Với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 22,6%/năm, thu hút hơn 346.000 tỷ đồng vốn đầu tư và tạo thêm hàng chục nghìn việc làm, công nghiệp chế biến, chế tạo đang từng bước trở thành trụ cột mới của kinh tế Quảng Ninh. Hướng tới năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu xây dựng trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo hàng đầu cả nước, ưu tiên công nghệ cao, sản xuất xanh và những ngành có giá trị gia tăng lớn.
Những năm qua, Quảng Ninh kiên trì chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, mở rộng không gian phát triển cho công nghiệp chế biến, chế tạo. Đây không chỉ là quá trình điều chỉnh cơ cấu nội bộ ngành công nghiệp, mà còn là bước chuyển quan trọng nhằm tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn, bền vững hơn cho nền kinh tế.
Đến nay, tổng vốn đăng ký đầu tư vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trên địa bàn tỉnh đạt trên 346.000 tỷ đồng, tương đương 13,6 tỷ USD. Riêng giai đoạn 2020-2025, ngành thu hút 217.681 tỷ đồng, tương đương trên 9 tỷ USD. Tốc độ tăng trưởng được duy trì ở mức hai con số, bình quân đạt trên 22,6%/năm. Trong giai đoạn 2020-2024, công nghiệp chế biến, chế tạo đóng góp trên 12.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước.
Những con số này cho thấy công nghiệp chế biến, chế tạo đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng, thu ngân sách, xuất khẩu và chuyển dịch cơ cấu lao động. Đặc biệt, giai đoạn 2021-2025, ngành tạo thêm 31.050 việc làm, đạt 103,5% mục tiêu Nghị quyết số 01-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đề ra. Đây là kết quả có ý nghĩa lớn trong quá trình giảm dần lao động ở những ngành khai thác tài nguyên, mở rộng việc làm công nghiệp ổn định và nâng cao thu nhập cho người lao động.
Ông Hồ Quang Huy, Giám đốc Sở Công Thương, cho biết: Điểm quan trọng không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng trên 22,6%/năm, mà còn ở sự thay đổi về chất của nền công nghiệp. Nhiều dự án mới có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, hướng tới thị trường toàn cầu đang giúp Quảng Ninh hình thành những chuỗi sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn.
Hướng tới năm 2030, Quảng Ninh đặt mục tiêu trở thành một trong những trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo hàng đầu cả nước. Trong đó, các ngành ứng dụng công nghệ tiên tiến, tạo giá trị gia tăng cao giữ vai trò chủ đạo. Công nghiệp chế biến, chế tạo được kỳ vọng vượt sản xuất điện và khai khoáng, trở thành ngành dẫn đầu lĩnh vực công nghiệp và là một trụ cột chính của nền kinh tế.
Mục tiêu cụ thể là ngành đóng góp 20% GRDP; giá trị gia tăng danh nghĩa hằng năm đạt 188.000 tỷ đồng; tốc độ tăng giá trị gia tăng thực tế đạt 18%/năm; số việc làm tăng thêm bình quân trong giai đoạn 2026-2030 đạt 40.000 người.
Đây là những mục tiêu cao, nhưng có cơ sở từ lợi thế về hạ tầng giao thông, cảng biển, cửa khẩu, sân bay và hệ thống khu kinh tế, khu công nghiệp mà Quảng Ninh đã đầu tư trong nhiều năm. Việc hình thành mạng lưới cao tốc xuyên tỉnh, kết nối trực tiếp với Hải Phòng, Hà Nội và thị trường Trung Quốc tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển nguyên liệu, xuất khẩu sản phẩm và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Theo định hướng, hai khu vực sẽ giữ vai trò dẫn dắt gồm phía Tây Nam Quảng Ninh, gắn với Hải Phòng, được phát triển thành hệ sinh thái công nghiệp quy mô lớn, tập trung sản xuất thiết bị, linh kiện ô tô và thiết bị năng lượng gió, mặt trời; phía Đông Bắc hình thành trung tâm sản xuất công nghệ cao, đồng thời hiện đại hóa ngành dệt may, chuyển mạnh từ sản xuất sợi, vải sang sản xuất trang phục. Các khu vực Cô Tô, Hạ Long, Móng Cái, Hải Hà được định hướng phát triển công nghiệp chế biến thủy sản dựa trên lợi thế nguồn nguyên liệu.
