Những ngày tháng Tám, khi ký ức về mùa thu lịch sử năm 1945 ùa về trong mỗi người dân đất Việt, cũng là lúc những hành trình về nguồn được tổ chức trên khắp đất mỏ Quảng Ninh. Mỗi địa danh là một lát cắt của lịch sử, cùng góp nên ký ức hào hùng của vùng Đông Bắc. Nơi đây không chỉ lưu giữ một phần lịch sử đấu tranh cách mạng hào hùng mà còn trở thành “lớp học đặc biệt”, nơi thế hệ trẻ hôm nay được chạm vào lịch sử, lắng nghe những câu chuyện về sự hy sinh, lòng quả cảm của cha ông và soi chiếu trách nhiệm của mình với quê hương, đất nước.
Chạm vào ký ức, tiếp nhận sức mạnh từ lịch sử
Trên đồi cao khoảng 61m so với mực nước biển, Đồn Cao - Di tích lịch sử quốc gia thuộc hệ thống di tích cách mạng của Đệ tứ Chiến khu Đông Triều hiện hữu những dấu tích của một thời đấu tranh khốc liệt. Những lô cốt, hầm ngầm, khu trại lính, nhà biệt giam tù chính trị... dù đã nhuốm màu thời gian, vẫn kể lại câu chuyện về một vùng đất từng là điểm nóng trong cuộc đấu tranh giành và giữ chính quyền.
Từ cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp xây dựng tại Đồn Cao hệ thống công trình quân sự kiên cố nhằm kiểm soát khu vực Đông Triều và tuyến giao thông chiến lược vùng Đông Bắc. Sau cuộc đảo chính Pháp của phát xít Nhật ngày 9/3/1945, phong trào cách mạng tại Đông Triều phát triển mạnh mẽ. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Mặt trận Việt Minh, lực lượng cách mạng khẩn trương chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa giành chính quyền.
Rạng sáng 8/6/1945, dưới sự chỉ huy của đồng chí Nguyễn Bình và lực lượng cách mạng, quân và dân ta tiến công Đồn Cao, Đông Triều. Với sự chuẩn bị chu đáo, phối hợp chặt chẽ, cuộc tiến công diễn ra nhanh gọn và giành thắng lợi, thu giữ khoảng 50 khẩu súng cùng nhiều trang bị quân sự, đồng thời giải thể bộ máy tay sai của địch.
Chiến thắng Đồn Cao trở thành một trong những thắng lợi tiêu biểu của phong trào cách mạng vùng Đông Bắc thời kỳ tiền khởi nghĩa, góp phần hình thành và phát triển Đệ tứ Chiến khu Đông Triều - căn cứ địa quan trọng, tạo tiền đề cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Sau Cách mạng Tháng Tám, khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta, từ năm 1947 đến năm 1954, Đồn Cao tiếp tục bị củng cố thành một cứ điểm quân sự kiên cố. Trước sức mạnh chiến đấu và tinh thần đoàn kết của quân, dân ta, cứ điểm từng được địch coi là “pháo đài bất khả xâm phạm” cuối cùng cũng bị vô hiệu hóa. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7/5/1954, Đồn Cao hoàn toàn giải phóng.
Đứng trước những dấu tích ấy, câu chuyện lịch sử dường như không còn xa xôi trong những trang sách. Chị Nguyễn Ngọc Thùy, Bí thư Đoàn Thanh niên phường Đông Triều, chia sẻ: “Đến Đồn Cao, được tận mắt nhìn những bức tường rêu phong, căn hầm, lô cốt và dấu tích còn lại của một thời chiến tranh, tôi cảm nhận lịch sử gần gũi hơn rất nhiều. Nghe kể về sự hy sinh của các anh hùng, liệt sĩ ngay trên mảnh đất này, mỗi người trẻ càng hiểu rằng hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có. Đó cũng là lời nhắc nhở chúng tôi phải sống có trách nhiệm hơn, không ngừng rèn luyện, học tập và cống hiến cho quê hương”.
Chùa Bắc Mã, đình Hổ Lao (phường An Sinh) cũng là một trong những địa chỉ đỏ ý nghĩa mà các cơ quan, đơn vị luôn hướng về. Những ngày tháng 8 lịch sử, các cán bộ, chiến sĩ Ban CHQS phường An Sinh tổ chức dâng hương, dâng hoa và tham quan Nhà lưu niệm chiến khu Đông Triều - nơi lưu giữ nhiều bức tranh, ảnh và hiện vật của nghĩa quân và lực lượng vũ trang cách mạng Đệ tứ chiến khu Đông Triều.
Chùa Bắc Mã là ngôi chùa cổ có vai trò quan trọng nhất trong việc hình thành căn cứ địa của Chiến khu, là trụ sở đi về, hội họp của các thành viên ban lãnh đạo, trạm đón nhận cán bộ Việt Minh, thanh niên yêu nước từ các nơi tìm đến. Chùa còn là trung tâm chuẩn bị về mặt hậu cần và địa điểm tập kết các lực lượng chủ yếu cho cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Đông Triều. Cùng với Bắc Mã, đình và chùa Hổ Lao ở phường An Sinh là nơi diễn ra sự kiện mít tinh tại sân đình Hổ Lao tuyên bố thành lập Đệ tứ Chiến khu.
