Từ một tỉnh công nghiệp truyền thống dựa nhiều vào khai thác than và các ngành công nghiệp nặng, những năm gần đây, Quảng Ninh đang từng bước định hình một cấu trúc tăng trưởng mới, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo được xác định là động lực quan trọng để nâng cao chất lượng tăng trưởng, mở rộng dư địa phát triển và gia tăng giá trị bền vững cho nền kinh tế.
Giai đoạn 2021-2025 ghi nhận bước chuyển rõ nét của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trên địa bàn tỉnh. Tốc độ tăng trưởng bình quân của ngành đạt khoảng 20%/năm; tỷ trọng trong GRDP tăng từ 11,4% (năm 2021) lên khoảng 13,25% (năm 2025). Quý I/2026, 8/9 sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo chủ lực cơ bản đạt và vượt kịch bản đề ra.
Điểm đáng chú ý là cùng với việc cải thiện môi trường đầu tư, hoàn thiện hạ tầng giao thông chiến lược và phát triển các khu công nghiệp, khu kinh tế đồng bộ, Quảng Ninh đã thu hút ngày càng nhiều dự án quy mô lớn trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp.
Một số ngành công nghiệp chế biến, chế tạo mới đang từng bước hình thành và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn, như: Sản xuất thiết bị điện tử và linh kiện; công nghiệp ô tô và công nghiệp hỗ trợ; vật liệu mới, vật liệu xây dựng công nghệ cao; thiết bị năng lượng và các ngành liên quan đến năng lượng tái tạo.
Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 1.273 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo. Tại các khu công nghiệp và khu kinh tế hiện có 158 doanh nghiệp, dự án công nghiệp chế biến, chế tạo đang hoạt động, tập trung chủ yếu vào dệt may, điện tử, máy móc thiết bị và công nghiệp hỗ trợ.
Sự phát triển của công nghiệp chế biến, chế tạo cũng đang tạo lực đẩy mạnh mẽ cho hoạt động XNK. Nếu như trước đây xuất khẩu của Quảng Ninh chủ yếu gắn với lợi thế tài nguyên và thương mại biên giới, thì những năm gần đây ngày càng gắn chặt hơn với sự phát triển của công nghiệp chế biến, chế tạo. Vai trò của khu vực sản xuất công nghiệp này ngày càng rõ nét. Kim ngạch xuất khẩu của tỉnh tăng từ 3,49 tỷ USD (năm 2021) lên 6,51 tỷ USD (năm 2025); nhập khẩu tăng từ 3,16 tỷ USD lên 5,57 tỷ USD.
Một trong những lợi thế nổi bật của Quảng Ninh trong phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo là hệ thống hạ tầng giao thông, logistics và cửa khẩu đồng bộ. Tỉnh sở hữu mạng lưới cảng biển, cao tốc, sân bay, cùng hệ thống cửa khẩu quốc tế như Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, Cửa khẩu Hoành Mô, Cửa khẩu Bắc Phong Sinh.
Đây là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp giảm chi phí logistics, kết nối nhanh với thị trường Trung Quốc và khu vực Đông Bắc Á. Riêng tổng kim ngạch hàng hóa XNK qua Cửa khẩu quốc tế Móng Cái từ đầu năm đến giữa tháng 11/2025 đạt hơn 5,32 tỷ USD, chiếm trên 97% tổng kim ngạch XNK toàn tỉnh.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh vẫn còn không ít khó khăn. Cơ cấu ngành hiện vẫn phụ thuộc tương đối lớn vào một số lĩnh vực có giá trị gia tăng chưa cao như dệt may, clinker, xi măng, xơ sợi. Hoạt động nghiên cứu phát triển, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp còn hạn chế; liên kết giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học chưa thật sự chặt chẽ.
Bởi vậy, không chỉ tập trung mở rộng quy mô, Quảng Ninh hiện đang hướng tới phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo theo chiều sâu. Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn. Thay vì phát triển dàn trải, không gian công nghiệp chế biến, chế tạo đang được tổ chức lại theo hướng chuyên môn hóa, hình thành các cụm liên kết ngành gắn với lợi thế từng địa bàn.
Theo định hướng giai đoạn 2026-2030, khu vực Quảng Yên - Đông Mai - Sông Khoai sẽ tập trung phát triển điện tử, thiết bị điện và công nghệ cao; khu vực Hải Hà định hướng công nghiệp xuất khẩu và công nghiệp phụ trợ; khu vực Móng Cái phát triển logistics và công nghiệp gắn với thương mại cửa khẩu; còn khu vực Uông Bí, Đông Triều, Hạ Long tập trung công nghiệp hỗ trợ, cơ khí, vật liệu và dịch vụ kỹ thuật.
Quảng Ninh đặt mục tiêu phát triển nguồn nhân lực công nghiệp chất lượng cao, tăng tỷ lệ lao động kỹ thuật, mở rộng đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp và đẩy mạnh đào tạo lại lao động từ các ngành truyền thống sang công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao. Song song với đó là việc ưu tiên các dự án xanh, dự án công nghệ sạch, xử lý nghiêm các dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư.
Trong hành trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, công nghiệp chế biến, chế tạo không chỉ là một ngành kinh tế đơn thuần, mà đang trở thành “đòn bẩy” quan trọng để Quảng Ninh tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiện đại và bền vững hơn.