Đối với dệt may, Quảng Ninh hướng tới xây dựng hệ sinh thái toàn diện từ sợi, vải đến trang phục tại Hải Hà và Móng Cái, trọng tâm là các KCN Hải Hà, Hải Yên. Phân ngành sản xuất sợi và vải hiện có tốc độ tăng trưởng GRDP tới 46%/năm, là động lực quan trọng của công nghiệp chế biến, chế tạo trong ngắn hạn.
Ở lĩnh vực thủy sản, tỉnh định hướng xây dựng hai trung tâm sản xuất, chế biến từ con giống đến thành phẩm tại Đầm Hà và Vân Đồn; thu hút các nhà máy chế biến sâu tại Cô Tô, Hạ Long, Móng Cái, Hải Hà với công suất thiết kế tối thiểu 15.000 tấn/năm. Mục tiêu là đưa các sản phẩm chất lượng cao như tôm, cá vược, cá song vào các thị trường xuất khẩu có giá trị cao như Nhật Bản, Hoa Kỳ và EU.
Bên cạnh củng cố các ngành hiện có, Quảng Ninh xác định sản xuất phụ tùng ô tô và thiết bị năng lượng tái tạo là hai hướng phát triển chiến lược, có tiềm năng tăng trưởng cao. Trung tâm công nghiệp phụ trợ ô tô dự kiến hình thành tại Quảng Yên và Hạ Long, tập trung ở KCN Việt Hưng và KCN dịch vụ Đầm Nhà Mạc. Quảng Ninh sẽ tăng cường liên kết với Hải Phòng, tận dụng nền tảng của các dự án VinFast và Thành Công để từng bước hình thành hệ sinh thái sản xuất, lắp ráp và cung ứng linh kiện cho cả xe động cơ đốt trong và xe điện.
Với thiết bị năng lượng tái tạo, khu vực Quảng Yên và Đông Triều, nhất là KCN Sông Khoai và KCN Đông Triều, được định hướng trở thành trung tâm sản xuất thiết bị cho ngành điện gió, điện mặt trời. Những sản phẩm có giá trị gia tăng cao như tế bào quang điện, tấm silicon bán dẫn, hộp số và linh kiện điện trong tuabin gió được xem là hướng phát triển tiềm năng.
Tuy nhiên, để các mục tiêu đến năm 2030 trở thành hiện thực, Quảng Ninh cần giải quyết đồng bộ 5 nhóm điều kiện: kết nối hạ tầng và kinh tế, nguồn nhân lực, khung pháp lý, chính sách tài chính và dịch vụ hỗ trợ nhà đầu tư. Trong đó, chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt ở các lĩnh vực tự động hóa, điều khiển, công nghệ số và quản trị sản xuất hiện đại, sẽ quyết định khả năng tiếp nhận các dự án công nghệ cao.
Cùng với cải cách thủ tục, số hóa quy trình và công khai thời gian giải quyết hồ sơ, chính sách thu hút đầu tư cần chuyển mạnh từ số lượng sang chất lượng. Ông Trương Mạnh Hùng, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, cho biết: Định hướng thu hút đầu tư thời gian tới là lựa chọn những dự án thực sự có chất lượng, sử dụng đất hiệu quả, công nghệ hiện đại, ít phát thải và có khả năng kéo theo doanh nghiệp vệ tinh. Mục tiêu không chỉ là tăng vốn đăng ký, mà phải nâng tỷ lệ nội địa hóa và tạo thêm giá trị cho nền kinh tế địa phương.
Từ nền tảng đã tạo dựng, công nghiệp chế biến, chế tạo đang mở ra một không gian tăng trưởng mới cho Quảng Ninh. Con đường phía trước không chỉ cần thêm nhà máy, dự án hay vốn đầu tư, mà cần một nền công nghiệp có chiều sâu, gắn với khoa học, công nghệ, kinh tế tuần hoàn và những chuỗi giá trị toàn cầu.
Khi các trung tâm dệt may, chế biến thủy sản, công nghiệp phụ trợ ô tô và thiết bị năng lượng tái tạo được hình thành đồng bộ, công nghiệp chế biến, chế tạo sẽ có thêm dư địa để đóng góp 20% GRDP vào năm 2030, qua đó trở thành động lực quan trọng giúp Quảng Ninh duy trì tăng trưởng, nâng cao năng suất và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ tỉnh công nghiệp khai thác sang trung tâm công nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.