Thiếu tá Nguyễn Ngọc Hải, Trợ lý Chính trị Ban CHQS phường An Sinh, cho biết: “Đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, được trực tiếp trở về những địa danh gắn với Cách mạng Tháng Tám, nghe lại những câu chuyện về các trận chiến năm xưa trên mảnh đất Đệ tứ Chiến khu, tận mắt xem những kỷ vật được lưu giữ tại Nhà lưu niệm Kỷ vật Đệ tứ Chiến khu là trải nghiệm rất ý nghĩa. Qua đó, mỗi cán bộ, chiến sĩ càng hiểu hơn về truyền thống đấu tranh cách mạng, sự hy sinh của các thế hệ cha anh, từ đó bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào và ý thức trách nhiệm, sẵn sàng cống hiến, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao; thiết thực trong tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng, lịch sử, văn hóa cho cán bộ, chiến sĩ; góp phần khơi dậy tinh thần “Uống nước nhớ nguồn”, hun đúc bản lĩnh, ý chí và quyết tâm tiếp nối truyền thống, đóng góp sức mình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Trong những ngày tháng lịch sử, Cô Tô là địa chỉ đỏ được nhân dân và du khách tìm đến tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh, tìm hiểu lịch sử, bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước. Đây là nơi duy nhất được Bác Hồ cho phép dựng tượng Người khi Người còn sống. Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đảo tiền tiêu không chỉ là biểu tượng thiêng liêng về tình cảm của Bác với nhân dân vùng biển đảo, mà còn nhắc nhở các thế hệ trách nhiệm gìn giữ chủ quyền, xây dựng quê hương nơi tuyến đầu Đông Bắc.
Tại Khu di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, người dân, du khách được dâng hương, tìm hiểu tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp và tình cảm của Bác dành cho Cô Tô; đồng thời trải nghiệm nghi lễ thượng cờ trang nghiêm, qua đó khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm với quê hương, đất nước, biển đảo.
Theo lãnh đạo đặc khu Cô Tô, địa phương đang xây dựng kế hoạch tổ chức lễ thượng cờ phục vụ nhân dân, du khách tại khu tưởng niệm Bác Hồ, góp phần làm phong phú hoạt động trải nghiệm, giáo dục truyền thống, đưa di tích trở thành điểm nhấn trong “Hành trình về nguồn”, đồng thời phát huy giá trị lịch sử, văn hóa và quảng bá hình ảnh Cô Tô.
Từ lòng biết ơn đến khát vọng cống hiến
Mỗi địa chỉ đỏ gắn với một vùng đất đều mang trong mình câu chuyện riêng, nhưng cùng gợi nhắc nhớ về những con người đã sống, chiến đấu và hy sinh vì quê hương, đất nước. Bởi vậy, mỗi hành trình về nguồn không đơn thuần là một chuyến đi, mà là hành trình trở về với cội nguồn; nơi người trẻ được nghe lịch sử qua những câu chuyện chân thực, nhìn thấy lịch sử qua từng dấu tích và cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của hòa bình hôm nay.
Những năm qua, giáo dục truyền thống cách mạng, lý tưởng, đạo đức, lối sống văn hóa cho đoàn viên, thanh thiếu nhi luôn được các cấp bộ Đoàn trong tỉnh xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Nội dung, phương thức giáo dục ngày càng được đổi mới, đa dạng, phù hợp hơn với thế hệ trẻ. Từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh tổ chức hơn 30 hành trình về nguồn, thu hút đông đảo đoàn viên, thanh niên tham gia. Các chương trình sinh hoạt chính trị, hành trình về địa chỉ đỏ, tham quan di tích lịch sử, bảo tàng, gặp gỡ nhân chứng lịch sử đã trở thành những “bài học lịch sử sống động”, giúp thế hệ trẻ hiểu sâu sắc hơn về sự hy sinh, cống hiến của các thế hệ cha anh cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
Phó Bí thư Tỉnh Đoàn Nguyễn Vũ khẳng định: Giáo dục truyền thống, lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ là nhiệm vụ trọng tâm trong công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi, qua đó giúp đoàn viên, thanh niên hiểu sâu sắc hơn về công lao của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các bậc tiền bối cách mạng, các anh hùng, liệt sĩ; bồi đắp lý tưởng, khơi dậy tình yêu quê hương, đất nước và ý thức trách nhiệm đối với bản thân, cộng đồng và xã hội. Trong thời đại số, những cách làm mới đang giúp lịch sử đến gần hơn với người trẻ. Từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh đã triển khai 30 công trình số hóa địa chỉ đỏ với tổng kinh phí trên 400 triệu đồng. Bản đồ số nghĩa trang liệt sĩ, mã QR tại các di tích lịch sử, bản đồ số địa chỉ đỏ... tạo thêm những phương thức tiếp cận trực quan, hấp dẫn, phù hợp với thế hệ trẻ.
Tháng 8, những địa chỉ đỏ trên đất Quảng Ninh lại đón thêm những bước chân người trẻ. Có thể họ không còn nghe tiếng súng của những ngày tiền khởi nghĩa, không trực tiếp chứng kiến những năm tháng chiến tranh, nhưng qua mỗi di tích, hiện vật và câu chuyện được kể lại, lịch sử vẫn tìm được cách chạm đến trái tim. Những dấu mốc của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không chỉ là niềm tự hào về một thời kỳ đấu tranh giành độc lập, mà còn để lại những bài học sâu sắc về ý chí, niềm tin, sức mạnh đoàn kết và khát vọng tự chủ của dân tộc.
Trên hành trình dựng xây Quảng Ninh ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại, những địa chỉ đỏ là những điểm tựa tinh thần để mỗi người trẻ tìm về, lắng nghe câu chuyện của cha ông, hiểu hơn giá trị của hòa bình và trân trọng những gì đang có. Từ đó, niềm tự hào về quá khứ được tiếp nối thành tình yêu quê hương, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến, góp phần viết tiếp những trang mới trên hành trình phát triển của quê hương, đất nước.
