điển hình như mô hình Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch HĐND xã, phường, đặc khu. Từ những giai đoạn trước đến khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc bố trí một cán bộ đảm nhiệm đồng thời hai chức danh lãnh đạo chủ chốt tiếp tục cho thấy hiệu quả trong thống nhất lãnh đạo, điều hành, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ và thực tiễn địa phương. Sự thống nhất giữa vai trò lãnh đạo của Đảng với hoạt động của cơ quan dân cử giúp giảm khâu trung gian, nâng cao tính chủ động trong quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương; đồng thời, qua giám sát, tiếp xúc cử tri, người đứng đầu cấp ủy có điều kiện nắm sát thực tiễn, kịp thời chỉ đạo giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở. Từ đó, góp phần tạo ra những dấu ấn cụ thể trong phát triển kinh tế - xã hội, chỉnh trang đô thị và nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân.
Tại phường Hồng Gai, sự thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo tiếp tục được chuyển hóa thành tinh thần chủ động, đổi mới trong quản trị và phát triển đô thị. Từ đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, tăng thu ngân sách đến chỉnh trang đô thị, phát triển thương mại - dịch vụ, địa phương từng bước tạo những dấu ấn mới như: Hình thành Chợ 4.0, các siêu thị, trung tâm thương mại hiện đại; sản phẩm du lịch văn hóa - tâm linh “Hồng Gai - Hành trình trải nghiệm văn hóa” mở thêm hướng khai thác giá trị lịch sử, văn hóa; chủ trương nuôi thả chim bồ câu tại Công viên Hoa Hạ Long cũng cho thấy cách tiếp cận mới trong kiến tạo không gian đô thị sinh thái, thân thiện…
Hay như phường Hạ Long, phương thức lãnh đạo thống nhất được thể hiện qua việc tập trung giải quyết những vấn đề dân sinh, đô thị mà người dân quan tâm. Nhiều tuyến phố được chỉnh trang, xử lý các điểm ngập úng cục bộ, góp phần bảo đảm an toàn giao thông, từng bước nâng cao chất lượng không gian đô thị. Cùng với đó là những bước đi mạnh mẽ trong ứng dụng công nghệ vào quản lý, điều hành, bảo đảm an ninh trật tự và phục vụ người dân, tiêu biểu như: đưa vào sử dụng Hạ Long Smart Camera AI, Wifi cộng đồng…
Ông Nguyễn Đức Long, khu Hồng Hải 6, phường Hạ Long, chia sẻ: “Điều người dân dễ nhận thấy nhất là sự đổi thay từng ngày của phường Hạ Long. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo ngày càng thống nhất, quyết liệt, nhiều việc được triển khai nhanh, sát thực tế hơn. Đường sá khang trang, cảnh quan đô thị sạch đẹp; chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong giải quyết thủ tục hành chính cũng thuận tiện hơn. Những thay đổi ấy cho thấy cấp ủy, chính quyền ngày càng gần dân, sát dân, phục vụ người dân tốt hơn”.
Trong bối cảnh Trung ương tiếp tục đẩy mạnh tinh gọn tổ chức bộ máy, thực tiễn Quảng Ninh qua nhiều nhiệm kỳ cho thấy hiệu quả của việc mạnh dạn thí điểm nhưng phải bài bản, thận trọng, phù hợp thực tiễn. Tinh gọn bộ máy phải gắn với lựa chọn đúng cán bộ, tập trung đầu mối đi đôi với kiểm soát quyền lực, giảm tầng nấc trung gian đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.
Đồng chí Hoàng Bá Hướng, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Quảng Ninh, khẳng định: Những năm qua, việc thí điểm một số mô hình mới về tổ chức, kiêm nhiệm chức danh trên địa bàn tỉnh bám sát chủ trương, chỉ đạo, hướng dẫn của Trung ương, đồng thời được triển khai phù hợp với điều kiện thực tiễn và yêu cầu nhiệm vụ từng thời điểm, giai đoạn. Quảng Ninh không thực hiện “nhất thể hóa” một cách máy móc mà căn cứ tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, yêu cầu công việc và đội ngũ cán bộ để lựa chọn mô hình phù hợp với từng địa bàn, thời kỳ. Thực tiễn cho thấy, tại những thời điểm, giai đoạn cụ thể, các mô hình nhất thể hóa đã phát huy hiệu quả; góp phần giảm đầu mối, tầng nấc trung gian, tăng tính thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện và làm rõ trách nhiệm người đứng đầu. Đây cũng là môi trường để cán bộ rèn luyện, nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý và xử lý công việc tổng thể, đa lĩnh vực. Tuy nhiên, hiệu quả của “nhất thể hóa” không nằm ở việc một người đảm nhiệm nhiều chức danh, mà ở sự phù hợp giữa mô hình, yêu cầu nhiệm vụ và năng lực cán bộ. Vì vậy, việc bố trí cán bộ phải căn cứ phẩm chất, năng lực, uy tín, bản lĩnh và thực tiễn từng địa bàn, từng giai đoạn; đồng thời gắn với phân công, phân cấp rõ trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực. Đây là những điều kiện quan trọng để các mô hình “nhất thể hóa” phát huy hiệu quả thực chất, góp phần xây dựng bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Kiên trì đổi mới qua nhiều nhiệm kỳ, Quảng Ninh từng bước hình thành và hoàn thiện các mô hình “nhất thể hóa” chức danh phù hợp thực tiễn, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, tạo nền tảng cho tiếp tục đổi mới trong giai đoạn mới, hiện thực hoá khát vọng tỉnh Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
